{"id":823,"date":"2017-03-25T22:15:07","date_gmt":"2017-03-25T20:15:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/?page_id=823"},"modified":"2024-01-22T12:46:39","modified_gmt":"2024-01-22T09:46:39","slug":"ictihatlar","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/?page_id=823","title":{"rendered":"\u0130\u00e7tihatlar"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ admin_label=”section” _builder_version=”4.16″ global_colors_info=”{}”][et_pb_row admin_label=”row” _builder_version=”4.16″ background_size=”initial” background_position=”top_left” background_repeat=”repeat” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.16″ custom_padding=”|||” global_colors_info=”{}” custom_padding__hover=”|||”][et_pb_accordion _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][et_pb_accordion_item title=”Emsal Yarg\u0131 \u0130\u00e7tihatlar\u0131” open=”on” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Yarg\u0131 \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Nedir? <\/strong>Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131, mahkemelerin daha \u00f6nce verdi\u011fi kararlar\u0131 ve bu kararlar\u0131n i\u00e7eri\u011fini kapsayan hukuki \u00f6rnekleri ifade eder. Bu i\u00e7tihatlar, benzer hukuki durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fan di\u011fer mahkemeler i\u00e7in bir k\u0131lavuz ve referans kayna\u011f\u0131 olu\u015fturur. Avukatlar, m\u00fcvekkillerine en iyi hukuki hizmeti sunmak ve mahkemelerde etkili savunma yapmak i\u00e7in bu i\u00e7tihatlar\u0131 yak\u0131ndan takip etmelidirler.<\/p>\n

\n

Neden \u00d6nemlidir?<\/strong><\/p>\n

Hukuki Y\u00f6nlendirme:<\/strong> Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131, benzer durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fan avukatlar i\u00e7in bir rehberlik sa\u011flar. Bu i\u00e7tihatlar, mevcut hukuki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dair y\u00f6nlendirme sunar.<\/p>\n

Mahkemelerin Etkisi:<\/strong> Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131, mahkemelerin daha \u00f6nceki kararlar\u0131n\u0131 yans\u0131tarak, benzer durumlarda benzer sonu\u00e7lara ula\u015fmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur. Bu da hukukun tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n

Hukuki Strateji:<\/strong> Avukatlar, m\u00fcvekkillerine en etkili savunmay\u0131 sunmak i\u00e7in i\u00e7tihatlar\u0131 analiz eder ve bu do\u011frultuda hukuki stratejiler geli\u015ftirirler.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

Nereden Bulunur?<\/strong><\/p>\n

Resmi Hukuk Portallar\u0131:<\/strong> T\u00fcrkiye’de, resmi hukuk portallar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Yarg\u0131tay ve Dan\u0131\u015ftay kararlar\u0131na eri\u015fim m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Baro K\u00fct\u00fcphaneleri:<\/strong> Avukatlar, baro k\u00fct\u00fcphanelerinde hukuki kaynaklara ve i\u00e7tihatlar\u0131na ula\u015fabilirler.<\/p>\n

\u00d6zel Hukuk Veritabanlar\u0131:<\/strong> Baz\u0131 \u00f6zel hukuk veritabanlar\u0131, g\u00fcncel i\u00e7tihatlar\u0131 ve hukuki dok\u00fcmanlar\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Bizim Rol\u00fcm\u00fcz: <\/strong>Avukatl\u0131k ofisimiz, m\u00fcvekkillerimize en iyi hukuki hizmeti sunmak ad\u0131na s\u00fcrekli olarak yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131 takip etmektedir. Bu, m\u00fcvekkillerimizin haklar\u0131n\u0131 en etkili \u015fekilde savunmam\u0131za ve ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar elde etmemize yard\u0131mc\u0131 olur. Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 hakk\u0131nda daha fazla bilgi almak veya hukuki dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti talep etmek i\u00e7in bizimle ileti\u015fime ge\u00e7ebilirsiniz.<\/p>\n

[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”Bozmadan Sonra Islah | Y\u0130BHGK | 2015\/1 Esas, 2016\/1 Karar, 06.05.2016 Tarih” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” open=”off”]<\/p>\n

\n

T.C.<\/strong>
YARGITAY<\/strong>
\u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME HUKUK GENEL KURULU<\/strong><\/p>\n

Esas: 2015\/1<\/strong>
Karar: 2016\/1<\/strong>
Tarih: 6.5.2016<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

    \n
  • ISLAH<\/strong> (Bozmadan Sonra IslahYap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve 04.02.1948 G\u00fcnl\u00fc 10\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n De\u011fi\u015ftirilmesi Gerekmedi\u011fi)<\/li>\n
  • BOZMADAN SONRA ISLAH<\/strong> (\u0130le Davan\u0131n Tamamen De\u011fi\u015ftirilmesi \u0130mkan\u0131 Ortaya \u00c7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131n ve Bunun da Karga\u015falara ve Bitmeyen Davalara Neden Olaca\u011f\u0131\/Bozma Karar\u0131 Sonras\u0131nda Islah Yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve 04.02.1948 G\u00fcnl\u00fc 10\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n De\u011fi\u015ftirilmesinin Gerekmedi\u011fi)
    6100\/m.177<\/li>\n<\/ul>\n

    \u00d6ZET :<\/strong>\u00a004.02.1948 g\u00fcnl\u00fc 10\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n bozmadan sonra \u0131slah yapmay\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131 ancak 01.10.2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun 177\/1. maddesinin tahkikat sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bu sebeple Yarg\u0131tay’\u0131n bozma karar\u0131 sonras\u0131nda tahkikat safhas\u0131na d\u00f6n\u00fclece\u011finden bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fi, 6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 177. maddesinin yanl\u0131\u015f yorumlad\u0131\u011f\u0131, 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n 6100 say\u0131l\u0131 HMK kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcncelli\u011fini kaybetti\u011fi, bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda 4., 9., 10., 15. ve 21. Hukuk Daireleri kararlar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclerek bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla giderilmesi istenilmi\u015ftir. Bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekmedi\u011fine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/blockquote>\n

    <\/p>\n

    1- G\u0130R\u0130\u015e<\/strong>
    a. \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme Ba\u015fvurusu<\/strong><\/p>\n

    1. Av. R.Z. 01.07.2014 tarihli dilek\u00e7esinde \u00f6zetle; 04.02.1948 g\u00fcnl\u00fc 10\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n ( Bundan sonra “1948 t. \u0130BK” olarak ifade edilecektir.) bozmadan sonra \u0131slah yapmay\u0131 yasaklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak 01.10.2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun ( Bundan sonra “6100 s. HMK” olarak ifade edilecektir.) 177\/1. maddesinin tahkikat sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bu sebeple Yarg\u0131tay’\u0131n bozma karar\u0131 sonras\u0131nda tahkikat safhas\u0131na d\u00f6n\u00fclece\u011finden bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini, 6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 177. maddesinin yanl\u0131\u015f yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n 6100 say\u0131l\u0131 HMK kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcncelli\u011fini kaybetti\u011fini, bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda 4., 9., 10., 15. ve 21. Hukuk Daireleri kararlar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011funu ileri s\u00fcrerek bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla giderilmesi istenilmi\u015ftir.
    b. G\u00f6r\u00fc\u015f Ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Giderilmesi \u0130stemine Konu Kararlar<\/p>\n

    2. G\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclen kararlar;
    D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin 07.02.2012 tarih ve E:2011\/14957 K:2012\/1589,
    Dokuzuncu Hukuk Dairesinin 01.11.2011 tarih ve E:2011\/33835 K:2011\/42324,
    Onuncu Hukuk Dairesinin Onbe\u015finci Hukuk Dairesinin Yirmibirinci Hukuk Dairesinin
    20.01.2014 tarih ve E:2014\/580 K:2014\/653,
    05.06.2014 tarih ve E:2014\/8558 K:2014\/13953,
    20.11.2013 tarih ve E:2013\/3973 K:2013\/6135,
    12.07.2010 tarih ve E:2010\/7643 K:2010\/8292, say\u0131l\u0131 kararlar\u0131d\u0131r.
    C. G\u00f6r\u00fc\u015f Ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Giderilmesi \u0130stemine Konu Hakk\u0131nda Belirtilen G\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00d6zetleri
    i. Bozmadan Sonra Islah Yap\u0131labilece\u011fi G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde Olanlar:<\/p>\n

    3. Yarg\u0131tay 1., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 15., 18., 20., 22. ve 23. Hukuk Daireleri bozma karar\u0131n\u0131n niteli\u011fine g\u00f6re bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na karar verildi\u011fini ancak davan\u0131n usulden reddine karar verilmesi halinde bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini kabul etmektedirler.
    ii. Bozmadan Sonra Islah Yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde Olanlar:<\/p>\n

    4. Yarg\u0131tay 2., 11., 13., 14., 19. ve 21. Hukuk Daireleri, 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n ge\u00e7erli\u011fini devam ettirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmektedirler.
    d.\u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirmenin Konusu ve \u00d6nsorun<\/p>\n

    5. Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131k Kurulunun 17\/04\/2015 tarihli ve 71 say\u0131l\u0131 Karar\u0131 ile; “Bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131” konusunda Yarg\u0131tay D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin E:2011\/14957 K:2012\/1589; Dokuzuncu Hukuk Dairesinin E:2011\/33835 K:2011\/42324, E:2014\/580 K:2014\/653; Onuncu Hukuk Dairesinin E:2014\/8558 K:2014\/13953; Onbe\u015finci Hukuk Dairesinin E:2013\/3973 K:2013\/6135; Yirmibirinci Hukuk Dairesinin E:2010\/7643 K:2010\/8292 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu ve farkl\u0131 uygulamalar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc sonucuna var\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan; ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme Hukuk Genel Kurulunca giderilmesi gerekti\u011fi konusunda raport\u00f6r \u00fcye g\u00f6revlendirilmesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

    6. \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme konusu ilk \u00f6nce “bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131” olarak belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

    7. Raport\u00f6r \u00fcyenin ek g\u00f6rev talep etmesi \u00fczerine, Birinci Ba\u015fkanlar Kurulunun 11.06.2015 tarihli ve 110 say\u0131l\u0131 karan ile; 04.02.1948 Tarih ve E.1944\/10, K. 1948\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekip gerekmedi\u011fi konusunda raport\u00f6r \u00fcye g\u00f6revlendirilmesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

    8. Ek g\u00f6revlendirme ile birlikte \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme konusu “bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekip gerekmedi\u011fi ” olarak belirlenmi\u015ftir.
    d. \u00d6nsorun<\/p>\n

    9. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 04.02.1948 Tarih ve E. 1944\/10, K. 1948\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararma ra\u011fmen, de\u011fi\u015ftirilmedi\u011fi veya kald\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 surece ba\u011flay\u0131c\u0131 olan bu karara ayk\u0131r\u0131 olarak verilen \u00d6zel Daire kararlar\u0131 dikkate al\u0131narak i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine karar verilip verilemeyece\u011fi \u00f6nsorun olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

    2- \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RMEYLE \u0130LG\u0130L\u0130 YASAL D\u00dcZENLEMELER<\/strong>
    a. M\u00fclga 1086 Say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunundaki (Bundan sonra “m\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 HUMK” olarak ifade edilecektir.) D\u00fczenleme<\/p>\n

    Islah
    MADDE 83 – \u0130ki taraftan her biri usule m\u00fctaallik olarak yapt\u0131\u011f\u0131 muameleyi tamamen veya k\u0131smen \u0131slah edebilir. Ayn\u0131 davada her taraf ancak bir kere \u0131slah hakk\u0131m kullanabilir.<\/p>\n

    MADDE 84 – Islah, tahkikata tabi olan davalarda tahkikat bitinceye kadar ve tabi olm\u0131yanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar yap\u0131labilir.<\/p>\n

    Tahkikat\u0131n hitam\u0131 ve muhakeme
    MADDE 375 – Tahkikat hakimi, iki taraf\u0131n iddia ve m\u00fcdaafalariyle delillerini ve dava dosyas\u0131n\u0131 tetkik eder ve talep vukuunda neticei m\u00fcddealar\u0131n\u0131 m\u00fcbeyyin birer layiha verebilmeleri i\u00e7in de bir m\u00fcddet tayin eder. Bu m\u00fcddet i\u00e7inde hakim verilen layihalar\u0131 dosya ile birle\u015ftirir ve tahkikat\u0131n hitam\u0131n\u0131 tefhim eder ve dosyay\u0131 mahkeme reisine takdim eyler. Tahkikat\u0131n hitam\u0131ndan sonra da mahkeme iki tarafa layiha vermelerini emredebilir.<\/p>\n

    6100 Say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki Islah \u0130le \u0130lgili D\u00fczenleme<\/p>\n

    Islah ve Maddi Hatalar\u0131n D\u00fczeltilmesi
    Kapsam\u0131 ve say\u0131s\u0131
    MADDE 176- (1) Taraflardan her biri, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah edebilir.
    (2) Ayn\u0131 davada, taraflar ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilir.<\/p>\n

    Islah\u0131n zaman\u0131 ve \u015fekli
    MADDE 177- (1) Islah, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir.
    (2) Islah, s\u00f6zl\u00fc veya yaz\u0131l\u0131 olarak yap\u0131labilir. Kar\u015f\u0131 taraf duru\u015fmada haz\u0131r de\u011filse veya \u0131slah talebi duru\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131l\u0131yorsa, bu yaz\u0131l\u0131 talep veya tutanak \u00f6rne\u011fi, haber vermek amac\u0131yla kar\u015f\u0131 tarafa bildirilir.<\/p>\n

    Tahkikat\u0131n sona ermesi
    MADDE 184- (1) H\u00e2kim, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131yla toplanan delilleri inceledikten sonra, duru\u015fmada haz\u0131r bulunan taraflara tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klama yapabilmeleri i\u00e7in s\u00f6z verir.
    (2) Mahkeme taraflar\u0131n tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan sonra, tahkikat\u0131 gerektiren bir husus kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrse, tahkikat\u0131n bitti\u011fini taraflara tefhim eder.<\/p>\n

    3- DE\u011e\u0130\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130 \u0130STENEN 04.02.1948 TAR\u0130H VE 1944\/10 ESAS, 1948\/3 SAYILI YARGITAY \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME KARARI<\/strong><\/p>\n

    10. Bir davan\u0131n tahkikat ve yarg\u0131lamas\u0131 sonunda verilmi\u015f olan h\u00fck\u00fcm Yarg\u0131tay’ca bozulduktan sonra da taraflar\u0131n \u0131slah isteminde bulunmalar\u0131na usul h\u00fck\u00fcmlerince cevaz olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda Yarg\u0131tay \u0130kinci Hukuk Dairesinin 03.11.1934 tarih ve 2473\/3316 ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin 26.11.1943 tarih ve 4549\/3301 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131n\u0131 havi ilamlar\u0131 aras\u0131nda meydana gelen ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n, i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi hususu Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca tensip k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na mebni uyu\u015fmazl\u0131k konusunu te\u015fkil eden ilam \u00f6rnekleri \u00e7o\u011falt\u0131larak 04.02.1948 tarihine rastlayan \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc saat 09.30’da m\u00fczakerenin ba\u015flayaca\u011f\u0131 Genel Kurul \u00dcyelerine bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n

    11. Bug\u00fcn toplanan kurula (ellibir) zat\u0131n i\u015ftirak etti\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fckten ve m\u00fczakere nisab\u0131 tahakkuk ettikten sonra Birinci ba\u015fkan Halil \u00d6.’\u00fcn Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda m\u00fczakereye ba\u015flanarak uyu\u015fmazl\u0131k konusu ka\u011f\u0131tlar Birinci Ba\u015fkan taraf\u0131ndan okunduktan ve olay\u0131n \u00f6zeti anlat\u0131ld\u0131ktan sonra s\u00f6z alan;<\/p>\n

    12. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Sabir E.; tahkikata tabi olan mevadda tahkikat bitinceye kadar ve tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar \u0131slah yap\u0131labilir. Nak\u0131zdan sonra muhakemenin devam\u0131d\u0131r. Islah m\u00fcessesesinin tevsii caiz de\u011fildir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin karar\u0131 do\u011frudur dedi.<\/p>\n

    13. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Fevzi B.; Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun alt\u0131nc\u0131 fasl\u0131na g\u00f6re \u0131slah talebi; biri usule di\u011feri davan\u0131n esas\u0131na taalluk eder. \u0130kinci Hukuk Dairesinin ilam\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re hadise; bir bo\u015fanma davas\u0131d\u0131r, h\u00fck\u00fcm defaatla nakzolunmu\u015ftur. Davac\u0131 bozmadan sonra bo\u015fanma sebebini de\u011fi\u015ftirmi\u015f, Usul\u00fcn seksen sekizinci maddesi mucibince davay\u0131 tamamen \u0131slah etmi\u015ftir. Dairemize ait kararda \u0131slah\u0131n \u015fekle yahut esasa ait oldu\u011fu hakk\u0131nda bir sarahat yoktur. Belki Y\u00fcksek Heyet usule m\u00fcteallik \u0131slah ile esasa m\u00fcteallik \u0131slahta bir fark g\u00f6rmeyecektir (Seksen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddeyi aynen okudular). Bu maddeye g\u00f6re z\u00fchul neticesi bir hatan\u0131n \u0131slah\u0131, h\u00fcsn\u00fcniyet sahibi kimseler i\u00e7inde bir defaya mahsus olmak \u00fczere kabul olunmu\u015ftur. Hakk\u0131n suistimaline meydan verilmemek i\u00e7in m\u00fckerrer \u0131slah kabul olunmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, m\u00fckerrer \u0131slah; davalar\u0131n uzamas\u0131n\u0131 mucip olaca\u011f\u0131 gibi di\u011fer taraf\u0131 da \u0131zrar ve izac eder. Bundan ba\u015fka \u0131slah; tahkikata tabi davalarda tahkikat\u0131n hitam\u0131na kadar ve tahkikata tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar dermeyan olunabilir. Muhakemenin hitam\u0131ndan maksat, duru\u015fman\u0131n hitam\u0131d\u0131r. Binaenaleyh tahkikat veya muhakeme bittikten sonra, \u0131slah talebi hakk\u0131; sak\u0131t olur h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra bu hak, avdet etmez.<\/p>\n

    14. Birinci Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 \u015eefkati \u00d6.; Kanun gayet sarihtir, tahkikat bitinceye kadar diyor. Bidayette mahkemeler m\u00fcctemi iken bilahare m\u00fcctemi mahkemeler azald\u0131 ve tek hakimli oldu. Usulde tahkikat bitinceye kadar dedi\u011fine g\u00f6re davay\u0131 r\u00fcyet eden m\u00fcnferit hakim de olsa muhakemeyi bitirinceye kadar g\u00f6t\u00fcrebiliriz. Tahkikat bitti m\u00fcdafaaya davet ediyorum deyince,
    art\u0131k muhakeme safhas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sulh i\u015fleri muhakeme bitinceye kadard\u0131r. Muhakeme bitince art\u0131k \u0131slah olamaz.<\/p>\n

    15. Temyiz bozdu yeniden tahkikat ba\u015flad\u0131 denecek olursa i\u015fte bu nokta \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r. Nitekim \u0130kinci Hukuk Dairesini de \u015fa\u015f\u0131rtan bu nokta olmu\u015ftur.<\/p>\n

    16. Bir h\u00fck\u00fcm bozulunca dava arzuhaline kadar i\u015fi geri g\u00f6t\u00fcrmez, maddi hukuka taalluk eden vak\u0131alar ve sebepler \u0131slah edilemez, yaln\u0131z usule m\u00fcteallik olanlar\u0131 \u0131slah eder.<\/p>\n

    17. Be\u015finci Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Y. K.Arslansan; \u0131slah, tahkikat ve muhakemenin sonuna yani h\u00fck\u00fcm verilinceye kadar m\u0131, yoksa bozmadan sonraya da \u015famil midir? Tatbikatta husule getirdi\u011fi ve getirece\u011fi sonu\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan bu \u00f6nemli mevzu \u00fczerinde bihakk\u0131n durulmak ve etrafl\u0131 inceleme yap\u0131larak Usul\u00fcn seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesi h\u00fckm\u00fc ihtiyaca uygun bir \u015fekilde yorumlanmak icap eder.<\/p>\n

    18. 1086 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra g\u0131yap, \u0131slah, eski h\u00e2le getirmeye m\u00fcteallik h\u00fck\u00fcmler ve bunlar\u0131n uygulama tarz\u0131 davalar\u0131n sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131na engel te\u015fkil edip etmedi\u011fi yolunda ve fayda ve mahzurlar\u0131 hakk\u0131nda ilmi m\u00fcnaka\u015falar oldu. 2026 say\u0131l\u0131 kanun ile ihtiyaca uygun bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilen g\u0131yap h\u00fck\u00fcmleri tatbikatta umulan gayeyi sa\u011flayabildi\u011fi h\u00e2lde \u0131slah eski h\u00e2le getirme h\u00fck\u00fcmleri ihtiyac\u0131m\u0131za uygun bir \u015fekilde d\u00fczenlenemedi. Tatbikat ile de \u015fimdiye kadar lay\u0131k\u0131 ve\u00e7hile ayd\u0131nlanamayan bu h\u00fck\u00fcmlerin ihtiyaca uygun bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilmesi ve yorumlanmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n

    19. Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunumuzun seksen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesinde iki taraftan her bilinin usule m\u00fcteallik yapt\u0131\u011f\u0131 muameleyi, tamamen veya k\u0131smen \u0131slah edebilmesi esas\u0131 kabul olunmu\u015ftur. Di\u011fer taraf\u0131n muvafakat\u0131na ve mahkeme karar\u0131na da ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n \u0131slah ile bir davada yap\u0131lm\u0131\u015f muameleler tamamen veya k\u0131smen kalk\u0131yor, i\u015fte bu suretle tamamen \u0131slah ile dava yeniden ba\u015ftan g\u00f6r\u00fclebiliyor. K\u0131smen \u0131slah ile de yaln\u0131z bir k\u0131s\u0131m muamele tekrar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Baz\u0131 usul sarihleri \u0131slah\u0131, davay\u0131 uzatan bir usul olarak vas\u0131fland\u0131rmalard\u0131r. Hatta \u0130svi\u00e7re’de Bern, Argovi gibi kantonlarda Usul Kanunlar\u0131ndan \u0131slah fasl\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    20. Ancak bir dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra teslimi dava olunan mal\u0131n ziya\u0131 gibi bir sebeple teslimi imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 iddiaya ifa yerine tazminata \u00e7evirmek ve sonradan \u00f6\u011frenilen dava sebebi olan vak\u0131alar\u0131 d\u00fczeltmek ve deliller safhas\u0131nda \u00f6\u011frenilen ve elde ge\u00e7irilen delilleri ikame etmek ve belgeleri ibraz eylemek gibi iyi niyet sahibi taraflara bir defaya mahsus olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmek ve unutulmu\u015f \u015feyleri tamamlamak imk\u00e2n\u0131n\u0131 veren ve ileri bir hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesi olan bu fas\u0131l h\u00fck\u00fcmlerinin faydalar\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Yaln\u0131z bu fas\u0131l h\u00fck\u00fcmlerinin davan\u0131n her hangi bir safhas\u0131nda uygulanmas\u0131 davalar\u0131n sonu al\u0131namayacak bir \u015fekilde uzamas\u0131na yol a\u00e7ar ve bu h\u00fck\u00fcmlerden beklenilen gayeye ayk\u0131r\u0131 neticeler tevlit eder. Binaenaleyh bu \u00f6nemli ve faydal\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin sade ve \u00e7abukluk esas\u0131n\u0131 hedef tutan usul h\u00fck\u00fcm ve kurallar\u0131na uygun bir tarz ve \u015fekilde s\u0131n\u0131rland\u0131rmak zaruridir.<\/p>\n

    21. Usul Kanunumuzun mehaz\u0131 olan No\u015fatel Usul Kanununun bahis konusu seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddemize tekab\u00fcl eden yetmi\u015f sekizinci maddesinde \u0131slah\u0131n duru\u015fman\u0131n sonuna kadar ve te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131 hedef tutan seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddede \u0131slah\u0131n asliye i\u015flerinde tahkikat ve sulh i\u015flerinde de muhakeme bitinceye kadar yap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00f6sterilmek suretiyle \u0131slah\u0131n h\u00fck\u00fcm verilinceye kadar olan yarg\u0131lama safhas\u0131na masruf ve m\u00fcnhas\u0131r oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Temyiz fasl\u0131nda hususiyle 430. maddede \u0131slah\u0131n esasa m\u00fctedair bozmalardan sonra da cari olabilece\u011fine dair sarih veya z\u0131mni bir h\u00fck\u00fcm mevcut de\u011fildir: Binaenaleyh bu istisnai yolun bozmadan sonraki safhalara da te\u015fmilini gerektirir ortada bir sebep yoktur.<\/p>\n

    22. Islah h\u00fck\u00fcmlerinin bozmadan sonraya te\u015fmili bozma karar\u0131yla husule gelen m\u00fcktesep haklar\u0131 ihlal edebilece\u011fi gibi tamamen \u0131slah ile de mahiyeti de\u011fi\u015fen davan\u0131n neticelenmesini \u00f6nler uzamas\u0131na sebep olur. Binaenaleyh seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddeye g\u00f6re \u0131slah tahkikat ve yarg\u0131lama bitinceye kadar yani i\u015f h\u00fckme ba\u011flan\u0131ncaya kadar yap\u0131labilip h\u00fckme ba\u011fland\u0131ktan sonra bir suretle cari olamayaca\u011f\u0131 m\u00fctalaas\u0131nday\u0131m.<\/p>\n

    23. Ticaret Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Faiz Y\u00f6r\u00fcko\u011flu; Tahkikat safhas\u0131 fiilen kalkm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcm verilinceye kadar t\u00e2birinden istifade edece\u011fiz. Islah yaln\u0131z tahkikat bitinceye kadar kabildir diye takyit edersek \u0131slah m\u00fcessesesini kald\u0131rm\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n

    24. Bozmadan sonra \u0131slah talebi kabul olunabilir mi? Bu hususta kat i bir \u015fey s\u00f6ylenemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bozman\u0131n mahiyetine g\u00f6re i\u015f de\u011fi\u015fir, tebligattan dolay\u0131 bozma vuku buldu\u011fu takdirde tahkikat yeniden ba\u015fl\u0131yor demektir. \u015eu h\u00e2lde bozman\u0131n mahiyetine g\u00f6re bozmadan sonra dahi \u0131slah cari olabilir dedi.<\/p>\n

    25. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Sabir E.; Say\u0131n Kemal A.’\u0131n m\u00fctalaalar\u0131nda bahsettikleri Profes\u00f6r Sabri \u015e.’ir\u0131 s\u00f6zleri maddenin metnine g\u00f6re do\u011fru de\u011fildir. Say\u0131n Ticaret Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Faiz Y. bir bak\u0131mdan \u0131slah talebinin kabul olunabilece\u011fini beyan buyurdular, kanaat\u0131mca bozmadan sonraya te\u015fmil do\u011fru de\u011fildir. Noktai nazarlar\u0131n\u0131 kabul etti\u011fimiz takdirde nam\u00fctenahi devam eder gider. Kanunun kast\u0131 z\u00fchul\u00fc bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmektir. Islah\u0131 ilk mahkemede bask\u0131 alt\u0131nda b\u0131rakmak \u00e7ok yerinde olur dedi.<\/p>\n

    26. \u0130cra ve \u0130flas Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Abdullah A.; Nak\u0131zdan sonra \u0131slah\u0131n caiz olup olmad\u0131\u011f\u0131 ihtilafl\u0131d\u0131r. \u0130kinci Dairece bozmadan sonra \u0131slah suretiyle bir davan\u0131n mahiyetinin de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Dairece de muhakeme bittikten ve hususiyle h\u00fck\u00fcm Temyiz Mahkemesince bozulduktan sonra \u0131slah talebinin dinlenmeyece\u011fi i\u00e7tihat edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    27. Birinci Hukuk Dairesi de 10.06.1937 ve 09.10.1939 tarihlerinde nak\u0131zdan sonra \u0131slah caiz olmad\u0131\u011f\u0131na Genel Kurulda 12.06.1940 tarihinde mahalli mahkemenin \u0131srar karar\u0131n\u0131 tasvip etmek suretiyle \u0131slah\u0131n cevaz\u0131na karar vermi\u015ftir. \u015eu h\u00e2lde ihtilaf yaln\u0131z iki daire aras\u0131nda olmay\u0131p Birinci Daire, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve Umumi Heyet de \u0130kinci Daire gibi karar vermi\u015ftir.<\/p>\n

    28. Birinci ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Daire i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131 daha isabetli g\u00f6r\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc, nak\u0131zdan sonra \u0131slah yolu a\u00e7\u0131k bulundurulacak olursa aleyhine bozma yap\u0131lan taraf, hasm\u0131 lehine emri makzi h\u00e2line gelen bir ciheti \u0131slah yoluyla h\u00fck\u00fcms\u00fcz b\u0131rakm\u0131\u015f ve \u015fu suretle m\u00fcktesep bir hakk\u0131 ihlal etmi\u015f olur. Bu mahzurdan dolay\u0131 kaide olarak nak\u0131zdan sonra \u0131slah olamaz. \u015eu kadar ki, nak\u0131z has\u0131m taraf\u0131na bir hak tevlit etmemi\u015f ise mesela tebligat\u0131n yolsuzlu\u011fu, zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131n husul\u00fc vazife ve salahiyetsizlik gibi bir sebeple bozulmu\u015f ise ortada bir h\u00fck\u00fcm kalmam\u0131\u015f ve di\u011fer taraf i\u00e7in de bir hak do\u011fmam\u0131\u015f oldu\u011fundan bu gibi h\u00e2llerde istisnaen \u0131slah caiz olmal\u0131d\u0131r. Zira \u0131slah m\u00fcessesesi bir yan\u0131lmay\u0131 veya daha evvel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyen bir hususu d\u00fczeltmek i\u00e7in kabul edilmi\u015ftir. \u0130mkan g\u00f6r\u00fclen yerlerde bu hakk\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 maslahata uygun ve yerinde olur.<\/p>\n

    29. Islah\u0131n usule ve davaya m\u00fcteallik olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmas\u0131na itiraz olundu. Halbuki Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu \u0131slah\u0131 iki gruba ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Seksen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddede iki taraftan her biri usule m\u00fcteallik olarak yapt\u0131\u011f\u0131 mu ameleyi tamamen veya k\u0131smen \u0131slah edebilir. Seksen sekizinci maddede \u0131slah eden taraf davas\u0131n\u0131 kamilen \u0131slah etti\u011fi ve bunun tebli\u011fi tarihinden itibaren \u00fc\u00e7 g\u00fcn zarf\u0131nda yeni bir dava ikame eylemedi\u011fi h\u00e2lde davas\u0131 iptal olunur denmektedir. Bunlardan seksen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc madde usule seksen sekizinci madde de davaya m\u00fcteallik \u0131slahtan bahsetmektedir.<\/p>\n

    30. Hulasa: Kaide olarak nak\u0131zdan sonra \u0131slah caiz de\u011filse de, m\u00fcstesna h\u00e2llerde caizdir.<\/p>\n

    31. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Fevzi B.; Islah; zarar\u0131 faydas\u0131na galip bir m\u00fcessesedir. Yeni hukuk usul muhakemeleri kanunu tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rlan\u0131rken \u0131slah fasl\u0131 tamamen kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

    32. Komisyon, mahzurlar\u0131n\u0131 bertaraf edici kay\u0131tlar konmak \u015fart\u0131yla ve muhakeme bitinceye kadar dermeyan olunmak \u015fart\u0131yla bu m\u00fcessesenin ibkas\u0131m m\u00fcnasip g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat nak\u0131zdan sonra \u0131slah talebinin mesmu olamayaca\u011f\u0131nda teredd\u00fct edilmemi\u015ftir. H\u00fckm\u00fcn mesela tebli\u011fin yolsuzlu\u011fundan dolay\u0131 bozulmas\u0131 h\u00e2linde \u0131slah caiz olur mu? Maddenin sarahati buna manidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, maddenin metninde “\u0131slah\u0131n muhakeme bitinceye kadar dermeyan olunabilece\u011fi” tasrih olunmu\u015ftur. Bu bir nevi \u0131slah talebi i\u00e7in m\u00fcddet tayinidir. Kanunun tayin etti\u011fi s\u00fcre bitince \u0131slah talebi hakk\u0131 sak\u0131t olur. Binaenaleyh nak\u0131zdan sonra \u0131slah, hi\u00e7 bir ve\u00e7hile caiz de\u011fildir.<\/p>\n

    33. Ticaret Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Faiz Y.; Bug\u00fcnk\u00fc duruma g\u00f6re kanunun verdi\u011fi bu hakk\u0131 biz tevhidi i\u00e7tihatla nas\u0131l nez edebiliriz.<\/p>\n

    34. Birinci Ba\u015fkan; Tahkikata t\u00e2bi olmayan i\u015flerde duru\u015fma neticelenmi\u015f, o safhaya kadar davan\u0131n taayy\u00fcn eden \u015fekil ve mahiyetinde bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu h\u00e2liyle h\u00fckme iktiran eyledikten sonra ge\u00e7en safha, bu h\u00fckme m\u00fcteferri temyiz tetkikine taalluk eder.<\/p>\n

    35. Art\u0131k dava h\u00fckme raptolunduktan sonra temyizin nakz\u0131 o \u015fekliyle muayyen davaya lahik olmu\u015f h\u00fckme teferru edece\u011fi i\u00e7in nak\u0131zdan sonra \u0131slah bahis mevzuu olmamak laz\u0131m gelir, demeleriyle neticede;<\/p>\n

    36. 1086 ile usul h\u00fck\u00fcmleri meyan\u0131na giren \u0131slah m\u00fcessesesi ile; a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan bir davada usule m\u00fcteallik olmak \u00fczere yap\u0131lan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltmek imk\u00e2n\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim bir dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra teslimi istenen mal\u0131n telef ve ziya\u0131 gibi bir sebeple teslimin imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 iddia, ifa yerine tazminata \u00e7evirmek ve davay\u0131, sebebi olan vak\u0131alar sonradan \u00f6\u011frenilerek d\u00fczeltmek ve deliller safhas\u0131nda da yeni deliller ikame etmek l\u00fczum ve zarureti has\u0131l olabilir ve iyi niyet sahibi olan taraflar bu yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 ve unutulmu\u015f \u015feyleri \u0131slah yoluyla d\u00fczeltir veya tamamlayabilirler. Bu fas\u0131l h\u00fckm\u00fcn\u00fcn sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6nemli faidelerine mukabil davan\u0131n her hangi bir safhas\u0131nda bu h\u00fck\u00fcmlerin uygulanmas\u0131 davalar\u0131n sonu al\u0131namayacak surette uzamas\u0131na da yol a\u00e7abilece\u011finden bu de\u011ferli ve faydal\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin sadelik ve \u00e7abukluk esas\u0131n\u0131 hedef tutan umumi usul prensiplerine uygun bir \u015fekilde h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 da tatbikat\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi l\u00fczum ve icaplardan bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

    37. Konunun ayd\u0131nlanmas\u0131 ve anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan olaya temas eden Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesi h\u00fckm\u00fc Kanunumuzun mehaz\u0131 olan No\u015fatel Usul Kanununun i\u015fbu seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddemize tekab\u00fcl eden yetmi\u015f sekizinci maddesi h\u00fckm\u00fc ile birlikte m\u00fctalaa edilmek icap eder. No\u015fatel Usul Kanununun yetmi\u015f sekizinci maddesinde “\u0131slah\u0131n duru\u015fman\u0131n sonuna kadar Jusgu’a la eloture de\u015f debats” ve te\u015fkilat\u0131m\u0131z\u0131 hedef tutan seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddede \u0131slah; tahkikata t\u00e2bi olan davalarda tahkikat bitinceye ve t\u00e2bi olmayanlarda muhakeme hitam\u0131na kadar yap\u0131labilir” denilmekle bahis konusu yetmi\u015f sekiz ve seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddelerin a\u00e7\u0131k ibarelerinden \u0131slah\u0131n yaln\u0131z tahkikat ve yarg\u0131lama safhalar\u0131nda yani tahkikat bitinceye ve h\u00fck\u00fcm verilinceye kadar m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi kastedildi\u011fi ve tahkikat ve yarg\u0131lama devresinden sonra taraflar\u0131n bu hakk\u0131 kullanamayacaklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Kanunumuzun temyiz fasl\u0131nda ve hususiyle 430’uncu maddede h\u00fck\u00fcm temyizen bozulduktan sonra da \u0131slah\u0131n cari olabilece\u011fine dair sarih ve z\u0131mni bir h\u00fck\u00fcm mevcut olmamas\u0131na ve aksine tahkikat ve h\u00fck\u00fcm devreleri g\u00f6sterilmek suretiyle bir devre ve zaman ile takyid edildi\u011fine g\u00f6re seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddenin m\u00fccerret \u0131tlak\u0131na bak\u0131larak bu istisnai yolun h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonraki safhalara da \u015f\u00fcmul\u00fcn\u00fcn kabul edilmesi bozma karar\u0131yla kazan\u0131lan haklar\u0131 ihlal edebilece\u011fi gibi tamamen \u0131slah suretiyle davan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi h\u00e2llerinde de i\u015fin sonu\u00e7lanmas\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015fir. Ve bu suretle bu m\u00fcesseseden beklenilen gayeye ve \u00e7abukluk esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer.<\/p>\n

    38. Sonu\u00e7: Dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra mevzuunda, sebebinde ve delillerde ve sair hususlarda usule m\u00fcteallik olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmek ve eksiklikleri de tamamlamak imk\u00e2n\u0131n\u0131 veren ve mahkeme karar\u0131na l\u00fczum olmadan taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131yla yap\u0131labilen \u0131slah\u0131n; Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinin a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc dairesinde tahkikat ve yarg\u0131lama bitinceye kadar yap\u0131labilip Yarg\u0131tay’ca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra bu yoldan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131na mevcudun \u00fc\u00e7te ikiye a\u015fan oy\u00e7oklu\u011fu ile 04.02.1948 tarihinde karar verildi. (RG 17.3.1948 sa.6934s)<\/p>\n

    4- G\u00d6R\u00dc\u015eLER VE GEREK\u00c7E<\/strong><\/p>\n

    a. \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme B\u00fcy\u00fck Genel Kurulu’nda G\u00f6r\u00fc\u015fmeler S\u0131ras\u0131nda \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n De\u011fi\u015ftirilmesi Gerekti\u011fi Yolunda \u0130leri S\u00fcr\u00fclen D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/strong><\/p>\n

    39.6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 141\/2 maddesine g\u00f6re kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakati ile iddian\u0131n ve savunman\u0131n her a\u015famada de\u011fi\u015ftirilmesi ve geni\u015fletilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mevcut bu d\u00fczenlemeye g\u00f6re bozma karar\u0131ndan sonra daval\u0131 taraf\u0131n kabul\u00fc ile iddian\u0131n, davac\u0131n\u0131n kabul\u00fc ile de savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve geni\u015fletilmesi imkan\u0131 varken bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesinin izah edilir bir y\u00f6n\u00fc bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

    40. Bozma karar\u0131ndan sonra muhakeme, bozma karar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re dilek\u00e7eler, \u00f6n inceleme, tahkikat, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm a\u015famalar\u0131na d\u00f6nebilmektedir. S\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm a\u015famas\u0131na d\u00f6n\u00fclmesine yol a\u00e7an bozma kararlan bir kenara b\u0131rak\u0131lacak olursa, di\u011fer b\u00fct\u00fcn hallerde bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011finin kabul edilmesi gereklidir. S\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm a\u015famas\u0131na d\u00f6n\u00fclmesi halinde ise bir daha tahkikat yap\u0131lmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in art\u0131k \u0131slah yap\u0131labilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, usul\u00fcne uygun k\u0131sa karar kurulmamas\u0131 veya taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lamaya davet edilmemesi nedeni ile karar bozulmu\u015f ise art\u0131k tahkikat a\u015famas\u0131na d\u00f6n\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak di\u011fer hallerde bozmadan sonra \u0131slah\u0131n yap\u0131lmas\u0131na imkan tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    41. 28.04.1959 tarih ve 1957\/13 E. 1959\/5 K. say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n “bir mahkeme karar\u0131n\u0131n her ne sebeple olursa olsun temyiz mahkemesince bozulmas\u0131 sonunda mahkemenin bozma karar\u0131na uyulmas\u0131yla dava yeniden duru\u015fma (muhakeme) safhas\u0131na girmi\u015f olaca\u011f\u0131 cihetle duru\u015fma hen\u00fcz bitmemi\u015f demektir.” \u015feklindeki gerek\u00e7esi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bozma karar\u0131ndan sonra tahkikat\u0131n yeniden ba\u015flayaca\u011f\u0131 kabul edilmektedir. Bunun sonucu olarak da 6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 177\/1 maddesine g\u00f6re \u0131slah tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fine g\u00f6re bozmadan sonra devam eden tahkikat a\u015famas\u0131nda da \u0131slah yapabilme imkan\u0131 tan\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    42.6100 say\u0131l\u0131 HMK’da iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 konusunda m\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 HUMK’dan farkl\u0131l\u0131k bulunmaktad\u0131r. M\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 HUMK’da iddian\u0131n geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dava dilek\u00e7esi, savunman\u0131n geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise cevap dilek\u00e7esi ile ba\u015flayan bu yasak, 6100 say\u0131l\u0131 HMK’da cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7eleri ile birlikte ba\u015flamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca 6100 say\u0131l\u0131 HMK’da \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131na kat\u0131lan taraf, di\u011fer taraf\u0131n yoklu\u011funda iddia ve savunmas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirme ve geni\u015fletme hakk\u0131na da sahip bulunmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131nda yan\u0131nda 6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 141\/2 maddesinde iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesi konusunda \u0131slah ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati h\u00fck\u00fcmleri de sakl\u0131 tutulmu\u015ftur. Mevcut bu durum hukuk muhakemesi usul\u00fcndeki felsefesinin de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu de\u011fi\u015fiklikler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin zorunlulu\u011fu ortadad\u0131r.<\/p>\n

    43. 1948 tarihli \u0130BK’dan sonra 1961 Anayasas\u0131, 1982 Anayasas\u0131 ve 6100 say\u0131l\u0131 HMK gibi mevzuatta bir tak\u0131m k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. En \u00f6nemlisi ise Anayasa’n\u0131n 90. maddesi ile ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti\u011fimiz Avrupa \u0130nsan Haklan S\u00f6zle\u015fmesi ile getirilen makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve mahkemelere ula\u015f\u0131m gibi ilkeleridir. 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem itibari ile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hakl\u0131 hukuki gerek\u00e7eler bulundu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak yukar\u0131da belirtilen mevcut de\u011fi\u015fiklikler ve hukukumuza giren ilkeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1948 tarihli \u0130BK kald\u0131r\u0131lmasa bile en az\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmesinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereklidir.<\/p>\n

    44. \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 1948 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan m\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 HUMK’nun 87\/son c\u00fcmlesi “m\u00fcddei \u0131slah suretiyle m\u00fcddeabihi tezyit edemez” \u015feklindeydi. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem itibari ile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hakl\u0131 hukuki gerek\u00e7eler bulunmaktaysa da m\u00fcddeabihin \u0131slah ile artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen m\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 HMUK 87. maddesinin son t\u00fcmcesinin Anayasa Mahkemesine ait 20\/7\/1999 g\u00fcn ve 1999\/1 E., 1999\/33 K. say\u0131l\u0131 ilam\u0131 ile iptal edilmesi \u00fczerine miktar\u0131n da artt\u0131r\u0131lmas\u0131 yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pratikte, miktar\u0131n bozmadan sonra \u0131slah ile artt\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul edilmesinin ne gibi haks\u0131zl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn dairelerin bilgisi dahilindedir. \u00d6rne\u011fin: haks\u0131z fiile dayal\u0131 bir tazminat davas\u0131nda %50 kusurlu kabul edilen davac\u0131, bu kusur oran\u0131 dikkate al\u0131narak belirlenen ve h\u00fck\u00fcm alt\u0131na alan mahkeme karar\u0131n\u0131 temyiz etmi\u015ftir. Temyiz istemi kabul edilmi\u015f ve karar kusur oran\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f belirlenmesi nedeni ile bozulmu\u015ftur. Bozma karar\u0131na uyan mahkeme kusur raporu alm\u0131\u015f davac\u0131n\u0131n kusurunun azalmas\u0131 nedeni ile ilk karardan daha fazla bir tazminat miktar\u0131 belirlenmi\u015ftir. \u0130\u015fte bu halde karar\u0131 temyiz eden ve lehine sonu\u00e7 alan davac\u0131 bozmadan sonra \u0131slah ile dava miktar\u0131n\u0131 artt\u0131ramayacakt\u0131r. Bu haks\u0131zl\u0131k, haks\u0131z fiil sorumlulu\u011funa bakan \u00d6zel Dairelerce bilinmektedir. Bu nedenle 1948 tarihli \u0130BK de\u011fi\u015fmelidir.<\/p>\n

    45. Bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunan Say\u0131n \u00dcyeler g\u00f6r\u00fc\u015flerinde bozmadan sonra a\u00e7\u0131lacak ek dava yolu ile hakka kavu\u015fulabilece\u011fini savunmu\u015flard\u0131r. Ancak bunun pratik olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ek davan\u0131n zamana\u015f\u0131m\u0131 defi ile kar\u015f\u0131la\u015fma ihtimali ayr\u0131ca yeni bir dava olan ek davada usul h\u00fck\u00fcmlerinin ba\u015ftan itibaren uygulanaca\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u0131slah yolu ile hakka ula\u015fman\u0131n daha pratik oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ek dava hakk\u0131n elde edilmesinde davac\u0131 tarafa ekstra y\u00fckler y\u00fcklemektedir. Bu da 6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 30. maddesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bu nedenle bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131na imkan sa\u011flayacak \u015fekilde de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

    46.6100 say\u0131l\u0131 HMK’da \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan sonra tahkikat a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilir. Yine ayn\u0131 Kanun’un 184\/2 maddesine g\u00f6re de tahkikat, hakimin tahkikat\u0131n bitti\u011fini ilan etmesine kadar devam eder. Temyiz incelemesi \u00fczerine karar\u0131n bozulmas\u0131 ile birlikte bozman\u0131n niteli\u011fine g\u00f6re muhakemenin \u00e7e\u015fitli a\u015famalar\u0131na geri d\u00f6n\u00fclmektedir. S\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama a\u015famas\u0131 \u00f6ncesinde herhangi bir a\u015famaya d\u00f6n\u00fclmesi halinde tahkikat\u0131n bitmedi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6rne\u011fin; dava dilek\u00e7esinin esasa kay\u0131t edilmesinden sonra dilek\u00e7eler a\u015famas\u0131 tamamlanmakta akabinde ise dava \u015fartlar\u0131 incelenmektedir. Bu a\u015famada g\u00f6revsiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen mahkeme dava \u015fart\u0131 yoklu\u011fu nedeni ile usulden ret karar\u0131 verebilmektedir. Bu usulden ret karar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan yarg\u0131lamada davac\u0131n\u0131n \u0131slah hakk\u0131n\u0131 kullanamayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmenin izah edilebilmesinin m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
    47. Esasa dair bozmalar bir tarafa b\u0131rak\u0131lacak olursa usule dair her t\u00fcrl\u00fc bozma karar\u0131 davac\u0131n\u0131n do\u011fmam\u0131\u015f \u0131slah hakk\u0131n\u0131n \u00f6lmesine neden olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin; mahkeme \u00f6n\u00fcne gelen bir davada yetkisizlik karar\u0131 vermi\u015ftir. Bu yetkisizlik karar\u0131n\u0131n onanmas\u0131 halinde devam eden muhakemede davac\u0131 \u0131slah hakk\u0131n\u0131 kullanabilecektir. Ne var ki, yetkisizlik karar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 halinde devam eden muhakemede taraflar\u0131n \u0131slah hakk\u0131n\u0131 kullanamamas\u0131 izah edilemez.<\/p>\n

    48. Say\u0131n \u00dcyeler, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fi kabul edilirse bozmadan sonra yap\u0131lacak tam \u0131slah ile davan\u0131n tamamen de\u011fi\u015ftirilmesi imkan\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar ki bu da karga\u015falara ve bitmeyen davalara neden olur g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunulmu\u015ftur. Buna kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ayr\u0131ca e\u011fer davac\u0131 bozmadan sonra tam \u0131slah yaparak davas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istiyorsa b\u00f6yle bir usul i\u015flemi davan\u0131 uzamas\u0131ndan ba\u015fka bir i\u015fe yaramayacakt\u0131r ki bu da davac\u0131n\u0131 takdirinde olan bir \u015feydir. Hi\u00e7bir davac\u0131 davas\u0131n\u0131 uzatmak istemez. Ayr\u0131ca k\u00f6t\u00fc niyetli \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 halinde kanun koyucu para cezas\u0131 verilmesini de \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu nedenle bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

    b. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flere \u00c7o\u011funluk s\u0131ra ile \u015fu gerek\u00e7elerle kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r:<\/strong><\/p>\n

    49. \u00d6ncelikle eldeki sorunun kayna\u011f\u0131 belirlenmelidir. Yarg\u0131tay Kanunu’nun 45. maddesine g\u00f6re “i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131 benzer hukuki konularda Yarg\u0131tay Genel Kurullar\u0131n\u0131, dairelerini ve adliye mahkemelerini ba\u011flar.” denilmektedir. Bu a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemeye ra\u011fmen, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan ve bug\u00fcne kadar de\u011fi\u015ftirilmemi\u015f 1948 tarihli \u0130BK varken, Daireler ba\u011flay\u0131c\u0131 olan bu karara ayk\u0131r\u0131 karar vermektedir. Sorun da i\u015fte buradan kaynaklanmaktad\u0131r. 6100 say\u0131l\u0131 HMK, 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu karar b\u00fct\u00fcn yarg\u0131 mercileri taraf\u0131ndan \u00f6ncelikle ve tart\u0131\u015fmas\u0131z uygulanmas\u0131 zorunludur. Buna ayk\u0131r\u0131 davran\u0131lmas\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ayk\u0131r\u0131 karar verilerek, devam\u0131nda ise i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istemek do\u011fru de\u011fildir. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuata ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Dairelerin nas\u0131l harekete etmesi gerekti\u011fi Yarg\u0131tay Kanunu 45\/1 maddesinde a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu yol kullan\u0131lmadan ba\u011flay\u0131c\u0131 olan 1948 1. \u0130BK aleyhine h\u00fck\u00fcmlerin verilmesi hukuk g\u00fcvenli\u011fini zedelemektedir.<\/p>\n

    50.2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun 45. maddesi l’nci ve 2’nci f\u0131kralar\u0131nda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme m\u00fcessesesi a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra 3’\u00fcnc\u00fc f\u0131krada “i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n istenmesi de yukar\u0131daki usule ba\u011fl\u0131d\u0131r” denilmi\u015f ve a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi veya kald\u0131r\u0131labilece\u011fi esas\u0131 benimsenmi\u015ftir. Ancak hangi hallerde de\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilece\u011fi konusunda bir h\u00fck\u00fcm getirilmemi\u015ftir. De\u011fi\u015ftirme \u015fartlan hakk\u0131nda bir \u015fart getirilmemesi de normaldir. De\u011fi\u015fme \u015fartlar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011funun takdiri uygulay\u0131c\u0131 olan Kurul \u00fcyelerine aittir. Ne var ki, eldeki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi talebine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bug\u00fcn itibari ile \u015fartlar\u0131n olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7tihad\u0131n birle\u015ftirildi\u011fi 1948 y\u0131l\u0131nda sonra 6100 say\u0131l\u0131 HMK’da i\u00e7tihad\u0131n kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik herhangi bir d\u00fczenleme getirmemi\u015ftir. M\u00fclga 1086 s. HUMK’daki \u0131slah h\u00fck\u00fcmleri ile 6100 say\u0131l\u0131 HMK’da benzer d\u00fczenlemeleri getirmi\u015ftir. Bu nedenle de\u011fi\u015ftirme \u015fartlar\u0131 olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    51. Tahkikat\u0131n bozmadan sonra da devam etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi 28.04.1959 tarih ve 1957\/13 E. 1959\/5 K. say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n “bir mahkeme karar\u0131n\u0131n her ne sebeple olursa olsun temyizce bozulmas\u0131 sonunda mahkemenin bozma karar\u0131na uyulmas\u0131yla dava yeniden duru\u015fma (muhakeme) safhas\u0131na girmi\u015f olaca\u011f\u0131 cihetle duru\u015fma hen\u00fcz bitmemi\u015f demektir.” gerek\u00e7esine dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu gerek\u00e7e ile tahkikat\u0131n bozma karar\u0131ndan sonra devam etti\u011fini kabule imkan yoktur. 28.04.1959 g\u00fcn ve 1957\/13-5 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 g\u00f6revsizlik karar\u0131n\u0131n her a\u015famada verilebilece\u011fine dair bir karard\u0131r. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131 gerek\u00e7eleri ile a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 sonucu ile ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Karar\u0131n sonucu da g\u00f6revsizlik karar\u0131n\u0131n her a\u015famada verilebilece\u011fine dairdir. Bu nedenle 1959 tarihli i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131ndaki bu gerek\u00e7enin eldeki tart\u0131\u015fmalara bir katk\u0131s\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

    52. Bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmayaca\u011f\u0131 konusu sadece davac\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ne var ki bu \u015fekilde bir m\u00fczakere bizi yanl\u0131\u015fa g\u00f6t\u00fcrecektir. S\u00fcresinde cevap dilek\u00e7esi veren ama zamana\u015f\u0131m\u0131 defini ileri s\u00fcrmeyen daval\u0131n\u0131n cevap dilek\u00e7esini \u0131slah ederek zamana\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmesi bug\u00fcn Daire uygulamalar\u0131nda kabul edilmektedir. \u00d6rne\u011fin; bozmadan sonra cevap dilek\u00e7esini \u0131slah ederek cevap dilek\u00e7esinde ileri s\u00fcrmedi\u011fi savunmalar\u0131n\u0131 bu kapsamda zamana\u015f\u0131m\u0131 savunmas\u0131n\u0131 da ileri s\u00fcrmesi halinde yarg\u0131lama i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hal alacakt\u0131r. Bu durum usul ekonomisi ilkesine g\u00f6re fayda sa\u011flamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

    53. Bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 yasa\u011f\u0131n\u0131n Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinde yer alan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 zedeledi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise de, bu yasak bireysel ba\u015fvuruya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f, ne var ki Anayasa Mahkemesi, Suzan Tekin (Kavurkac\u0131) Ve Di\u011ferleri Ba\u015fvurusu’nda (Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2013\/1932) ihlal tespit etmemi\u015ftir. S\u00f6z konusu ba\u015fvuruda, ba\u015fvurucu destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davas\u0131nda \u0131slah taleplerinin bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle reddedilmesi ve yarg\u0131laman\u0131n uzun s\u00fcrmesi nedenleriyle adil yarg\u0131lanma haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. 9 y\u0131l 8 ay s\u00fcren yarg\u0131lamada makul s\u00fcre a\u00e7\u0131s\u0131ndan ihlal bulan mahkeme (B. No: 2013\/1932, 17\/07\/2014, \u00a7 66), ek dava a\u00e7ma hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011funa i\u015faret edilerek mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ihlal bulunmad\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmetmi\u015ftir (B. No: 2013\/1932, 17\/07\/2014, \u00a7 53). Mahkeme bir di\u011fer ba\u015fvuruda da ayn\u0131 neticeye ula\u015fm\u0131\u015f ve ihlal bulunmad\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmetmi\u015ftir. (B. No: 2013\/5934, 26\/2\/2015, \u00a7 61 ve \u00a7 72 ). Bu nedenle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn dayana\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    54.6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 177\/1 maddesinde “\u0131slah, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir” denilmekle maddenin a\u00e7\u0131k ibaresinden \u0131slah\u0131n yaln\u0131z tahkikat\u0131n sona ermesine yani hakimin tahkikat\u0131n bitti\u011fini ilan etmesine kadar m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011finin kastedilmektedir. Bu a\u015famadan sonra taraflar\u0131n bu hakk\u0131 kullanamayacaklar\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

    55.6100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n temyiz h\u00fck\u00fcmlerinde h\u00fckm\u00fcn temyizen bozulmas\u0131ndan sonra da \u0131slah\u0131n cari olabilece\u011fine dair a\u00e7\u0131k veya gizli bir h\u00fck\u00fcm mevcut olmamas\u0131na ve aksine tahkikat ve h\u00fck\u00fcm devreleri g\u00f6sterilmek suretiyle bir devre ve zaman ile s\u0131n\u0131rlama getirildi\u011fine g\u00f6re bu istisnai yolun h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonraki safhalara da geni\u015fletilerek kabul edilmesi bozma karar\u0131yla kazan\u0131lan haklan ihlal edebilece\u011fi gibi tamamen \u0131slah suretiyle davan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi h\u00e2llerinde de i\u015fin sonu\u00e7lanmas\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirir ve \u0131slah m\u00fcessesesinden beklenilen gayeye ve \u00e7abukluk esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. Her ne kadar, yeni bir usul kanunu y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f ise de bozmadan sonra \u0131slah yasa\u011f\u0131n\u0131n hak ihlali olmad\u0131\u011f\u0131na dair Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131 ve yasa koyucunun 1948 t. \u0130BK’n\u0131 bilmesine ra\u011fmen bunu kald\u0131ran veya de\u011fi\u015ftiren bir h\u00fck\u00fcm getirmemesi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mevcut karar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesini gerektirecek bir zorunluluk bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

    SONU\u00c7 :\u00a056. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenlerle; “bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekmedi\u011fine” dair, 06.05.2016 tarihinde yap\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmede oy \u00e7oklu\u011fu ile karar verildi.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 adaletli karar vermektir. Bunun i\u00e7in karar\u0131n maddi ger\u00e7ekleri yans\u0131tmas\u0131 ve yap\u0131lan yarg\u0131laman\u0131n ucuz basit ve \u00e7abuk olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lama d\u00fczenimizde taraflar iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 belli bir zaman dilimi i\u00e7inde bildirmek zorundad\u0131rlar. \u0130ddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131 Usul Yasas\u0131’nda yerini alm\u0131\u015f \u00f6nemli ilkelerden biridir.<\/p>\n

    Taraflar\u0131n davan\u0131n ba\u015f\u0131nda iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 tam ve do\u011fru olarak bildirmeme ihtimali mevcuttur.<\/p>\n

    Islah, taraflar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 usul i\u015flemlerinde, yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmeye eksiklikleri tamamlamaya ve b\u00f6ylece adil karar verebilmeyi sa\u011flamaya y\u00f6nelik bir yoldur.<\/p>\n

    Islah\u0131n konusu, taraflar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 usul i\u015flemleridir. \u00d6rne\u011fin, Islah ile davac\u0131 \u00f6nceden tazminat istemi\u015f ise, sonradan ta\u015f\u0131nmaz\u0131n tescilini isteyebilir, davan\u0131n konusunu art\u0131rabilir, tespit davas\u0131n\u0131 eda davas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir, daval\u0131 \u0131slahla cevap dilek\u00e7esini geni\u015fletebilir.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 Kanun’un 84. maddesinde \u0131slah\u0131n, tahkikata tabi olan davalarda tahkikat bitinceye kadar, tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.
    01 Ekim 2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 177.maddesinde Islah\u0131n, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Kanun koyucu \u0131slah\u0131 belirli bir zaman dilimi ile s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015f ise de, Yasada bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r.
    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 bi\u00e7imselli\u011fini yumu\u015fatan taraflara adaletli bir karar noktas\u0131nda imkan sa\u011flayan \u0131slah\u0131n yap\u0131lma zaman\u0131n\u0131 yasaya ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmak do\u011fru olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Islah\u0131n yap\u0131lma zaman\u0131na ili\u015fkin Yarg\u0131tay’da farkl\u0131 kararlar verilmesi \u00fczerine 4 \u015eubat 1948 tarihinde, \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 verilmi\u015f, an\u0131lan karar ile, Yarg\u0131tay’ca h\u00fckm\u00fcn bozulmas\u0131ndan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlar\u0131 ilke kararlar\u0131d\u0131r ve bu kararlara uyulmas\u0131 bir zorunluluktur. Bu zorunluluk Yarg\u0131tay Kanunu 45. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131nda bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda farkl\u0131 uygulamalar vard\u0131r. Kimi daireler kesin bir \u015fekilde bozmadan sonra \u0131slah\u0131n hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik kararlar vermekte, kimi daireler ise usule ili\u015fkin bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa bozmadan sonra tahkikat devam ediyorsa \u0131slah yap\u0131labilece\u011fine karar vermektedir. Farkl\u0131 uygulamalardan dolay\u0131, \u015eubat 1948 tarihli \u0130\u00e7tihat Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi bir zorunluluk haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

    Bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmayaca\u011f\u0131 konusunun \u00e7eli\u015fkili kararlardan kurtararak, net bir uygulamaya kavu\u015fturmak, \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Bu konu hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlamamak, bir hakk\u0131n elde edilmesini zorla\u015ft\u0131rmak de\u011fil kolayla\u015ft\u0131rmak noktas\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arzetmektedir.
    Adil yarg\u0131lama gereklerinden biri olan usul ekonomisi ilkesi gere\u011fince, yarg\u0131laman\u0131n en az giderle, en k\u0131sa zamanla ger\u00e7ekle\u015fmesi ve bo\u015f yere davalar a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi esast\u0131r.<\/p>\n

    Bir dava ile halledilebilecek bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, bir ba\u015fka dava konusu olmas\u0131 usul ekonomisine uymamaktad\u0131r. 1948 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1086 H.U.M.K.’nun 87. maddesinde d\u00fczenlenen m\u00fcddeabihin \u0131slah yoluyla art\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcm 1999 tarihinde Anayasa Mahkemesi’nce, bir hakk\u0131n elde edilmesini zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, hukuk devleti ilkesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu, davac\u0131y\u0131 ikinci kez dava a\u00e7maya zorlamas\u0131 nedeniyle hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7elerine yer verilerek iptal edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    1 Ekim 2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren H.M.K.’nun 30. maddesinde usul ekonomisi ilkesi yarg\u0131lamaya hakim olan ilkeler i\u00e7inde say\u0131lm\u0131\u015f hakime yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve gereksiz gider yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck olarak y\u00fcklemi\u015ftir.<\/p>\n

    Anayasa’n\u0131n 141\/ son maddesinde davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revi oldu\u011fu d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

    Usul ekonomisi ilkesi, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 6. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile de do\u011frudan ilgilidir. T\u00fcrkiye 18 May\u0131s 1954’de s\u00f6zle\u015fmeyi onaylam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    \u00d6ncelikle tahkikat\u0131n ne zaman ba\u015flay\u0131p bitti\u011finin netli\u011fe kavu\u015fturulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

    Tahkikat, taraflar\u0131n duru\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmalar\u0131yla ba\u015flayan, davaya konu ihtilafa ili\u015fkin ileri s\u00fcr\u00fclen t\u00fcm delillerin toplanmas\u0131yla biten bir evredir. Asl\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n

    Yeni 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemesi Kanunu’nda d\u00fczenlenen \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131ndan sonra tahkikat a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilir.<\/p>\n

    Tahkikat a\u015famas\u0131, davaya konu ihtilafta do\u011fru bir sonuca ula\u015fmak i\u00e7in mahkemece yap\u0131lan inceleme ve ara\u015ft\u0131rma b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu a\u015famada, hakim taraflar\u0131n dayand\u0131klar\u0131 delillere g\u00f6re \u015fartlar\u0131 varsa tan\u0131k dinleyebilir, ke\u015fif yapabilir, bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131rabilir, taraflardan a\u00e7\u0131klama isteyebilir, yemin icra ettirebilir.<\/p>\n

    Bu i\u015flemler, yani t\u00fcm delillerin toplanmas\u0131 inceleme ve ara\u015ft\u0131rma a\u015famas\u0131n\u0131n sonunda mahkemece, haz\u0131r bulunan taraflardan tahkikata ili\u015fkin beyanlar\u0131n\u0131 al\u0131r ve tahkikat\u0131n bitti\u011fini tefhim eder.<\/p>\n

    Tahkikat a\u015famas\u0131 bu \u015fekilde tamamlan\u0131p s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama a\u015famas\u0131na ge\u00e7ildikten sonra mahkemece taraflara son s\u00f6zleri sorularak, h\u00fck\u00fcm verilir.<\/p>\n

    Mahkemece verilen h\u00fckm\u00fcn, temyizi \u00fczerine Yarg\u0131tay, inceleme ve ara\u015ft\u0131rman\u0131n h\u00fck\u00fcm kurmaya elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131, yetersiz oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle h\u00fckm\u00fc bozdu\u011funda, bozma ilam\u0131na uyan mahkemece tahkikat a\u015famas\u0131na yeniden d\u00f6n\u00fclecektir.<\/p>\n

    04.02.1959 tarihli 13\/9 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda, mahkemece verilen karar\u0131n Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131 halinde, mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 ile davan\u0131n yeniden duru\u015fma yani muhakeme yani tahkikat safhas\u0131na girmi\u015f olaca\u011f\u0131, duru\u015fman\u0131n yani tahkikat\u0131n bitmemi\u015f oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

    Kanun koyucu, e\u011fer isteseydi, gerek eski 1086 say\u0131l\u0131 Kanun’da gerekse 6100 say\u0131l\u0131 yeni Usul Yasas\u0131’nda bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin bir d\u00fczenleme yapabilirdi. Her iki Yasada da , \u0131slah\u0131n tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131, 1086 say\u0131l\u0131 Kanun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu d\u00f6nemde kabul edilmi\u015ftir. 1 Ekim 2011 tarihinde H.M.K. y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. H.M.K.’da \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131’n\u0131 ortadan kald\u0131racak bir d\u00fczenleme yoktur.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda usul ve esas ay\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n, bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Uyma zorunlulu\u011fu vard\u0131r. Ancak yasa h\u00fck\u00fcmleri de ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r ve yasalara uymak da zorunludur.<\/p>\n

    Bir yanda tahkikat bitinceye kadar \u0131slaha imkan tan\u0131yan Yasa h\u00fckm\u00fc, di\u011fer yanda usul ve esas ayr\u0131m\u0131 yapmaks\u0131z\u0131n, bozmadan sonra \u0131slah\u0131 yasaklayan \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131.
    \u00d6rne\u011fin, usule y\u00f6nelik yetkisizlik, g\u00f6revsizlik, dava \u015fart\u0131 yoklu\u011fundan ret kararlar\u0131n\u0131n temyizi sonucu, Yarg\u0131tay karar\u0131 bozdu\u011funda, bozmaya uyan mahkemece, tahkikata bozmadan sonra ba\u015flanacakt\u0131r.<\/p>\n

    Bu durumda, Yasa’da taraflara tan\u0131nan \u0131slah hakk\u0131 daha do\u011fmadan ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmayacak m\u0131d\u0131r? B\u00f6yle bir hal, yani hakk\u0131 do\u011fmadan yasaklamak a\u011f\u0131r bir hak ihlali olu\u015fturmayacak m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

    Mahkemelerce esasa ili\u015fkin verilen kararlar Yarg\u0131tay’ca tahkikat\u0131n yetersiz oldu\u011fu, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rman\u0131n h\u00fck\u00fcm kurmaya elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle bozulabilmektedir.
    Bozmadan sonra bozmaya uygun olarak tahkikata devam edilmi\u015fse, bu a\u015famada \u0131slah\u0131n yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunmak Yasa h\u00fckm\u00fcne a\u00e7\u0131k bir ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecektir.
    \u015eubat 1948 tarihli ve \u015eubat 1959 tarihli \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlar\u0131 ile yasa h\u00fckm\u00fc birlikte de\u011ferlendirilerek, bozmadan sonra \u0131slah\u0131n, hangi hallerde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu belirlenmeli, uygulamada birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

    Usule ili\u015fkin verilen kararda mahkemece tahkikata hi\u00e7 ba\u015flanmam\u0131\u015ft\u0131r. Verilen karar\u0131n bozulmas\u0131ndan sonra, bozma karar\u0131na uyulmas\u0131yla, tahkikat ba\u015flayacakt\u0131r. Tahkikat\u0131n eksik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle h\u00fckm\u00fcn, esastan bozulmas\u0131 halinde de, bozmaya uyulmakla, bozmadan sonra tahkikat yeniden ba\u015flayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Bozmadan sonra \u0131slah\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 net ortaya koyacak \u015fekilde; \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin; hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daraltmak ve s\u0131n\u0131rlamak de\u011fil, geni\u015fletmek ve kolayla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na, Avrupa \u0130nsan Haklan S\u00f6zle\u015fmesi’nin 6. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 Anayasa’n\u0131n 141\/ son maddesi, H.M.K. 30. maddesinde d\u00fczenlenen usul ekonomisi ilkesi gere\u011fince zorunlu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden, \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekmedi\u011fine y\u00f6nelik \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong>
    Say\u0131n \u00e7o\u011funluk 04\/02\/1948 tarih, E: 1944\/10, K: 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130BK. uyar\u0131nca, bozma sonras\u0131 \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na, \u0131slah edilen k\u0131sm\u0131n reddi gerekti\u011fine temasla yerel mahkemenin karar\u0131n\u0131 bozmu\u015ftur.<\/p>\n

    Islah doktrin ve uygulamada k\u0131saca; davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 taraf\u0131n r\u0131za ve muvafakati ile hakimin iznine ba\u011fl\u0131 olmadan (tahkikata tabi davalarda tahkikat\u0131n sona ermesine, tahkikata tabi olmayanlarda ise yarg\u0131laman\u0131n bitimine kadar) yarg\u0131lama boyunca bir defa olmak \u00fczere taraflarca yap\u0131lm\u0131\u015f olan bir usul i\u015fleminin tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltilmesi (HMK 176 vd, HUMK 83 VD mad.) olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 HUMK’un y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu s\u0131rada Y\u00fcksek Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel kurulunca 04.02.1948 Tarih 1944\/10 E. 1948\/3 karar say\u0131l\u0131 olarak verilen “Yarg\u0131tayca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra \u0131slahtan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na” ili\u015fkin \u0130BK’da a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen gerek\u00e7elerle de\u011fi\u015fiklik yap\u0131larak usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda Yarg\u0131tay Bozma karar\u0131 sonras\u0131ndada Islah Yap\u0131labilmelidir.<\/p>\n

    \u015e\u00f6yleki;
    2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay kanunun 45.maddesinde \u0130\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesinin usul\u00fc d\u00fczenlenmi\u015ftir. Mevcut bir \u0130BK’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndaki usul ayn\u0131 kanunun 45\/3. maddesindeki g\u00f6nderme ile \u0130\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesindeki usul olan 45\/1.f\u0131kran\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 belirtilmekle zaman i\u00e7inde mevzuat ,toplumsal ili\u015fkiler hukuki yorumlardaki de\u011fi\u015fmeler nedeniyle mevcut \u0130BK’n\u0131n da de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olup Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kurulunca da bu \u015fekilde daha \u00f6nceki y\u0131llarda \u0130BK’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fundan de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    6100 say\u0131l\u0131 kanuna g\u00f6re Hukuk Yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n 5 safhada yap\u0131lmas\u0131 (dilek\u00e7eler teatisi, \u00f6n inceleme, tahkikat, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm) \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olup \u0131slah; davac\u0131 i\u00e7in cevaba cevap, daval\u0131 i\u00e7in 2. cevap dilek\u00e7esinin verilmesi sonras\u0131nda (\u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131na taraflardan biri mazeretsiz gelmedi\u011finde di\u011fer gelen taraf i\u00e7in \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131 sonunda) ba\u015flay\u0131p tahkikat safhas\u0131n\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. (HMK 177\/1 md.)<\/p>\n

    Buna g\u00f6re HMK’da \u0131slah\u0131n Yarg\u0131tay temyiz incelemesi (bozma karar\u0131) \u00f6ncesinde yap\u0131lmas\u0131 \u015fart k\u0131l\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 gibi bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u00f6zellikle tahkikat safhas\u0131n\u0131n devam etti\u011fi-tamamlanmad\u0131\u011f\u0131-a\u015famada da-delillerin topland\u0131\u011f\u0131 veya toplanmaya devam edildi\u011fi hallerde \u0131slah\u0131n yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin getirilen bir yasak yoktur.<\/p>\n

    Kanunun getirmedi\u011fi Islah yapma hak ve yetkisinde yasak halini biz uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n- bozma sonras\u0131nda tahkikat\u0131n devam etti\u011finde \u015f\u00fcphe bulunmayan haller olan eksik deliller toplansa da, tahkikat devam etse de Islah yap\u0131lamaz \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcnce-\u0131slah\u0131n yap\u0131lma safhas\u0131n\u0131n kanunda bozma ile s\u0131nrlanmad\u0131\u011f\u0131 tahkikat\u0131n (delil toplanmas\u0131n\u0131n) devam etti\u011fi s\u00fcrece yap\u0131lmas\u0131na imkan verdi\u011fi taraflara kanunla tan\u0131nm\u0131\u015f olan “\u0131slah yapma hak ve yetkisinin” \u0130BK ile yasak getirilmesi olur.<\/p>\n

    Yarg\u0131lama Usul\u00fcnde Tahkikat safhas\u0131; davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve dilek\u00e7elerin teatisi safhas\u0131 sonras\u0131ndaki \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131n\u0131 m\u00fcteakiben ba\u015flay\u0131p, taraflar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iddia ve savunmalar\u0131 ile bunlar\u0131n ispat\u0131 i\u00e7in g\u00f6sterilen delillerin (ke\u015fif, tan\u0131k dinlenmesi, bilirki\u015fi incelemesi ve yemin gibi kan\u0131tlar\u0131n) toplanmas\u0131 ve incelemesi safhas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Delillerin toplanmas\u0131 ve incelemesi bitince tahkikat safhas\u0131 sona ermi\u015f olur. Bundan sonra s\u00f6zl\u00fc muhakeme safhas\u0131na ge\u00e7ilip en sonunda da h\u00fck\u00fcm verilir.<\/p>\n

    1948 Tarihli “Bozma sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131lamaz” \u015feklinde \u00f6zetlenebilen \u0130BK o tarihte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1086 say\u0131l\u0131 HUMK’nun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonraki 21 y\u0131ll\u0131k uygulama sonras\u0131na aittir. Bilindi\u011fi gibi Anayasa Mahkemesinin 1999 y\u0131l\u0131ndaki 1086 say\u0131l\u0131 HUMK’un 87\/son c\u00fcmlesinde “m\u00fcddei \u0131slah suretiyle m\u00fcddeabihi tezyit edemez” \u015feklindeki \u0131slah\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 daraltan kanundaki d\u00fczenleme “K\u0131smi dava olarak a\u00e7\u0131lan davalarda ba\u015flang\u0131\u00e7ta dava konusu edilmeyen k\u0131s\u0131m bak\u0131m\u0131ndan Islah yap\u0131lmas\u0131na engel olan bu d\u00fczenlemenin hukuk devleti ilkesi ile Yarg\u0131lamadaki Usul Ekonomisi \u0130lkesine ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclerek iptaline” karar verilmesi sonras\u0131nda Islah kurumu uygulamada EK DAVAYA B\u0130R alternatif olarak ISLAH \u0130\u015eLEM\u0130 pratiklik kazanm\u0131\u015f Usul ekonomisi ilkesine uygun olarak daha \u00e7ok ba\u015fvurulan bir yol olmu\u015ftur.<\/p>\n

    1948 tarihli k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 \u0130BK sonras\u0131ndaki tarihsel s\u00fcre\u00e7te y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1924 Anayasas\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f 1961 tarihli anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f ve daha sonra bu Anayasada kald\u0131r\u0131larak 1982 tarihli anayasa kabul edilerek y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi gibi 1927 tarihli HUMK kald\u0131r\u0131larak 01.10.2011 tarihinde 6100 say\u0131l\u0131 HMK y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f, Avrupa \u0130nsan haklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmesi TBMM taraf\u0131ndan onaylanarak i\u00e7 hukukun bir par\u00e7as\u0131 haline gelerek Ek protokol 6.madde ile Adil Yarg\u0131lanma \u0130lkesi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 HUMK h\u00fck\u00fcmleri genelde yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fcn uyguland\u0131\u011f\u0131 heyet (toplu) mahkemeler esas al\u0131narak d\u00fczenlemeler getirdi\u011fi halde HMK ise mahkemeler tek hakimli olarak kabul\u00fc ile d\u00fczenleme yapm\u0131\u015f, heyet mahkemeler ayr\u0131ca d\u00fczenlenmi\u015ftir. (HMK 185. md Toplu mahkemelerde tahkikat\u0131n nas\u0131l ve kim taraf\u0131ndan yap\u0131laca\u011f\u0131 ve sona erme \u015fekli d\u00fczenlenmi\u015f) Bu nedenle \u0131slah m\u00fcessesinin yap\u0131lmas\u0131nda s\u00fcre s\u0131n\u0131r\u0131 her iki kanunda tahkikat safhas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6nceki ve sonraki usul kanunlar\u0131nda tahkikat safhas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ve tamamlanmas\u0131 ayn\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

    01.10.2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 HMK \u00f6ncesinde uygulanan 1927 tarihli HUMK’un 84.maddesinde \u0131slah\u0131n Tahkikata tabi olan davalarda tahkikat\u0131n bitimine kadar yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f olup tahkikat\u0131n ise Layihalar\u0131n verilmesi sonras\u0131 ba\u015flayaca\u011f\u0131 tahkikat bitiminin ise 375. maddesine g\u00f6re (HUMK’da Asliye Mahkemelerinin Toplu yani heyet mahkemeleri olarak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden) tahkikat hakiminin taraflara en son diyeceklerini bildirmeleri i\u00e7in s\u00fcre verip bu s\u00fcre sonunda \u00fcye hakimin tahkikat\u0131n bitti\u011fini tefhim ederek dava dosyas\u0131n\u0131 dilek\u00e7eler ve delillerle birlikte son diyeceklerinin a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015fse dilek\u00e7elerle mahkeme reisine verilmesi ile Tahkikat\u0131n Bitece\u011fi S\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm safhas\u0131na ge\u00e7ilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

    6100 say\u0131l\u0131 kanunda ise 177\/1 .maddesinde \u0131slah\u0131n “Tahkikat\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar yap\u0131laca\u011f\u0131” bertilmi\u015f, tahkikat\u0131n ise \u00d6n inceleme duru\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda ba\u015flayaca\u011f\u0131 ve ayn\u0131 kanunun 184.maddesine g\u00f6re, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131na g\u00f6re t\u00fcm delillerin toplan\u0131p toplanan delilleri inceledikten sonra, duru\u015fmada haz\u0131r bulunan taraflara tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klama yapabilmeleri i\u00e7in s\u00f6z verilip; taraflar\u0131n tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan sonra, tahkikat\u0131 gerektiren bir husus kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi halinde, tahkikat\u0131n bitti\u011finin taraflara tefhimi ile sona erecektir.<\/p>\n

    G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere eski ve yeni usul kanunda yarg\u0131lamadaki “Tahkikat” safhas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sona erme d\u00fczenlenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir fark yok veya hi\u00e7 bir fark yok demek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

    Bununla birlikte 1948 Tarihli \u0130BK ile -Bozma sonras\u0131 \u0131slah yap\u0131lamaz denildi\u011finde;
    6100 say\u0131l\u0131 HMK’ya g\u00f6re dilek\u00e7elerin teatisi safhas\u0131 sonras\u0131 145.mad. g\u00f6re dosya \u00fczerinde \u00d6N \u0130NCELEME yap\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda yani hen\u00fcz tahkikat (delil toplama ) safhas\u0131na hi\u00e7 ba\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 hallerde; g\u00f6revsizlik, yetkisizlik ve husumet yoklu\u011fu gibi usuli kararlar verildi\u011fi hallerde bu karar\u0131n Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131 halinde bu karar\u0131 veren mahkemece daha \u00f6nce hi\u00e7 ba\u015flan\u0131lmayan tahkikat i\u015flemlerinin yap\u0131lmas\u0131 gerekecek bu meyanda delil toplama ve de\u011ferlendirme gibi TAHK\u0130KAT i\u015flemleri ger\u00e7ekle\u015ftirilecek ve bu safhada 1948 tarihli \u0130BK kat\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131 halinde art\u0131k taraflar bozma sonras\u0131nda da tahkikat i\u015flemleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve tahkikata devam edildi\u011fi halde ve kanunda Bozma sonras\u0131- tahkikat\u0131n devam\u0131 halinde-\u0131slah yapma yasa\u011f\u0131 bulunmamas\u0131na ra\u011fmen ISLAH yap\u0131lamayacak; ancak bu g\u00f6revsizlik, yetkisizlik gibi nedenlerle verilen usuli kararlar onan\u0131p dosya yeni g\u00f6revli ve yetkili mahkemeye g\u00f6nderildi\u011finde ise HMK’da ve \u0130BK’da onama karar\u0131 sonras\u0131 i\u00e7in dosyaya yeni bakan mahkeme bak\u0131m\u0131ndan \u0131slah yapma yasa\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan Tahkikat yeni g\u00f6revli mahkemede devam etti\u011fi s\u00fcrece ise ISLAH yap\u0131labilecektir.<\/p>\n

    Bu durum ise ayn\u0131 nitelikte olan davalar bak\u0131m\u0131ndan verilen kararlar Usuli karar oldu\u011fu halde temyizdeki Onama veya bozma durumuna g\u00f6re ba\u011flanan sonu\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan adaletsizlik do\u011furup kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fki meydana getirecektir.<\/p>\n

    Yani bozma \u00f6ncesinde hi\u00e7bir delil toplanmadan \u00f6n inceleme safhas\u0131nda dava \u015fart\u0131 yoklu\u011fu (g\u00f6rev yetki husumet ve hukuki yarar yoklu\u011fu gibi) nedeniyle verilen usuli kararlar sonras\u0131nda bozma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda dava konu edilen talep art\u0131r\u0131lmak istenildi\u011finde Anayasa mahkemesinin iptal karar\u0131 ile ge\u00e7erlilik kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u0131slah m\u00fcessesi fonksiyonel olmayacak \u0131slah yap\u0131lamayacak Anayasan\u0131n 141.maddesindeki “usul ekonomisi ilkesi” ile A\u0130HS’nin Adil Yarg\u0131lanma h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde ayr\u0131 bir ek dava a\u00e7\u0131lmak zorunda kal\u0131narak uygulama yap\u0131lmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n

    HMK g\u00f6re bozma sonras\u0131nda da tahkikat devam etti\u011fi (delillerin toplanmaya devam edildi\u011fi) halde s\u0131rf 1948 tarihli \u0130BK var diye taraflara Ek dava a\u00e7ma k\u00fclfeti y\u00fcklenecek bu ek davada har\u00e7 ve delil avans\u0131, yarg\u0131lama gideri yat\u0131rma gibi maddi k\u00fclfet getirece\u011fi gibi dilek\u00e7eler safhas\u0131, \u00f6n inceleme, tahkikat, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm safhas\u0131n\u0131n ge\u00e7mesi beklenip (ki en az 6 ay s\u00fcrecektir k\u0131smi davada bu a\u00e7\u0131lan ek davan\u0131n birle\u015ftirilmesi bekletici sorun yap\u0131larak) Birle\u015ftirme karar\u0131 ile daha \u00f6nce a\u00e7\u0131lan k\u0131smi dava ile birle\u015ftirilebilecek, bu durum ise Anayasal ilke olan Yarg\u0131laman\u0131n h\u0131zl\u0131 ve ekonomikli\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacakt\u0131r.<\/p>\n

    Bu anlat\u0131m\u0131 somutla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; Asliye Hukukta a\u00e7\u0131lan bir davan\u0131n Aile Mahkemesinin g\u00f6revinde olmas\u0131 nedeniyle hen\u00fcz tahkikat a\u015famas\u0131na (yani hen\u00fcz deliller toplanmaya ba\u015flanmadan) ge\u00e7ilmeden dosya \u00fczerinde \u00f6n inceleme yap\u0131larak (duru\u015fmada yap\u0131lmadan) g\u00f6revsizlik karar\u0131 verildi\u011fini kabul etti\u011fimizde mahkemece G\u00f6revsizlik nedeniyle usulden verilen red karar\u0131 onand\u0131\u011f\u0131nda dosya g\u00f6revli Aile mahkemesine gitti\u011finde \u0130BK da ve yasada onama sonras\u0131 \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yasak getirilmedi\u011finden Aile Mahkemesinde ki yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda \u0131slah yap\u0131labilecek, ancak g\u00f6revsizlik nedeniyle verilen usulden red karar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 ve davaya yine ayn\u0131 karar\u0131 veren Asliye hukuk mahkemesinde devam\u0131 halinde ise bozma sonras\u0131nda tahkikata yeni ba\u015flan\u0131p delil topland\u0131\u011f\u0131 halde 1948 tarihli \u0130BK nedeniyle \u0131slah yap\u0131lamayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Bu \u00f6rne\u011fe g\u00f6re ayn\u0131 durumda olan-bozma halinde ve onama halinde-dosyan\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi mahkemelerde tahkikat safhas\u0131 yeni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 halde iki mahkemede de tahkikat dedi\u011fimiz delil toplama ve de\u011ferlendirme safhas\u0131 olan safhalar ayn\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen \u0131slah yap\u0131labilme bak\u0131m\u0131ndan uygulama farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

    Bu durumda ayn\u0131 durumdaki dosyalar aras\u0131nda onama ve bozma kararlar\u0131na g\u00f6re ve kanunda \u0131slah i\u00e7in getirilen tek s\u0131n\u0131r olan tahkikat\u0131n tamamlanmas\u0131 iken bozma sonras\u0131 i\u00e7in \u0131slah\u0131n yasaklanmas\u0131 suretiyle tahkikat\u0131n tamamlanmas\u0131na kadar \u0131slah yapma hak ve yetkisi kanunun taraf\u0131ndan taraflara tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halde 1948 tarihli \u0130BK ile kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ile uygulamada do\u011fan bu \u00e7eli\u015fki nas\u0131l izah edilebilir?<\/p>\n

    Zaman i\u00e7inde ihtiya\u00e7 has\u0131l olmas\u0131 halinde Anayasalar, kanunlar ve mevzuat de\u011fi\u015febildi\u011fi halde hukuk kurallar\u0131n\u0131n olaylara yorum yolu ile uygulanmas\u0131 olan Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n (\u0130BK) de\u011fi\u015fmezli\u011fini kabul etmek veya bu de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7ok kat\u0131 kurallara ba\u011flamak hukuk sisteminin ve toplumsal geli\u015fiminin h\u0131zl\u0131 oldu\u011fu hallerde Yarg\u0131sal uygulaman\u0131n toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n gerisinde kalmas\u0131na sebebiyet verecektir.<\/p>\n

    \u00d6nceki \u0130BK’dan beri aradan ge\u00e7en yakla\u015f\u0131k 70 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede toplumu olu\u015fturan ki\u015filer aras\u0131ndaki ekonomik, sosyal ve hukuksal ili\u015fkilerinde, zaman i\u00e7inde meydana gelen de\u011fi\u015fiklikler ile Anayasa mahkemesinin k\u0131smi davalardaki Islah yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rarak k\u0131smi olarak a\u00e7\u0131lan davalardaki \u0131slah\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131p ek davaya alternatif olarak \u0131slah\u0131 g\u00fcndeme getirmesi ile iptal karar\u0131 sonras\u0131 Yarg\u0131taydaki 23.Hukuk Dairesinden en az\u0131ndan 15.Hukuk Dairesinin ve HGK’nun uygulamalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Yarg\u0131tay\u0131n baz\u0131 bozma kararlar\u0131 sonras\u0131nda da tahkikat safhas\u0131n\u0131n-yani delil toplaman\u0131n-devam etti\u011fi hallerden olan eksik tahkikat nedeniyle veya Usule ili\u015fkin (g\u00f6rev, yetki, husumet gibi) verilen kararlar sonras\u0131ndaki bozma hallerinde 1959 tarihli \u0130BK’n\u0131n “usule ili\u015fkin ret kararlar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na karar verilmesi sonras\u0131nda da tahkikat safhas\u0131 devam eder” \u015feklinde olan karar gerek\u00e7esi dayanak al\u0131nmak suretiyle bozma sonras\u0131ndada \u0131slah yap\u0131labilece\u011fi \u015feklinde kararlar verilmesinde ihtiya\u00e7 duyulmu\u015f zorunluluk hissedilmi\u015f kararlar verilmi\u015f ve verilmektedir.<\/p>\n

    1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen tamamen 1961 Anayasas\u0131 sonras\u0131nda Anayasalar\u0131m\u0131za giren 6100 Say\u0131l\u0131 HMK’da d\u00fczenlenen “USUL EKONOM\u0130S\u0130 \u0130LKES\u0130” gere\u011fince \u0130HT\u0130YA\u00c7 duyuldu\u011fu i\u00e7in’ zorlama ile de olsa yasadaki d\u00fczenleme dikkate al\u0131narak s\u0131rf usule ili\u015fkin kararlarda bozma sonras\u0131 tahkikat (delil toplama) devam etti\u011finden ISLAH yap\u0131lmas\u0131 yayg\u0131n bir hal alarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    Y\u00fcksek Yarg\u0131tay’\u0131n 23.Hukuk Dairesinden 15.Hukuk Dairesinin ve HGK’nun usule ili\u015fkin kararlarda Bozma sonras\u0131nda 1948 y\u0131l\u0131ndaki yasaklay\u0131c\u0131 \u0130BK’n\u0131n 1958 y\u0131l\u0131ndaki \u0130BK n\u0131n gerek\u00e7esindeki bir c\u00fcmle dayanak g\u00f6sterilmek suretiyle yani “Tahkikat safhas\u0131n\u0131n bozma karar\u0131 sonras\u0131nda da devam etti\u011fi hallerde” Yarg\u0131tay bozma karan sonras\u0131nda Islah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u015feklinde karar verme ihtiyac\u0131 duymalar\u0131 bile bu 1948 tarihli \u0130BK’da de\u011fi\u015fen mevzuat, toplum yap\u0131s\u0131, sosyal ve ekonomik ili\u015fkiler ile hukuksal i\u015flem ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler nedeniyle \u0130BK’da de\u011fi\u015fiklik yapmaya ihtiya\u00e7 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

    \u015eu anda bu 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n de\u011fi\u015fikli\u011fine gerek yok demek bu kadar Hukuk Dairesi ve HGK uygulamas\u0131 ile kararlar\u0131n\u0131n verilmesindeki zorunlulu\u011fu hukuksal ve toplumsal dinamikleri, de\u011fi\u015fim ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmektir.<\/p>\n

    Tabiki zaman i\u00e7inde toplumsal kurallarda ve yorumlamada de\u011fi\u015fiklikler olabilir ve bu durumlarda yarg\u0131sal yorum ve i\u00e7tihatlarda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilir. Bizden \u00f6nceki b\u00fcy\u00fcklerimiz, ustalar\u0131m\u0131z bu kurumu veya eski d\u00fczenlemeleri yorumlay\u0131p (o tarihte k\u0131smi dava sonras\u0131nda dava de\u011ferinde \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131ndan) 948 tarihli \u0130BK’n\u0131 vermi\u015flerdir.<\/p>\n

    Tekrar bu konuda i\u00e7tihat de\u011fi\u015fikli\u011fi yapmaya gerek yok demek Anayasa mahkemesinin iptal karar\u0131 ve 6100 say\u0131l\u0131 kanundaki de\u011fi\u015fiklik sonras\u0131 Anayasan\u0131n 141. Maddesinde de yerini bulan Hukuk devleti ve Usul Ekonomisi \u0130lkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacak 1948 tarihli \u0130BK n\u0131 de\u011fi\u015fmez yani bir tabu haline getirecektir.<\/p>\n

    Anayasan\u0131n 141,maddesinde “Davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131, yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir \u015feklindeki d\u00fczenleme ile 6100 Say\u0131l\u0131 HMK 26. maddesinde Taleple Ba\u011fl\u0131l\u0131k, 30.maddesinde Usul Ekonomisi ve 31.maddesinde ise Hakimin davay\u0131 ayd\u0131nlatma \u00f6devi ve ilkeleri d\u00fczenlenmi\u015f olup bu ilkelerin getirili\u015f amac\u0131 yarg\u0131lamalar\u0131n adil, hakkaniyete uygun ve makul s\u00fcre i\u00e7inde en az giderle ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcp sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hukuki ger\u00e7ekli\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    1948 Tarihli \u0130BK da de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmamas\u0131 halinde Anayasa Mahkemesinin \u0131slah\u0131 pratik hale getirip uygulanabilir k\u0131lan EK DAVA A\u00c7ILMASINA \u0130HT\u0130YA\u00c7 BIRAKMAYAN iptal karar\u0131 sonras\u0131nda 1959 tarihli \u0130BK’n\u0131n gerek\u00e7esinin dayanak al\u0131nmak suretiyle Usule ili\u015fkin Kararlar\u0131n Bozulmas\u0131 sonras\u0131nda zorunluluktan ve yasada engelleyici hal bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 Islaha cevaz veren HGK ve dairelerin karar ve uygulamalar\u0131 havada kalacakt\u0131r.<\/p>\n

    Konuya doktrin persfektif\u0131nden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da 1948 y\u0131l\u0131 sonras\u0131nda bu \u0130BK ele\u015ftirilmi\u015f (SA\u0130M \u00dcST\u00dcNDAG MEDEN\u0130 YARGILAMA HUKUKU s.537,\u0130LHAN POSTACIO\u011eLU Medeni Usul hukuku S.375, Necip Bilge Medeni Yarg\u0131lama hukuku S.318)” ve Mahkemece esasa giri\u015filmemi\u015f olmak ve b\u00fct\u00fcn dava safahat\u0131 i\u00e7erisinde birden fazla yap\u0131lmam\u0131\u015f olmak kayd\u0131yla ilk h\u00fckm\u00fcn Usuli nedenlerle verilmi\u015f olmas\u0131 ve bozma \u00fczerine (bozma sonras\u0131nda) esasa giri\u015filen (tahkikat\u0131n devam etti\u011fi) a\u015famalarda yarg\u0131lama bitinceye kadar \u0131slah yap\u0131labilece\u011fi” belirtilmi\u015ftir. (Prof Dr Ejder YILMAZ MEDEN\u0130 YARGILAMA HUKUKUNDA ISLAH 2013 bask\u0131 s. 517)<\/p>\n

    Yarg\u0131tay’\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revi g\u00f6revine giren konularda b\u00fct\u00fcn yurtta hukuk kurallar\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak olup \u00fclkede i\u00e7tihat birli\u011fini tesis etmektir. Mahkemelerin ve Yarg\u0131tay Dairelerinin benzer olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda farkl\u0131 kararlar vermesi Any.10. Mad e\u015fitlik ilkesini zedeler, adalet duygusunu incitir. \u00dcst mahkeme olarak Yarg\u0131tay dairelerinin kendi aras\u0131nda veya hukuk genel kurulunun kararlan aras\u0131ndaki \u0130\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yolu ile giderilmesi gerekir.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 HUMK’un y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu s\u0131rada Y\u00fcksek Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kurulunca 04.02.1948 Tarih 1944\/10 E.-1948\/3 Karar say\u0131l\u0131 olarak verilen Yarg\u0131tayca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra \u0131slahtan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin \u0130BK’n\u0131n aradan ge\u00e7en 70 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrede Anayasa, yasalar, toplumsal, ekonomik ili\u015fkiler ile hukuksal i\u015flem ve kurumlar ve de\u011fer yarg\u0131lar\u0131ndaki de\u011fi\u015fmelerinde dikkate al\u0131narak usule ili\u015fkin verilen kararlar\u0131n bozulmas\u0131 sonras\u0131nda esasa girilen durumlarda tahkikat (delil toplama ve de\u011ferlendirme) safhas\u0131 devam etti\u011finden bu hallerde \u0131slah\u0131n yap\u0131labilmesi gerekti\u011fi kanaatinde oldu\u011fumuzdan HMKnun I77.maddesine, toplumsal ve hukuksal ger\u00e7eklikle uyu\u015fmayan 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n da bu \u015fekilde de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmesi gerekir.<\/p>\n

    A\u00e7\u0131klanan nedenlerle Say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun 04\/02\/1948 tarih, E: 1944\/10, K: 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130BK’da de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yoruz. 12\/05\/2016<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    l.Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme kararlar\u0131 (\u0130BK)<\/strong><\/p>\n

    1.1 Yarg\u0131tay \u0130BK’n\u0131n Niteli\u011fi<\/strong>
    Hukuk Muhakemesinde adliye mahkemelerince verilen karar ve h\u00fck\u00fcmlerinin son inceleme mercii, 2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu (YK) 1 e g\u00f6re Yarg\u0131tay’d\u0131r. Ayr\u0131ca adli yarg\u0131 yolunda i\u00e7tihat birli\u011fini sa\u011flamak, YK 15\/2-a gere\u011fi Yarg\u0131tay’\u0131n g\u00f6revidir. Bu g\u00f6rev de ayn\u0131 Kanun 16\/5 e g\u00f6re, i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi karar\u0131yla (\u0130BK) yerine getirilmektedir.
    Yarg\u0131tay \u0130BK, YK 45 gere\u011fi ” benzer hukuki konularda Yarg\u0131tay Genel Kurullar\u0131n\u0131. Dairelerini ve adliye mahkemelerini ba\u011flar. ” Yerle\u015fik i\u00e7tihatlarda belirtildi\u011fi gibi, \u0130BK konular\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eleriyle a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 ile ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re, \u0130BK’n\u0131n norm olarak uyulmas\u0131 mecburi olan b\u00f6l\u00fcm\u00fc, sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    1.2 Yarg\u0131tay \u0130BK \u00c7\u0131kar\u0131lmas\u0131, Kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve De\u011fi\u015ftirilmesi<\/strong>
    YK 45\/1 gere\u011fi, belirli bir konu hakk\u0131nda Yarg\u0131tay daireleri veya genel kurullar\u0131n\u0131n 1\/ kendi i\u00e7tihatlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7eli\u015fki veya istikrars\u0131zl\u0131k varsa yahut 2) ayn\u0131 konu hakk\u0131nda bir daire veya genel kurul ile di\u011fer(ler)i aras\u0131nda i\u00e7tihat farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olursa, Birinci Ba\u015fkan kurum i\u00e7i istek yahut “di\u011fer merci veya ki\u015filerin” talebi \u00fczerine ya da re’sen i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesini, ilgili kuruldan ister.<\/p>\n

    YK 45\/3 e g\u00f6re \u0130BK de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 da ayn\u0131 usule tabidir.
    Burada \u015fu husus \u00f6nemle belirtilmedir. Toplumun huzur ve refah\u0131 i\u00e7in hukuk uygulamalar\u0131nda istikrar ve g\u00fcvenin \u00f6nemi tart\u0131\u015f\u0131mas\u0131zd\u0131r. Ancak hukuk kurallar\u0131 da canl\u0131 bir organizma gibi s\u00fcrekli geli\u015fmekte, b\u00fcy\u00fcmekte, de\u011fi\u015fmekte, hatta \u00f6lmekte; yerine yeni kurallar getirilmekte veya eskisi g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re g\u00fcncellenmektedir. Bu da e\u015fyan\u0131n tabiat\u0131 gere\u011fidir. Zira hukuk kurallar\u0131, toplu halde ya\u015famak zorunda olan insanlar\u0131n, aralar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7indir.<\/p>\n

    Ak\u0131l ve iradenin gere\u011fi ve sonucu olarak, insanl\u0131k s\u00fcrekli m\u00fckemmellik istikametinde seyir halindedir. Bunun zorunlu sonucu. \u0130nsanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler hakk\u0131ndaki arazlar\u0131n ve usullerin zamanla geli\u015fmesi ve dolay\u0131s\u0131 ile de\u011fi\u015fmesidir. Hukuk da, toplumdaki ili\u015fkileri d\u00fczenledi\u011fine g\u00f6re mecburen bu de\u011fi\u015fime ve geli\u015fime ayak uyduracakt\u0131r. Bunun a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fi kanunlarda g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ki as\u0131r \u00f6ncesi itibariyle pek \u00e7ok devletin ” Medeni Kanun” ad\u0131 alt\u0131nda tek bir kanunu vard\u0131. Zaman zorlad\u0131\u011f\u0131ndan arkas\u0131ndan ” Bor\u00e7lar Kanunu” m\u00fcstakil bir norm olarak d\u00fczenlendi. Bunu “Ticaret Kanunu” izledi. Bu da yetersiz kal\u0131nca \u00e7ekler hakk\u0131nda ayr\u0131 kanun, kredi kartlar\u0131 hakk\u0131nda ba\u015fka bir kanun \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 zaruret halini ald\u0131 ve \u00e7\u0131kar\u0131larak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyuldu. Bu geli\u015fme ve ihtisasla\u015fma ila nihaye devam edecektir. Bazen de belirli bir normun, zaman i\u00e7erisinde toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ve g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015ftirilmesi veya g\u00fcncellenmesi de s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Bu nedenledir ki m\u00fczakereler s\u0131ras\u0131nda dile getirilen “\u0130BK’n\u0131n kanunlardaki bo\u015flu\u011fu doldurdu\u011fu, kanun gibi ba\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu, uzun m\u00fczakerelerden sonra \u00fcretildi\u011fi, esasen hepsi do\u011fru olan i\u00e7tihatlar aras\u0131nda en do\u011fru olan\u0131n\u0131n tercih edilmesini ifade etti\u011fi, bu y\u00fczden s\u0131kl\u0131kla ve ulu orta de\u011fi\u015ftirilmesinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131” y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015fler isabetli de\u011fildir.
    \u00c7\u00fcnk\u00fc raport\u00f6r \u00fcye Mustafa Ate\u015f’in tespitlerine ve rapora ekli i\u00e7tihatlara g\u00f6re 23 hukuk dairesinden 14 \u00fcn\u00fcn fiilen \u0130BK’n\u0131 uygulamamas\u0131 a\u00e7\u0131k ve zaruruet derecesindeki ihtiyac\u0131 ispatlamaktad\u0131r. Bu konuda “uygulamayan daireler uyg\u0131\u0131las\u0131n, \u0130BK sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131nda belirtildi\u011fi gibi, bozmadan sonra hi\u00e7bir surette \u0131slah\u0131 kabul etmesi” \u015feklindeki itiraz da yerinde de\u011fildir. Zira a\u015fa\u011f\u0131da izah edilece\u011fi \u00fczere esasen \u0130BK ba\u015ftan itibaren kanuna ayk\u0131r\u0131 ve hatal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    2.1948 Tarih ve 10\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130BK<\/strong>
    Mahkemeler ile Yarg\u0131tay daire veya genel kurullar\u0131n a\u00e7\u0131s\u0131ndan uyulmas\u0131 zorunlu olan T:04.02.1948 ve E: 1944\/10, K: 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130BK’n\u0131n sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fc aynen \u015f\u00f6yledir: ” Sonu\u00e7: Dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra mevzuunda, sebebinde ve delillerde ve sair hususlarda usule m\u00fcteallik olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmek ve eksiklikleri de tamamlamak imkan\u0131n\u0131 veren ve mahkeme karar\u0131na l\u00fczum olmadan taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131yla yap\u0131labilen \u0131slah\u0131n; Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 84. Maddesinin a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc dairesinde tahkikat ve yarg\u0131lama bitinceye karar yap\u0131labilip Yarg\u0131tay’ca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra bu yoldan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131na mevcudun \u00fc\u00e7te ikiye a\u015fan oy\u00e7oklu\u011fu ile 04.02.1948 tarihinde karar verildi.”
    Al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan metinden de a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bozmadan sonra hi\u00e7bir istisna getirilmeksizin \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa yukar\u0131daki de\u011finildi\u011fi gibi hukuk dairelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ve Hukuk Genel Kurulu “bozma usule ili\u015fkinse” \u0130BK’n\u0131 uygulamamaktad\u0131r.<\/p>\n

    3. \u00d6\u0131\u0131 Sorun Meselesi<\/strong>
    \u0130BK m\u00fczakeresi i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta “ayn\u0131 konuda mevcut bir \u0130BK’n\u0131n \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine karar verilip verilemeyece\u011fi” \u00f6n sorun olarak g\u00fcndeme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
    Evvela \u00f6n sorun, ifade tarz\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorunludur. E\u011fer kastedilen ” bir konuda \u0130BK varken yenisini \u00e7\u0131karmaya gerek var m\u0131d\u0131r? \u015eeklinde ise, cevap a\u015fikard\u0131r; dolay\u0131s\u0131 ile bunun \u00f6n sorun yap\u0131lmas\u0131 abestir. Yok e\u011fer kast edilen “\u0130BK olmas\u0131na ra\u011fmen ayk\u0131r\u0131 i\u00e7tihatlar verilmektedir, de\u011fi\u015ftirilmesi gerekli midir” \u015feklinde ise, bu soru \u00f6n sorun de\u011fildir, i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkindir. Bu kez, bunun \u00f6n sorun olarak g\u00fcndeme al\u0131nmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n

    M\u00fczakereler sonras\u0131 \u00f6n sorun olarak “1948 tarihli \u0130BK de\u011fi\u015ftirilsin\/de\u011fi\u015ftirilmesin” \u015feklinde yap\u0131lan oylama sonucu, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc turda “de\u011fi\u015ftirilmesin” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc salt \u00e7o\u011funlukla kabul edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re i\u015fin esas\u0131 \u00f6n sorun olarak halledilmi\u015ftir. M\u00fczakere usul ve y\u00f6ntemindeki isabetsizlik ortad\u0131r.<\/p>\n

    4. Konuya ili\u015fkin Muhakeme Kavramlar\u0131<\/strong><\/p>\n

    4.1 Islah
    Islah yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda taraflara yapt\u0131klar\u0131 usul i\u015flemini bir kereye mahsus d\u00fczeltme veya de\u011fi\u015ftirme hakk\u0131 veren bir usul m\u00fcessesesidir. (HMK 176-182\/HUMK 83-90). Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakati gerekmedi\u011fi gibi usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n da istisnas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin daval\u0131, s\u00fcresinde zamana\u015f\u0131m\u0131 definde bulunmayarak daval\u0131 yarar\u0131na olu\u015fan usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakka ra\u011fmen sonradan cevab\u0131n\u0131 \u0131slah etmek suretiyle zamana\u015f\u0131m\u0131 savunmas\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrebilir (HMK 176 gerek\u00e7esi). Ancak hur usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n \u0131slaha bertaraf edilmesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
    Islah, HMKna g\u00f6re “tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir” (HMK177\/1). HUMK’na g\u00f6re ise “tahkikata tabi davalarda tahkikat bitinceye kadar ve tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar yap\u0131labilir” (HUMK 84)
    Ayn\u0131 davada, taraflar ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilir (HMK 176\/2, HUMK 83)<\/p>\n

    4.2 Tahkikat
    Yarg\u0131lama faaliyeti dava dilek\u00e7esiyle ba\u015flay\u0131p karar\u0131n kesinle\u015fmesi ile biten ve biribirine ba\u011fl\u0131 basamaklar halinde veya bir silsilenin halkalar\u0131 \u015feklinde devam eden bir s\u00fcre\u00e7tir. S\u00fcrecin ilk basamak veya halka ile ba\u015flay\u0131p s\u0131ral\u0131 sistemle birbirini takip ederek son basamak veya halkaya kadar devam etmesi zorunludur.
    HMK’na g\u00f6re yarg\u0131lama birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 veya birbirini takip eden d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r. l) Lahiyalar\u0131 teatisi veya dilek\u00e7eler safhas\u0131 2) \u00d6n inceleme, 3) Tahkikat, 4) S\u00f6zl\u00fc Yarg\u0131lama ve h\u00fck\u00fcm.
    Tahkikat HMK’da yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fc i\u00e7in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131n be\u015finci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fczenlenmi\u015ftir. (HMK 147-183) HUMK da ise \u0130kinci Bab\u0131n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Fasl\u0131, 213-221 aras\u0131, Tahkikata ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda ispat ve delillere ili\u015fkin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc k\u0131s\u0131m da (HMK 187-293) niteli\u011fi gere\u011fi tahkikata ili\u015fkindir. Ayn\u0131 \u015fekilde HUMK 222-374 aras\u0131 da. \u00c7\u00fcnk\u00fc tahkikat yarg\u0131lamada, \u00f6n incelemede \u00e7er\u00e7eveye al\u0131n\u0131p sabitlenen uyu\u015fmazl\u0131k hakk\u0131nda, taraflar\u0131n delillerin incelenip tahlil, m\u00fczakere ve m\u00fcnazaras\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 safhad\u0131r.<\/p>\n

    4.3 Hukuk Muhakemesinde Bozmadan Sonraki Yarg\u0131laman\u0131n Nitelendirilmesi
    Bozma ile birlikte, bozulan mahkeme h\u00fckm\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle karar\u0131n bozulan k\u0131s\u0131mlar\u0131 art\u0131k yok h\u00fckm\u00fcndedir. Bozulan k\u0131s\u0131mlar\u0131n bozma do\u011frultusunda tekrar yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Nitekim 2004 say\u0131l\u0131 \u0130\u0130K 40 gere\u011fi, icra ve infaz edilen yerel mahkeme karar\u0131, bozma sonras\u0131 geri sar\u0131l\u0131r ve “ayr\u0131ca h\u00fckme hacet kalmaks\u0131z\u0131n icra tamamen icra tamamen veya k\u0131smen eski haline iade olunur.”<\/p>\n

    Bu durumda, bozma sonras\u0131 yarg\u0131laman\u0131n hangi safhas\u0131na d\u00f6n\u00fclece\u011finin tespiti, yine bozma ilam\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re belirlenecektir. \u00d6rne\u011fin davac\u0131ya yap\u0131lan tebligat\u0131n usuls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc dolay\u0131s\u0131yla daval\u0131n\u0131n cevap ve savunma hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 nedeniyle karar bozulmu\u015fsa, yarg\u0131lama layihalar teatisine d\u00f6necektir. Bozma nedeniyle \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131 tekrarlanacaksa, yarg\u0131lama \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131na kadar geri sar\u0131lacakt\u0131r. Keza, tahkikat safhas\u0131ndaki eksiklikler, \u00f6rne\u011fin ke\u015fif veya bilirki\u015fi raporundaki noksanl\u0131klar, eksik inceleme, tan\u0131klar\u0131n dinlenmesi gibi nedenlerle bozma yap\u0131lm\u0131\u015fsa, muhakeme tahkikat safhas\u0131na d\u00f6necek ve hatal\u0131 yahut eksik i\u015flemler tekrarlanacakt\u0131r.
    Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, “toplanan delillere g\u00f6re davan\u0131n kabul\u00fc gerekirdi, reddi do\u011fru de\u011fildir” gerek\u00e7esiyle karar bozulmu\u015fsa, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131laman\u0131n tekrarlanmas\u0131 yeterlidir, daha geriye gitmeye gerek yoktur, do\u011fru da olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

    5. Somut Olguda Talebin Tahlili<\/strong>
    M\u00fczakere konusu olguda, yerel mahkeme karar\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131 \u00fczerine yeniden yap\u0131lan yarg\u0131lama safhas\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
    HMK’da \u0131slah\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a tahkikat\u0131n sonuna kadar yap\u0131labilece\u011fi, HUMK da ise tahkikata tabi davalarda tahkikat bitinceye kadar ve tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar yap\u0131labilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla bozma sonras\u0131 muhakemenin hangi noktaya kadar geri sar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi yeterlidir. Buna g\u00f6re, bozma \u00fczerine muhakeme, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131laman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan \u00f6nceki bir noktaya d\u00f6nm\u00fc\u015fse \u0131slah m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Di\u011fer bir deyi\u015fle bozma sonras\u0131 yeniden yarg\u0131lama yapan hakimin, tahkikat\u0131n bitti\u011fini bildirdi\u011fi ana kadar (HMK 184\/2, HUMK 375) \u0131slah yap\u0131labilir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, asl\u0131nda kanunun lafz\u0131nda ve s\u00f6z\u00fcnde bile bir teredd\u00fct yoktur. Binaenaleyh asl\u0131nda \u0130BK \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na da gerek yoktu. \u0130htiya\u00e7 olmadan \u00e7\u0131kar\u0131lan \u0130BKn\u0131n sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fc de, an\u0131lan a\u00e7\u0131k kanun h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

    Di\u011fer taraftan \u0130BK’na ihtiya\u00e7 oldu\u011fu varsay\u0131lsa dahi, 1948 tarihli \u0130BK hatal\u0131d\u0131r. \u0130BK’n\u0131n gerek\u00e7esi \u00f6zet olarak iki sebebe dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: l)bozmadan sonra \u0131slah\u0131n kabul\u00fc halinde, usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar ihlal edilir ve 2) bozma sonras\u0131 \u0131slah kabul edilecek olursa davalar gereksiz yere uzar.<\/p>\n

    Gerek\u00e7e s\u0131ras\u0131yla irdelenirse: Evvela yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi, \u0131slah usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n istisnas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin cevap dilek\u00e7esinin \u0131slah\u0131 ile zamana\u015f\u0131m\u0131 definde bulunmak b\u00f6yledir. Hi\u00e7bir istisna da ayr\u0131k tutulmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu gerek\u00e7e hukuki dayanaktan yoksundur. Islah i\u00e7in belki, bozma ve bozmaya uyulmakla olu\u015fan usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n \u0131slahla bertaraf edilmeyece\u011fi kabul edilebilir. Mesela, tapu iptal ve tescil davas\u0131nda ” davan\u0131n reddi gerekirken ….”gerek\u00e7esiyle bozma \u00fczerine, yerel mahkemenin bozmaya uymas\u0131ndan sonra, davac\u0131n\u0131n “ben davam\u0131 \u0131slah ediyorum, davam\u0131 tazminata \u00e7eviriyorum, tapu iptal ve tescil talebimi de\u011fi\u015ftiriyorum” \u015feklinde \u0131slah yapmas\u0131n\u0131n engellenmesi tart\u0131\u015f\u0131labilir.<\/p>\n

    \u0130kinci gerek\u00e7e de hukuki olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, maddi y\u00f6nden ger\u00e7ek de de\u011fildir. Her \u015feyden \u00f6nce “yarg\u0131laman\u0131n uzamas\u0131” hakk\u0131n ihlaline gerek\u00e7e yap\u0131lamaz. Hak h\u0131za feda edilemez.
    Elbette ki, “usul ekonomisi” ve “h\u0131zl\u0131 adalet” evrensel ilkelerdendir. Fakat \u015furas\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r; Belirtilen ilkeler usul kurallar\u0131d\u0131r. Usul\u00fcn varl\u0131k nedeni de esasa hizmet etmektir. Usul kurallar\u0131, en h\u0131zl\u0131, en kolay ve en ucuz \u015fekilde, hakk\u0131n hak edenin eline verilmesi ve hakk\u0131n yerine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131 ve y\u00f6ntemleri belirlemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla usul kurallar\u0131, varl\u0131k nedenini ortadan kald\u0131racak \u015fekilde kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 gibi, bu \u015fekilde de yorumlanamaz. Di\u011fer bir deyi\u015fle ” usul esastan \u00f6nce gelir ve fakat esas usule feda edilemez” yahut “esas usule bo\u011fdurulamaz”<\/p>\n

    “\u0131slah nedeniyle yarg\u0131laman\u0131n uzamas\u0131” iddias\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. Zira \u00f6zellikle \u0131slahla m\u00fcddeabihin artt\u0131r\u0131labilme imkan\u0131 sa\u011fland\u0131ktan sonra, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda \u0131slah alacak ve tazminat davalar\u0131nda sonu\u00e7 talebinin art\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcrden davalarda \u0131slah da genellikle sonu\u00e7 talep hakk\u0131nda bilirki\u015fi raporunun dosyaya sunulmas\u0131ndan sonra yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu y\u00f6ntemin de yarg\u0131lamay\u0131 gereksiz yere uzatmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fikard\u0131r.<\/p>\n

    “\u0131slah yerine ek dava a\u00e7\u0131ls\u0131n” gerek\u00e7esi de hukuki dayanaktan yoksundur. Zira kanunun a\u00e7\u0131k\u00e7a verdi\u011fi yetkinin engellenmesi s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n

    Yukar\u0131da yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar nedeniyle 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n gerek\u00e7eleri hatal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla var\u0131lan sonu\u00e7ta do\u011fru de\u011fildir. Islah hakk\u0131nda kanunun verdi\u011fi “tahkikat\u0131n sonuna kadar” yap\u0131labilme hak ve yetkisi varken, \u0130BK “bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131” h\u00fckm\u00fcn\u00fc getirerek a\u00e7\u0131k\u00e7a kanuna ayk\u0131r\u0131 bir sonuca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa yap\u0131lmas\u0131 gereken, bozma ve bozmaya uyulmakla geri d\u00f6n\u00fclen noktay\u0131 tespit, bunun s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lamadan \u00f6nceki bir yer olmas\u0131 halinde \u0131slaha yol vermek olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

    Kanunla \u0130BK’n\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 halinde \u015f\u00fcphesiz kanunun \u00f6nceli\u011fi vard\u0131r.<\/p>\n

    Bu arada, m\u00fczekereler s\u0131ras\u0131nda dile getirilen “\u0130BK iki do\u011frudan birinin tercihidir” yahut “bu g\u00fcn ileri s\u00fcr\u00fclen b\u00fct\u00fcn fikirler 1948 de tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fcklerimiz bir karar vermi\u015f, de\u011fi\u015fmesini gerektirecek sebep yoktur” \u015feklindeki itiraz\u0131n da do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zira 1948 tarihli \u0130BK do\u011fumundan itibaren sakatt\u0131r.<\/p>\n

    Nitekim raport\u00f6r \u00fcye Mustafa ATE\u015e in tespitlerine g\u00f6re, \u00f6\u011fretide 1948 tarihli \u0130BK’n\u0131n i\u00e7erik ve sonu\u00e7 olarak hatal\u0131 oldu\u011fu hususunda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi vard\u0131r.<\/p>\n

    M\u00fczakereler s\u0131ras\u0131nda dile getirilen bir ba\u015fka hususta “bozmadan sonra \u0131slah\u0131n kabul\u00fc halinde daval\u0131n\u0131n s\u00fcrekli bask\u0131 ve tehdit alt\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n ” kabul edilemeyece\u011fine dair g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. A\u00e7\u0131klanan nedenlerin yan\u0131 s\u0131ra meselenin \u015fu y\u00f6n\u00fcne de dikkat \u00e7ekmek isterim: Islah b\u00fcy\u00fck oranda davac\u0131lar, di\u011fer bir deyi\u015fle ma\u011fdurlar yani hak sahipleri taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. Yoruma ihtiya\u00e7 oldu\u011fu farz edilse bile, tercih s\u00f6z konusu olan bir durumda hakk\u0131 ihlal eden yerine hak sahibi lehine tav\u0131r al\u0131nmal\u0131 ve yorum yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece tam anlam\u0131yla hakk\u0131n yerini bulmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Daval\u0131n\u0131n uzun s\u00fcre bask\u0131 alt\u0131nda kalmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, esas davac\u0131 uzun s\u00fcre hakk\u0131na kavu\u015fman\u0131n hasretini ya\u015famaktad\u0131r. \u00dcstelik \u00e7o\u011fu zaman bunda hi\u00e7bir kusuru da yoktur. Yarg\u0131lama sonuna dava reddedilecekse zaten daval\u0131n\u0131n bir kayb\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla sorun da yoktur.<\/p>\n

    6. Sonu\u00e7<\/strong>
    Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenlerle, T:04.02.1948 ve E: 1944\/10, K: 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130BK’n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, en az\u0131ndan sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131n ” bozma ilam\u0131na uyulmakla olu\u015fan usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar \u0131slahla bertaraf edilemez” \u015feklinde de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi kanaatinde oldu\u011fumdan \u00e7o\u011funlu\u011funun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum. 06\/05\/2016<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    Yarg\u0131tay’\u0131n “bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na dair \u0130BK’\u0131na;
    1-Zaten t\u00fcm yarg\u0131lama s\u00fcreci boyunca taraflarca ancak bir kereye mahsus kullan\u0131labilecek olan “\u0131slah” hakk\u0131n\u0131n, bir kere bile kullan\u0131lamayacak sonu\u00e7 yaratmas\u0131, bu sonucun da Anayasa m.36 ve 14 h\u00fck\u00fcmlerinde bulunan ” hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn” \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyecek nitelikte olmas\u0131;
    2-Keza bu \u0130BK’ndaki sonucu destekleyecek hi\u00e7bir mevzuat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulunmamas\u0131;
    3-Ayr\u0131ca taraflar\u0131n hatalar\u0131n\u0131 “\u0131slah” yoluyla d\u00fczeltme hakk\u0131 tan\u0131madan verilecek mahkeme kararlar\u0131n\u0131n adil sonu\u00e7lar yaratmayaca\u011f\u0131 sebebiyle kat\u0131lm\u0131yorum.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    1948 tarihindeki Yarg\u0131tay Tevhidi \u0130\u00e7tihat Heyeti, 04.02.1948 tarihli 10\/3 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131yla;
    “Dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra mevzuunda, sebebinde ve delillerde ve sair hususlarda usule m\u00fcteallik olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmek ve eksiklikleri de tamamlamak imkan\u0131 veren ve mahkeme karar\u0131na l\u00fczum olmadan taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131yla yap\u0131labilen \u0131slah\u0131n, Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 84’nc\u00fc maddesinin a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc dairesinde, tahkikat ve yarg\u0131lama bitinceye kadar yap\u0131labilip, Yarg\u0131tay’ca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra bu yoldan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na” \u00fc\u00e7te ikiyi a\u015fan \u00e7o\u011funlukla karar vermi\u015ftir. Karar; iki temel gerek\u00e7eye dayanmaktad\u0131r. Birincisi; “bu yolun, h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonraki safhalara da \u015f\u00fcmul\u00fcn\u00fcn kabul edilmesi, bozma karar\u0131yla kazan\u0131lan haklar\u0131 ihlal edebilecektir.” \u0130kincisi; “tamamen \u0131slah suretiyle davan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi hallerinde de i\u015fin sonu\u00e7lanmas\u0131 gecikecek, bu suretle bu m\u00fcesseseden beklenilen gayeye ve \u00e7abukluk esaslar\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fecektir.” Karar; bir davan\u0131n tahkikat ve yarg\u0131lamas\u0131 sonunda verilmi\u015f olan h\u00fck\u00fcm Yarg\u0131tay’ca bozulduktan sonra da taraflar\u0131n \u0131slah isteminde bulunmalar\u0131na usul h\u00fck\u00fcmlerinin cevaz verip vermedi\u011fi hususunda Yarg\u0131tay \u0130kinci Hukuk Dairesinin 3.11.1934 tarihli 2473\/3316 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin 26.11.1943 tarihli 4549\/3301 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131 aras\u0131nda meydana gelen ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Karar, bozmadan sonra (i\u00e7eri\u011fine bakmaks\u0131z\u0131n) \u0131slah\u0131 kesin olarak yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. 2000’li y\u0131llara kadar Yarg\u0131tay Hukuk Daireleri ve Hukuk Genel Kurulu, bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na hemen hi\u00e7bir sapma g\u00f6stermeden uymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

    Bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n revize edilmesini gerekli k\u0131lan sebepler \u015funlard\u0131r:
    1-1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 87nci maddesinin son f\u0131kras\u0131nda yer alan “M\u00fcddei, \u0131slah suretiyle m\u00fcddeabihi tezyit edemez” h\u00fckm\u00fc, Anayasa Mahkemesinin 20.07.1999 tarihli 1\/33 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla Anayasa’ya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclerek iptal edilmi\u015ftir. \u0130ptal karar\u0131ndan sonra, \u0131slahla m\u00fcddeabihin art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n

    2-islah; davac\u0131 bak\u0131m\u0131ndan iddian\u0131n, daval\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da savunman\u0131n geni\u015fletilmesi yahut de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n bir istisnas\u0131d\u0131r. Yasak ba\u015flad\u0131ktan sonra, iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekmesi halinde, davan\u0131n taraflar\u0131 bunu, ya kar\u015f\u0131 taraf\u0131n “a\u00e7\u0131k olur” vermesiyle veya \u0131slahla yapabilirler. 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununa g\u00f6re, iddian\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 dava ikamesi ile (m. 185); savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 ise, daval\u0131n\u0131n cevap layihas\u0131n\u0131 hasm\u0131na tebli\u011f ettirmesiyle (m.203) veya cevap i\u00e7in tayin edilen m\u00fcddetin cevap verilmeksizin ge\u00e7mesiyle ba\u015flamakta iken, 01.10.2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu, davac\u0131 bak\u0131m\u0131ndan iddian\u0131n, daval\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131, kimi hallerde dilek\u00e7eler safhas\u0131n\u0131n sona ermesiyle (m.141\/1- ilk c\u00fcmle), kimi durumlarda ise \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131yla (m,141\/l-son) ba\u015flatmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, Yarg\u0131tay’\u0131n, dilek\u00e7elerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 verilmesi safhas\u0131ndaki bir eksikli\u011fe veya \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131ndaki bir i\u015fleme taalluk eden bir bozma karar\u0131, \u0131slah yolundan yararlanmaya engel olu\u015fturmayacakt\u0131r. “Bir h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonra \u0131slah yolundan yararlanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na” ili\u015fkin 1948 tarihli Tevhidi \u0130\u00e7tihat Karar\u0131, 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun bu sistemiyle uyumlu de\u011fildir.<\/p>\n

    3-6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu, “davan\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihte alaca\u011f\u0131n miktar\u0131n\u0131 yahut de\u011ferini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyece\u011fi veya bunun imkans\u0131z oldu\u011fu hallerde, alacakl\u0131ya, hukuki ili\u015fkiyi ve asgari bir miktar veya de\u011feri belirtmek suretiyle dava a\u00e7ma” imkan\u0131n tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r, (m.107\/1) Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n verdi\u011fi bilgi veya tahkikat sonucu alaca\u011f\u0131n miktar\u0131 veya de\u011ferinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu anda, davac\u0131, iddian\u0131n geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131na tabi olmaks\u0131z\u0131n davan\u0131n ba\u015f\u0131nda belirtmi\u015f oldu\u011fu talebini art\u0131rabilecektir, (m. 107\/2). Kimi hallerde, \u00f6zellikle haks\u0131z fiilden kaynaklanan cismani zarar\u0131n tazminine ili\u015fkin davalarda tazminat miktar\u0131, Yarg\u0131tay’\u0131n “kusur oran\u0131ndaki ve tazminat hesab\u0131ndaki eksikli\u011fe” dayanan bozma karar\u0131ndan sonra belirlenebilmektedir. B\u00f6yle bir bozma karar\u0131ndan sonra, davac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na 1948 tarihli tevhidi i\u00e7tihat karar\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla davac\u0131n\u0131n, 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun 107\/2. maddesi h\u00fckm\u00fcne kar\u015f\u0131n, ba\u015flang\u0131\u00e7ta talep etti\u011fi tazminat miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131na ili\u015fkin \u0131slah talebinin mahkemece kabul edilmemesi sebebiyle, hak etti\u011fi tazminat\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131ndan mahrum kalm\u0131\u015f olacakt\u0131r. B\u00f6yle bir halde, davac\u0131n\u0131n, sakl\u0131 tuttu\u011fu fazlaya ili\u015fkin k\u0131s\u0131mla ilgili ek dava a\u00e7mas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak, ek dava da, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir davad\u0131r ve ba\u011f\u0131ms\u0131z davan\u0131n tabi oldu\u011fu usule tabidir.<\/p>\n

    Ayn\u0131 hukuki ili\u015fkiden kaynaklanmas\u0131 sebebiyle ilk dava ile birle\u015ftirilse bile, dava a\u00e7\u0131l\u0131rken yat\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken har\u00e7 ve gider avans\u0131 ek dava i\u00e7in de yat\u0131r\u0131lacak, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir dava olmas\u0131 sebebiyle dilek\u00e7eler a\u015famas\u0131, ve \u00f6n inceleme safhas\u0131 ek dava i\u00e7in de i\u015fletilecektir. Anayasa’ya g\u00f6re, “davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir.” (Anayasa m,141\/son) Bu g\u00f6rev, ayn\u0131 hukuki ili\u015fkiden kaynaklanan bir alacak i\u00e7in, ikinci bir davaya sebebiyet vermemeyi, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan dava i\u00e7inde nihai olarak karara ba\u011flanmas\u0131n\u0131, gereksiz giderden ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 da gerektirir. Ek davaya konu edilen uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n, ayn\u0131 dava i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi “davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131na” ili\u015fkin Anayasan\u0131n ve Medeni Yarg\u0131lama Usul\u00fc’n\u00fcn de bir gere\u011fidir. Ek dava uygulamas\u0131na, 1948 tarihli i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 yol a\u00e7maktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun yukar\u0131da yer verilen h\u00fckm\u00fc ile de \u00e7at\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

    4-Anayasa Mahkemesi, bireysel ba\u015fvuru yolunun tan\u0131nmas\u0131ndan sonra 2012\/1052 numaral\u0131 bireysel ba\u015fvuruda; ba\u015fvurucunun Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tam yarg\u0131 davas\u0131nda, bilirki\u015fi raporu ile belirlenen maddi zarar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra, ba\u015flang\u0131\u00e7ta talep etti\u011fi tazminat miktar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u0131slah talebinin, mahkemece kabul edilmemesi sebebiyle hak etti\u011fi tazminat\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131ndan mahrum kalm\u0131\u015f olmas\u0131 sebebiyle yapt\u0131\u011f\u0131 bireysel ba\u015fvuruyu esastan incelemi\u015f ve \u0131slah iste\u011finin Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesince kabul edilmemesinin, mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla Anayasa’n\u0131n 36’nc\u0131, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesinin 6’nc\u0131 maddesiyle g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015farak hak ihlaline karar vermi\u015ftir. Oysa, Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi; ba\u015fvurucunun tazminat miktar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin \u0131slah talebini; 1602 say\u0131l\u0131 Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi Kanununun 46’nc\u0131 maddesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda yer alan kurala dayanarak kabul etmemi\u015ftir.<\/p>\n

    Ba\u015fka bir ifade ile \u0131slah talebinin kabul\u00fcne yasa engel te\u015fkil etmektedir. \u0130hlale yol a\u00e7an 1602 say\u0131l\u0131 Kanunda yer alan “…Taraflar s\u00fcrenin ge\u00e7mesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilek\u00e7elere dayanarak hak iddia edemezler” h\u00fckm\u00fc idi. Bu h\u00fck\u00fcm, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar\u0131ndan sonra Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesi Kanununda 11.4.2013 tarihli 6459 say\u0131l\u0131 kanunla de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. Ki\u015finin, hak etti\u011fi tazminata ula\u015fmas\u0131n\u0131n kanun h\u00fckm\u00fcyle engellenmesi ile i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131yla buna engel olunmas\u0131 aras\u0131nda bir fark bulunmamaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan 1948 tarihli 10\/3 say\u0131l\u0131 tevhidi i\u00e7tihat karar\u0131n\u0131n, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131na dahil olan “mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131” kar\u015f\u0131s\u0131nda yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gereklidir.<\/p>\n

    5-04.02.1948 tarihli 10\/3 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel ve birinci gerek\u00e7e, “bozmaya uyulmakla ile taraflardan biri yarar\u0131na usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n zedelenmemesi”dir. Karar\u0131n oturdu\u011fu temel gerek\u00e7e budur. Usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n kendisi tart\u0131\u015fmal\u0131 bir kavramd\u0131r. Tart\u0131\u015fman\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcmlendi\u011fi nokta da \u015fudur; usul hukuku, bir bor\u00e7 veya hak do\u011furmaz, bir hakka mahkemeler \u00fczerinden ula\u015fman\u0131n yolunu ve y\u00f6ntemini g\u00f6sterir. Hakk\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kaynakl\u0131k eden maddi hukuktur. Usul hukukuna ili\u015fkin bir kural olu\u015fturarak maddi hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir hakk\u0131n mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131 tayin edilemez. Bu denli ciddi olarak tart\u0131\u015f\u0131lan “usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hak” kavram\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak, 4.2.1948 tarihli 10\/3 say\u0131l\u0131 tevhidi i\u00e7tihat karar\u0131n\u0131n ayakta tutulmas\u0131, hukuki a\u00e7\u0131dan ciddi sorunlar do\u011furmaktad\u0131r. Bu itibarla s\u00f6z\u00fc edilen i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sosyal ve hukuksal ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve revize edilmesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun, aksi y\u00f6ndeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Sayg\u0131lar\u0131m\u0131zla. 06.05.2016<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    \u00d6nce kusursuz sorumluluk halleri ve olay\u0131m\u0131zdan daval\u0131 BOTA\u015e’\u0131n sorumlulu\u011funun dayana\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra olay\u0131 irdeleyelim.<\/p>\n

    Hukukumuzda ki\u015filerin do\u011fan zarardan kusurlar\u0131 olmasa dahi sorumlu tutulmalar\u0131 kusursuz sorumluluk olarak nitelendirilmektedir. TBK’nuna g\u00f6re kusursuz sorumluluk halleri; Hakkaniyet Sorumlulu\u011fu, \u00d6zen Sorumlulu\u011fu ve Tehlike Sorumlulu\u011fu olarak 3’e ayr\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

    \u00d6zen Sorumlulu\u011fu, Adam \u00c7al\u0131\u015ft\u0131ran\u0131n Sorumlulu\u011fu, Hayvan Bulunduran\u0131n Sorumlulu\u011fu, Ev Ba\u015fkan\u0131n\u0131n Sorumlulu\u011fu, Yap\u0131 Malikinin Sorumlulu\u011fu, Ta\u015f\u0131nmaz Malikinin Sorumlulu\u011fu gibi MK ve BK d\u00fczenlenmi\u015f sorumluluk halleridir. \u00d6zen sorumlulu\u011funu d\u00fczenleyen TBK 66,67,69 ve TMK 369-730 maddeleri ki\u015fiye sorumlu oldu\u011fu \u015fey veya ki\u015fi \u00fczerinde denetim, g\u00f6zetim \u00f6devi y\u00fcklemi\u015ftir. Bu g\u00f6revin ihlali halinde sorumlu ki\u015fi meydana gelen zarar\u0131 gidermek zorundad\u0131r.<\/p>\n

    Yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011fu ve MK 730 yer alan ta\u015f\u0131nmaz malikinin sorumlulu\u011fu hallerinde yasa sorumlulu\u011fu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve sorumlu ki\u015fiye sorumluluktan kurtulmas\u0131 imkan\u0131n\u0131 (kurtulu\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131) tan\u0131mam\u0131\u015ft\u0131r. Bu t\u00fcr \u00f6zen sorumluluklar\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zen sorumlulu\u011fudur. Di\u011fer \u00f6zen sorumluluklar\u0131 hallerinde ki\u015fi \u00f6zen g\u00f6sterme \u00f6devini yerine getirdi\u011fini ispat ederse, sorumluluktan kurtulur. Oysa yap\u0131 maliki binan\u0131n yap\u0131m\u0131nda ve bak\u0131m\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi \u00f6zensizlik kusur derecesine ula\u015fmasa bile, yap\u0131m bozuklu\u011fu ve bak\u0131m eksikli\u011finden meydana gelen zarar\u0131 gidermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. \u00d6zel kurtulu\u015f nedeni yoktur. Ancak genel kurtulu\u015f nedenleri yani illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesen sebepler sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p>\n

    Yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011fu i\u00e7in olu\u015fan zarar ile yap\u0131m bozuklu\u011fu ve bak\u0131m eksikli\u011fi aras\u0131nda uygun illiyet ba\u011f\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bilindi\u011fi gibi illiyet ba\u011f\u0131 m\u00fccbir sebep; zarar g\u00f6renin kusuru ve 3. ki\u015finin kusuru ile kesilir. \u015eayet zarar illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesecek yo\u011funluktaki bu nedenlerden biri sonucu olu\u015fmu\u015fsa i\u015fte bu genel kurtulu\u015f nedenleri sonucu yap\u0131 maliki sorumluluktan kurtulur.<\/p>\n

    Yine bilindi\u011fi gibi m\u00fccbir sebep sorumlunun faaliyet ve i\u015fletmesi d\u0131\u015f\u0131nda meydana gelen, mutlak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez ve ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz olaylard\u0131r. M\u00fccbir sebep umulmayan hale g\u00f6re mutlak bir ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k arz eder. M\u00fccbir sebep i\u015fletme d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. Oysa, umulmayan hal i\u015fletme i\u00e7in bir olay da olabilir. M\u00fccbir sebep illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 her zaman keser. Umulmayan hal her zaman tek ba\u015f\u0131na illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesmez. \u00d6rne\u011fin; fabrika kazanlar\u0131n\u0131n birinin patlamas\u0131 m\u00fccbir sebep say\u0131lmaz. Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda somut olay\u0131 incelersek;
    Zarara yol a\u00e7an patlama ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu meydana gelmi\u015ftir. Patlayan boru i\u00e7erisindeki ham petrol araziye akarak yay\u0131lm\u0131\u015f ve zarar meydana gelmi\u015ftir. Daval\u0131 BOTA\u015e boru hatt\u0131n\u0131n sahibi olarak ilk bak\u0131\u015fta kusursuz sorumlu ise de; patlama \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz i\u015fletme ve faaliyet d\u0131\u015f\u0131nda ter\u00f6r olay\u0131 sonucu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve zarar meydana gelmi\u015ftir. Olayda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz kusurlu davran\u0131\u015f\u0131 yeni ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 davac\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n tek sebebidir. \u0130lliyet ba\u011f\u0131 kesilmi\u015ftir. Ter\u00f6ristin kusurunun yo\u011funlu\u011fu tek sebeptir. \u015eayet \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesmeyecek yo\u011funluktaki kusuru ve m\u00fccbir sebep te\u015fkil etmeyen umulmayan hal zarara yol a\u00e7m\u0131\u015f olsa idi yap\u0131 maliki BOTA\u015e sorumlu olacakt\u0131. Oysa, ter\u00f6r sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu yeni m\u00fccbir sebep ile illiyet ba\u011f\u0131 kesildi\u011fi i\u00e7in BOTA\u015e sorumlu olamaz diyoruz. Zira, art\u0131k yap\u0131 eserindeki bozukluk ve bak\u0131m eksikli\u011finden s\u00f6z edilemez.<\/p>\n

    Kald\u0131 ki, devlet \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ter\u00f6r olaylar\u0131 nedeniyle 5233 say\u0131l\u0131 ter\u00f6r ve ter\u00f6rle m\u00fccadeleden do\u011fan zararlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 hakk\u0131nda kanun \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve zarar g\u00f6renleri zararlar\u0131n\u0131 kanun da belirtilen y\u00f6ntem ve s\u00fcreye g\u00f6re kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. Bu dahi Devlet’in \u00f6rt\u00fcl\u00fc olarak yap\u0131 malikinin sorumlulu\u011funda ter\u00f6r olay\u0131 nedeni ile illiyet ba\u011f\u0131n\u0131 kesildi\u011fini kabul etti\u011fini g\u00f6stermektedir. \u00c7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel kanun ile m\u00fccbir sebep ile olu\u015fan zarar\u0131 \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong><\/p>\n

    Yarg\u0131tay’\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6revlerinden birisi de, b\u00fct\u00fcn yurtta hukuk kurallar\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak bir ba\u015fka deyi\u015fle i\u00e7tihat birli\u011fi sa\u011flamakt\u0131r. Yarg\u0131tay Dairelerinin, mahkemelerin benzer olaylar hakk\u0131nda farkl\u0131 yani \u00e7eli\u015fkili kararlar vermeleri, kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ilkesini zedeleyece\u011fi gibi, toplumun adalete olan g\u00fcven duygusunu da sarsar. Mahkemelerin benzer konulardaki kararlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7eli\u015fki olmamas\u0131, ilk \u00f6nce, Yarg\u0131tay dairelerinin her olay hakk\u0131nda verdikleri kararlarla sa\u011flan\u0131r. Bir Yarg\u0131tay Dairesinin kendi kararlar\u0131 aras\u0131nda ve kendi kararlan ile di\u011fer Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131nda uyum varsa, kanunlar b\u00fct\u00fcn yurtta ayn\u0131 \u015fekilde yorumlan\u0131p uygulan\u0131yor demektir. Do\u011frusu da budur.
    Yarg\u0131tay’\u0131n bir dairesinin kendi kararlar\u0131 aras\u0131nda veya farkl\u0131 dairelerinin kararlan aras\u0131nda bir uyum yoksa, yani benzer olaylarda farkl\u0131 kararlar veriliyorsa o zaman, kanunlar\u0131n b\u00fct\u00fcn yurtta ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in Yarg\u0131tay kararlar\u0131 aras\u0131ndaki bu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n giderilmesi gerekir. Bu ise i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yolu ile sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine ili\u015fkin ilk d\u00fczenleme 1926 y\u0131l\u0131nda 834 say\u0131l\u0131 Mahkemei Temyiz Te\u015fkilat\u0131n\u0131n Tevsiine Dair Kanun ile kabul edilmi\u015ftir. Daha sonra da 1928 tarihli 1221 say\u0131l\u0131 Temyiz Mahkemesi Te\u015fkilat\u0131na Dair Kanun, 1973 tarihli 1730 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu ve son olarak ta halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 1983 tarihli 2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanununda i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine ili\u015fkin d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Devletin g\u00f6revlerinden birisi de ki\u015filerin haklar\u0131n\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 tecav\u00fczlere kar\u015f\u0131 korumakt\u0131r. Yarg\u0131lama, ki\u015filerin haklar\u0131n\u0131 koruyacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenmeli ve bu yarg\u0131lama, maddi anlamda do\u011fru karar verme amac\u0131 ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Yarg\u0131 fonksiyonunu \u00fcstlenmi\u015f olan devlet, medeni yarg\u0131 i\u00e7inde \u00f6zel hukuka ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klarda, taraf\u0131n ba\u015fvurusu \u00fczerine hukuki korumay\u0131 garanti eder.<\/p>\n

    Medeni Muhakeme Hukuku, uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemlerini ve bu konuda en klasik \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemi olan mahkemelerin i\u015fleyi\u015fi ile mahkeme ve taraflar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi d\u00fczenleyen hukuk dal\u0131d\u0131r. (Prof. Dr. Abdurrahim Karsl\u0131, Medeni Muhakeme Hukuku, Alternatif Yay\u0131nevi, 3. Bask\u0131, 2012 s.59)<\/p>\n

    \u00d6zel hukuka ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klarda mahkemeye ba\u015fvuruldu\u011funda, mahkemenin, bu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcmleyece\u011fi, ne t\u00fcr bir y\u00f6ntem uygulayaca\u011f\u0131 usul hukukunun konusunu olu\u015fturur.<\/p>\n

    Hem hakim hem yarg\u0131laman\u0131n taraflar\u0131 ve hatta hem de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filer, yarg\u0131lamada uygulanacak olan usul kurallar\u0131n\u0131 \u00f6nceden bilmek durumundad\u0131rlar. Bu sayede bir yandan, hakimin b\u00fct\u00fcn uyu\u015fmazl\u0131klarda davan\u0131n taraflar\u0131na e\u015fit uzakl\u0131kta kalarak ve ayn\u0131 kurallar\u0131 uygulayarak keyfi davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilir; di\u011fer yandan, davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n da yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcklerinin ne oldu\u011funu bilmeleri sa\u011flanarak onlar\u0131n menfaatleri korunmu\u015f olur. (Prof. Dr. Ejder Y\u0131lmaz, Medeni Yarg\u0131lama Hukukunda Islah, Yetkin Yay\u0131nevi.s.36)<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n \u00f6nemini anlayabilmek ve daha iyi uygulayabilmek i\u00e7in amac\u0131n\u0131n bilinmesinde fayda vard\u0131r. Medeni usul hukukuna temel olan ilkeler bu amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine hizmet eder ve bunun i\u00e7in kabul edilmi\u015flerdir. Devlet bizzat hak elde etmeyi yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131 bireyler aras\u0131ndaki \u00f6zel hukuk ili\u015fkileri sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan ihtilaflar\u0131 belirli kurallar i\u00e7erisinde adil bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6zerek hukuki bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 ve kapsamda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar.<\/p>\n

    Taraflar\u0131n yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 usul i\u015flemlerini d\u00fczeltip de\u011fi\u015ftirebilmelerine olanak veren \u0131slah kurumunun (HMK m. 176 vd) varl\u0131k nedeninin anla\u015f\u0131labilmesi, amac\u0131na uygun bi\u00e7imde uygulanabilmesi ve e\u011fer varsa olmas\u0131 gereken hukuk bak\u0131m\u0131ndan nas\u0131l d\u00fczenlenebilece\u011finin saptanabilmesi, yarg\u0131lama hukukunun baz\u0131 ilkelerinin g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar.(Y\u0131lmaz. age. s. 25)<\/p>\n

    Hukuk Yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131 “adaletli karar vermek” olarak belirledikten sonra, bu amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in yarg\u0131lamaya hangi ilkelerin egemen olmas\u0131 gerekti\u011finin tespiti de \u00f6nemli bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. (Y\u0131lmaz, age. s.35)<\/p>\n

    Medeni usul hukukuna hakim olan ilkeler, usul hukukunda y\u0131llar boyunca s\u00fcren uygulamalar sonunda var\u0131lan temel ilkeleri ifade etmektedir. Bu ilkeler, anayasa hukukunun yarg\u0131ya ve ve yarg\u0131sal temel haklara ili\u015fkin ilkeleri ile medeni usul hukukunun \u00f6nemli prensipleridir. Bu \u00e7er\u00e7evede, yarg\u0131lama i\u00e7erisinde taraflarla hakimin yetkilerinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve yarg\u0131laman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesiyle ilgili temel kurallar benimsenmi\u015ftir. Bu ilkelerin bir k\u0131sm\u0131 Anayasa’da, di\u011fer k\u0131sm\u0131 da Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda a\u00e7\u0131k veya z\u0131mni olarak yer almaktad\u0131r. Bu ilkelerin i\u00e7eri\u011fi, usul hukukunun amac\u0131yla da do\u011frudan ilgilidir. (Prof. Dr. Hakan Pekcan\u0131tez, Prof. Dr. O\u011fuz Atalay ve Prof. Dr. Muhammet \u00d6zekes, Medeni Usul Hukuku, Yetkin Yay\u0131nevi, 14. Bas\u0131, 2013. s.353)<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131na temel olan ba\u015fl\u0131ca ilkeler, tasarruf ilkesi, taraflarca haz\u0131rlama ilkesi, teksif ilkesi, yarg\u0131laman\u0131n hakim taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, davay\u0131 ayd\u0131nlatma ilkesi, do\u011frudanl\u0131k ilkesi, hakimin delilleri de\u011ferlendirmesi ilkesi, adil yarg\u0131lanma ilkesi, hukuki dinlenilme ilkesi, usul ekonomisi ilkesi, alenilik ilkesi, s\u00f6zl\u00fcl\u00fck-yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkesidir.<\/p>\n

    S\u0131ralanan bu yasa h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re, hukuk yarg\u0131lama d\u00fczenimizde, dava (yarg\u0131lama) \u00fczerinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde taraflar\u0131n egemen oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu nedenle yarg\u0131\u00e7 davan\u0131n yanl\u0131\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya daval\u0131n\u0131n savunmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funun fark\u0131na varsa bile, bunlar\u0131 yarg\u0131c\u0131n bizzat kendisi re’sen d\u00fczeltemez (bkz.m.31) e\u011fer taraflar, daha sonra, yapt\u0131klar\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n veya eksikli\u011fin fark\u0131na var\u0131rlarsa, bunlar\u0131 ancak kendilerinin d\u00fczeltebilmesi veya tamamlayabilmesi olana\u011f\u0131 vard\u0131r ve (kar\u015f\u0131 taraf\u0131n de\u011fi\u015fikli\u011fe r\u0131za g\u00f6stermemesi durumunda) bu olana\u011f\u0131 taraflara sa\u011flayan yol, “\u0131slah” kurumudur. (HMK.m. 176-182) (Y\u0131lmaz, age. s.37) \u0130slah kurumunun amac\u0131na uygun uygulanabilmesi ve yorumlanabilmesi i\u00e7in yarg\u0131lamaya hakim olan bu ilkelerin g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

    Medeni hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda taraflar iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 kanunda belirtilen zaman dilimleri i\u00e7erisinde usul\u00fcne uygun \u015fekilde ileri s\u00fcrmek zorundad\u0131rlar. Kural olarak taraflar, bu iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 daha sonra de\u011fi\u015ftiremezler. Bu kural hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

    Hukuk Yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n, bu kuralc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yan\u0131nda, taraflann davan\u0131n ba\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 tam ve do\u011fru olarak belirtememe olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu da bir ger\u00e7ektir. Yani, toplumdaki yayg\u0131n deyi\u015fle, unutmak, atlamak ve “yan\u0131lmak, insanlara \u00f6zg\u00fcd\u00fcr” (erare humanum est). (Y\u0131lmaz, age.s.45)<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131 ile taraflar\u0131n unutmalar\u0131, yan\u0131lmalar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kacak hak kay\u0131plar\u0131 zaman zaman \u00e7at\u0131\u015fabilmektedir. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131n\u0131 mutlak olarak uygulamam\u0131z halinde, hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131na ula\u015famayabiliriz. Bir taraftan hukuk yarg\u0131lamas\u0131na ili\u015fkin kurallar\u0131 uygularken, di\u011fer taraftan hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n hedefledi\u011fi sonucu elde etmemiz gerekir. Kurallar\u0131 uygularken, ama\u00e7tan uzakla\u015fmak gibi bir riskle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131layabiliriz. \u0130stenilmeyen bu sonucu \u00f6nleyecek kurumlardan birisi de, “\u0131slah” kurumudur.<\/p>\n

    Davan\u0131n tamamen veya k\u0131smen \u0131slah\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131 talep sonucunun veya dava sebebinin tamamen de\u011fi\u015ftirilmesi, k\u0131smen \u0131slah ise talep sonucunun veya dava sebebinin k\u0131smen de\u011fi\u015ftirilmesidir. Davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131n\u0131 ancak davac\u0131 yapabilir. Daval\u0131n\u0131n tamamen \u0131slah imkan\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

    Islahla m\u00fcddeabihin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklayan HUMK’nun 87\/son c\u00fcmlesi Anayasa Mahkemesinin 20.07.1999 tarihli ve 1\/33 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile iptal edilmi\u015ftir (RG. 4.11.2000 tarih ve sa.24220)<\/p>\n

    Hukuk Muhakemeleri Kanununda Anayasa Mahkemesinin karar\u0131 dikkate al\u0131narak \u0131slahla m\u00fcddeabihin art\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin bir d\u00fczenleme yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile \u0131slahla m\u00fcddeabihte art\u0131r\u0131labilmektedir.<\/p>\n

    Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi “\u0131slah”, “iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n” bir istisnas\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden “\u0131slah” kurumunun iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in “iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n” bilinmesi gerekir.<\/p>\n

    “Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7eleri ile serbest\u00e7e; \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131nda ise ancak kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati ile iddia veya savunmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletebilir yahut de\u011fi\u015ftirebilirler. \u00d6n inceleme duru\u015fmas\u0131na taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaks\u0131z\u0131n iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletebilir yahut de\u011fi\u015ftirebilir. \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan sonra iddia veya savunma geni\u015fletilemez yahut de\u011fi\u015ftirilemez” (HMK.md.141\/1).<\/p>\n

    “\u0130ddian\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 dava a\u00e7\u0131lmas\u0131yla; savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 cevap dilek\u00e7esinin mahkemeye verilmesiyle ba\u015flar” (HMK. md. 319).<\/p>\n

    G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 “yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama” usul\u00fcne tabi davalarda cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7elerinin verilmesiyle (dilek\u00e7eler teatisinin tamamlanmas\u0131 ile), basit yarg\u0131lamaya tabi davalarda ise dava dilek\u00e7esinin ve cevap dilek\u00e7esinin verilmesiyle ba\u015flamaktad\u0131r.<\/p>\n

    Bir ba\u015fka deyi\u015fle yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fcnde taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7elerinin verilmesinden \u00f6nce (dilek\u00e7eler teatisinin tamamlanmas\u0131ndan \u00f6nce) iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 istedikleri gibi de\u011fi\u015ftirebilirler. Bunun i\u00e7in kar\u015f\u0131 taraf\u0131n veya mahkemenin muvafakatine ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktur. Yasa\u011f\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan sonra ise iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesi \u0131slah veya kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Di\u011fer taraf izin verirse iddia ve savunma geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilebilir. Ancak di\u011fer taraf izin vermezse taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 ancak usul\u00fcne uygun bir \u0131slah i\u015flemiyle geni\u015fletip de\u011fi\u015ftirebilir. Islah kurumu iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesinin bir arac\u0131d\u0131r.
    Islah hakk\u0131n\u0131n da kendi i\u00e7eresinde birtak\u0131m kurallar\u0131 vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile \u0131slah hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131rken taraflar\u0131n bu kurallara uymas\u0131 gerekir. Her \u015feyden \u00f6nce \u0131slah davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan sonra belirli bir zamana kadar (HMK. md. 177) (bu zaman diliminin bitimi i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusunu olu\u015fturmaktad\u0131r )ve her davada bir kez (HMK. md. 176) kullan\u0131labilir.
    Islah i\u00e7in kar\u015f\u0131 taraf\u0131n veya hakimin iznine gerek yoktur. Islah tek tarafl\u0131 bir irade a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r. \u0130slah bir dava olmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir kanun yolu da de\u011fildir. Kendine \u00f6zg\u00fc bir hukuksal \u00e7\u00f6z\u00fcm yoludur.<\/p>\n

    Doktrinde \u0131slah kurumunun tek bir tan\u0131m\u0131 yoktur.<\/p>\n

    “Islah, taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bir usul i\u015flemini tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltilmesine denir”(Prof. Dr. Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc, Alt\u0131nc\u0131 Bask\u0131, Demir Yay\u0131nevi, 2001, s.3965)<\/p>\n

    “Islah, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n iznine veya yarg\u0131c\u0131n onam\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, bir taraf\u0131n (iddian\u0131n ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi\/de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 kapsam\u0131ndaki) usule ili\u015fkin olarak yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemleri, gerekli giderleri vermek ko\u015fuluyla, yasada belirtilen s\u00fcre i\u00e7erisinde y\u00f6ntemine uygun olarak tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltilmesini sa\u011flayan hukuksal bir \u00e7aredir”. (Y\u0131lmaz, age. s.52)<\/p>\n

    “Islah tek tarafl\u0131 bir irade a\u00e7\u0131klamas\u0131 ile kullan\u0131lan yenilik do\u011frucu bir hakt\u0131r. Bu sebeple \u0131slah i\u00e7in kar\u015f\u0131 taraf\u0131n izni ya da mahkemenin onay\u0131 aranmaz. Sadece \u0131slah i\u00e7in aranan \u015fartlar\u0131n yerine getirilmesi yeterlidir”. (Karsl\u0131, age. s.676-677) “Islah, iddia ve savunman\u0131n teksifi (yo\u011funla\u015fmas\u0131) ilkesinin kat\u0131 uyguland\u0131\u011f\u0131 sistemimizde bu kat\u0131l\u0131\u011f\u0131 yumu\u015fatman\u0131n bir yolu olup iddia ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131 bertaraf eden bir kurumdur”. (Prof. Dr. Adnan Deynekli, Medeni Usul Hukukunda Islah, Bilge Yay\u0131nevi, 2013, s.16-17)<\/p>\n

    “Taraflar\u0131n, davada iddia ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 sebebiyle yapamad\u0131klar\u0131 i\u015flemleri yaparak verdikleri dilek\u00e7eleri tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltmelerine \u0131slah denir”.(Pekcan\u0131tez, Atalay, Muhammet \u00d6zekes, age. s.615)<\/p>\n

    Islah\u0131 dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra konusunda, sebebinde, delillerde ve sair hususlarda usule ili\u015fkin olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmek ve eksiklikleri de tamamlamak imkan\u0131n\u0131 veren ve mahkeme karar\u0131na l\u00fczum olmadan taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131yla yap\u0131labilen bir usul i\u015flemi olarak tan\u0131mlayabiliriz. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131 bireyler aras\u0131ndaki \u00f6zel hukuk ili\u015fkileri sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan ihtilaflar\u0131 belirli kurallar i\u00e7erisinde adil bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6zerek hukuki bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 ve bu kapsamda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. Do\u011fald\u0131r ki, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zen karar, h\u0131zl\u0131, basit ve en az masraf yap\u0131larak yap\u0131lan bir yarg\u0131lama sonucunda verilmi\u015fse, i\u015fte o zaman adil bir karard\u0131r. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131 uygulanarak verilen karar adil bir karar olmayabilir. Kat\u0131 kurallar uygulanarak yap\u0131lan bir yarg\u0131lama sonucunda verilen bir karar\u0131n yaln\u0131zca bi\u00e7imsel olarak adil oldu\u011fundan bahsedilebilir. Hukuk Yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 ise salt bi\u00e7imsel olarak adil bir karar vermek olmamal\u0131d\u0131r. Kurallara uymak maddi ger\u00e7e\u011fin bir ba\u015fka deyi\u015fle ger\u00e7ek adaletin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na bir engel olmamal\u0131d\u0131r. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda ki kurallar maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131nda ve sonu\u00e7 olarak adil bir karara ula\u015fmakta bir ara\u00e7 olmal\u0131d\u0131r. Elbette hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n disiplinli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in bir k\u0131s\u0131m kurallar olacakt\u0131r. Bu kurallar hakkaniyete uygun kurallar olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131na hakim olan ilkelerden biriside usul ekonomisidir. “H\u00e2kim, yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve gereksiz gider yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr (HMK. md. 30). Ucuz, basit h\u0131zl\u0131 ve kurallara uygun olarak yap\u0131lan yarg\u0131lama adil bir yarg\u0131lamad\u0131r. B\u00f6yle bir yarg\u0131lama ayn\u0131 zamanda usul ekonomisine uygun bir yarg\u0131lama olanak nitelendirilebilir. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131ndan biriside yarg\u0131laman\u0131n usul ekonomisine uygun yap\u0131lmas\u0131 ve yeni davalar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektir. Bu y\u00fczden “\u0131slah” kurumu tamda bu ilkeye hizmet etmek i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir kurumdur.<\/p>\n

    “Taraflardan her biri, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah edebilir( HMK.md. 176\/1)”. Kanunda \u0131slah\u0131n konusunun taraf usul i\u015flemleri oldu\u011fu genel olarak belirtmi\u015f, fakat usul i\u015flemlerinin neler oldu\u011fu konusunda bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirilmemi\u015ftir. Taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ve yarg\u0131laman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine yarayan, dava sonucuna etki eden, h\u00fck\u00fcm ve sonu\u00e7lar\u0131 yarg\u0131lama hukukunca belirlenen i\u015flemler taraf usul i\u015flemleri olarak adland\u0131r\u0131labilir. Usul i\u015flemleri tek tarafl\u0131 usul i\u015flemleri ve iki tarafl\u0131 usul i\u015flemleri olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. Yetki s\u00f6zle\u015fmesi gibi davan\u0131n taraflar\u0131nca yap\u0131lan iki tarafl\u0131 usul i\u015flemleri \u0131slah\u0131n konusu olamaz. Islah\u0131n konusu genellikle iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131na giren, iddia ve savunmalar\u0131 i\u00e7eren tek tarafl\u0131 usul i\u015flemleridir. \u015eunu da belirtmek gerekir ki tek tarafl\u0131 da olsa b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin \u0131slah edilebilece\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kabul, sulh ve feragatin maddi hukuk i\u015flemi mi, yoksa usul i\u015flemi mi oldu\u011fu tart\u0131\u015fmal\u0131 olmakla birlikte, usul i\u015flemi olarak kabul edilse bile \u0131slahlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yine usul i\u015flemi olmakla birlikte \u0131slahla tan\u0131k listesi de\u011fi\u015ftirilemez ve ikinci bir tan\u0131k listesi verilemez.<\/p>\n

    \u00d6te yandan taraflar\u0131n veya mahkemenin dava dosyas\u0131nda bulunan belgelerdeki a\u00e7\u0131k yaz\u0131 ve hesap hatalar\u0131n\u0131, karar verilinceye kadar d\u00fczeltilmeleri de \u0131slah olarak nitelendirilemez ve bu maddi hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesi i\u00e7in \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 da gerekmez. (HMK md. 183\/1)<\/p>\n

    \u0130ddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi ve geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131 (HMK.md.141, 319) \u0131slahla a\u015f\u0131labilmekte ve b\u00f6ylece taraflar tek tarafl\u0131 usul i\u015flemlerine ili\u015fkin iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmekte veya geni\u015fletebilmektedir. Islah istisnai bir hukuksal \u00e7aredir. Ancak bu yola ba\u015fvurabilmenin de bir tak\u0131m ko\u015fullar\u0131 vard\u0131r. Bu ko\u015fullar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi halinde taraflar kar\u015f\u0131 taraf\u0131n iznine ve mahkemenin onay\u0131na gerek bulunmadan, belirli bir zaman diliminde ve ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilir.<\/p>\n

    Islah kurumuna ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce \u0131slaha elveri\u015fli, tek tarafl\u0131 bir usul i\u015fleminin bulunmas\u0131 gerekir. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi her usul\u00fc i\u015flem \u0131slah edilemeyece\u011fi gibi, maddi hukuka ili\u015fkin i\u015flemler, iki tarafl\u0131 usul i\u015flemleri ve mahkeme i\u015flemleri \u0131slah edilemez. \u00d6rne\u011fin ilk itirazlar (HMK.md. 116) cevap dilek\u00e7esiyle ileri s\u00fcr\u00fclebilir ve tek tarafl\u0131 bir usul i\u015flemi oldu\u011fu halde niteli\u011fi gere\u011fi \u0131slahla ileri s\u00fcr\u00fclemez.<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131 davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan ba\u015flay\u0131p, h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fmesine kadar devam eden bir s\u00fcreci kapsar. Yarg\u0131lama usul\u00fcnde gerek taraflarca gerekse mahkeme taraf\u0131nda yap\u0131lacak usul i\u015flemleri de dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn i\u015flemlerin belirli bir s\u00fcre i\u00e7erisinde yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu s\u00fcrelerin bir k\u0131sm\u0131 “cevap s\u00fcresi, temyiz s\u00fcresi gibi” kanun taraf\u0131ndan belirlenmi\u015f, bir k\u0131s\u0131m s\u00fcrelerin belirlenmesi ise hakime b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Islah yoluna da di\u011fer usul i\u015flemleri gibi belli bir zaman dilimi i\u00e7erisinde ba\u015fvurulabilir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle taraflar istedikleri zaman \u0131slah yoluna ba\u015fvuramazlar.<\/p>\n

    \u0130htilaf\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda \u0131slah i\u015flemine ne zaman ba\u015fvurulabilece\u011fine ili\u015fkin sorunun cevabiyi ilgilidir. Islah i\u015flemine ba\u015fvurulabilmesinin bir ba\u015flang\u0131\u00e7 an\u0131 birde son an\u0131 s\u00f6z konusudur. Ba\u015flang\u0131\u00e7 an\u0131 da \u00f6nemli olmakla birlikte esas \u00f6nemli olan \u0131slah\u0131n yap\u0131labilece\u011fi son an\u0131n ne zaman oldu\u011fudur. Kanunda \u0131slah\u0131n, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir (HMK.md.177\/1) Ba\u015flang\u0131\u00e7 an\u0131 belirtilmemi\u015f, sadece \u0131slah\u0131n ancak tahkikat bitinceye kadar yap\u0131labilece\u011fi vurgulanm\u0131\u015f kesin bir s\u00fcre verilmemi\u015ftir.
    Islah yoluna ba\u015fvurulma an\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 ile ilgilidir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilme yasa\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131, ayn\u0131 zamanda, \u0131slah yoluna ba\u015fvurulma an\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc iddia ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilme yasa\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 andan \u00f6nce taraflar iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 serbest\u00e7e de\u011fi\u015ftirebilirler. Hatta taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 serbest\u00e7e de\u011fi\u015ftirebilecekleri d\u00f6nemde iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 \u0131slah yaparak de\u011fi\u015ftirmeleri halinde bile bu i\u015flem \u0131slah olarak nitelendirilmemelidir. \u0130ddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi an\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 yaz\u0131l\u0131 (HMK. md. 118-142) ve basit (HMK. md. 316-322) yarg\u0131lama usul\u00fcne tabi davalarda farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Kural olarak yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131la usul\u00fcne tabi davalarda iddia ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 davac\u0131 y\u00f6n\u00fcnden cevap dilek\u00e7esinin verilmesiyle, daval\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ise ikinci cevap dilek\u00e7esinin verilmesiyle ba\u015flar. Bunun yan\u0131nda \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131na taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaks\u0131z\u0131n iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletebilir yahut de\u011fi\u015ftirebilir. \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan sonra iddia veya savunma geni\u015fletilemez yahut de\u011fi\u015ftirilemez. (HMK. md. 141\/1 )
    Basit yarg\u0131lamaya tabi davalarda ise iddian\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 dava a\u00e7\u0131lmas\u0131yla; savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 cevap dilek\u00e7esinin mahkemeye verilmesiyle ba\u015flar. (HMK. md. 319)<\/p>\n

    Davan\u0131n her a\u015famas\u0131nda kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakati ile iddia ve savunmas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirebilme haklar\u0131 sakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununda \u0131slah m\u00fcessesesi 83 ila 90 maddeler aras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015fti. HUMK’nu tahkikata tabi ve tabi olmayan dava ayr\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re \u0131slah, tahkikata tabi olan davalarda tahkikat bitinceye kadar ve tabi olmayanlarda muhakemenin hitam\u0131na kadar yap\u0131labiliyordu (HUMK.md.84). Ancak Kanunda ki bu d\u00fczenleme uygulamada ve \u00f6\u011fretide bir tak\u0131m duraksamalara sebep olmu\u015ftu. Tahkikat\u0131n bitmesi veya muhakemenin bitmesinin ne anlama geldi\u011fi ve bu kapsamda bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusuydu. Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu d\u00f6nemde Yarg\u0131tay 2. Hukuk Dairesi 1934 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi bir karar\u0131nda (2. HD 3.11.1934, 2473\/3316. (4.2.1948 tarih ve 10\/3 say\u0131l\u0131 \u0130BK’da an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) bir h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini kabul etmi\u015fti. Ne var ki Yarg\u0131tay sonraki y\u0131llarda bu karar\u0131ndan vazge\u00e7mi\u015f ve bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yarg\u0131tay kararlar\u0131 aras\u0131ndaki bu \u00e7eli\u015fki 4.2.1948 tarih ve 10\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 ile giderilmi\u015ftir.<\/p>\n

    01.10.2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununda da \u0131slah kurumu kabul edilmi\u015f ve Kanunun 176 ila 182. maddeleri aras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu Kanunda da \u0131slah\u0131n yap\u0131lma an\u0131 ile ilgili olarak HUMK’nun da ki d\u00fczenlemeye benzer bir d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kanunun 177\/1. maddesine g\u00f6re \u0131slah, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi HUMK d\u00f6neminde \u0131slah\u0131n yap\u0131lma zaman\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmaktayd\u0131. Buna g\u00f6re tahkikata tabi davalarda \u0131slah tahkikat bitinceye kadar, tahkikata tabi olmayan davalarda ise yarg\u0131laman\u0131n sona ermesine kadar \u0131slah yap\u0131labilmekteydi. 6100 say\u0131l\u0131 HMK ile bu ay\u0131r\u0131m kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve ve t\u00fcm davalarda tahkikat bitinceye kadar \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    HMK’nun da yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklik 4.2.1948 tarih ve 10\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131m ortadan kald\u0131racak nitelikte de\u011fildir. Sadece b\u00fct\u00fcn davalar y\u00f6n\u00fcnden \u0131slah\u0131n tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fini d\u00fczenlemi\u015ftir. Gerek doktrinde gerekse Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda da bunun aksine bir d\u00fc\u015f\u00fcnce dile getirilmemi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131 ile s\u00f6z konusu \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n 6100 say\u0131l\u0131 Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonrada ge\u00e7erlili\u011fini devam ettirdi\u011fi tart\u0131\u015fma konusu de\u011fildir. Sonu\u00e7 olarak 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu da, 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu da \u0131slah\u0131n tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilece\u011fini kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

    Islah\u0131n yap\u0131lma an\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in Kanun belirli bir zaman belirlememi\u015f, bu zaman\u0131 bir ba\u015fka usul i\u015flemi olan tahkikat\u0131n sona ermesi olarak belirlemi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131 ile sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in “tahkikat\u0131n” ve tahkikat\u0131n ne zaman sona erece\u011fi konusunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve belirlenmesi gerekmektedir.<\/p>\n

    1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununda da, 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununda da Medeni Hukuk Yarg\u0131lamas\u0131 belirli evrelere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu evrelerden en \u00f6nemlilerinden birisi de tahkikat evresidir. Tahkikat kavram\u0131, layihalarla yeterince ayd\u0131nlanmam\u0131\u015f olan bir davada, taraflar\u0131n duru\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmalar\u0131yla ba\u015flay\u0131p, \u00e7eki\u015fmeli y\u00f6nlere ili\u015fkin taraf delillerinin toplanmas\u0131yla biten ve uygulamada, davalar\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen bir evreyi ifade etmektedir.<\/p>\n

    Konumuz olan “\u0131slah” kurumu da her iki kanunda tahkikat evresi i\u00e7erisinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

    \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan sonra tahkikat a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilir. \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131ndan sonra, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131, bu iddia ve savunmalara g\u00f6re sunulan deliller \u00e7er\u00e7evesinde ortaya \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131k noktalar\u0131 o anda h\u00fck\u00fcm vermeye yeterli de\u011filse, yani dava h\u00fck\u00fcm i\u00e7in yeterince ayd\u0131nlanmam\u0131\u015fsa, tahkikat yap\u0131lacakt\u0131r. (Pekcan\u0131tez, Atalay, \u00d6zekes, s. 584)<\/p>\n

    \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131nda taraflar\u0131n anla\u015f\u0131p anla\u015famad\u0131klar\u0131 konular\u0131 tespit eden ve hangi vak\u0131alar\u0131n uyu\u015fmazl\u0131k konusu oldu\u011funu tespit eden ve bunu tutana\u011fa ge\u00e7iren mahkemenin, tahkikat a\u015famas\u0131nda yapaca\u011f\u0131 faaliyet (i\u015f) uyu\u015fmazl\u0131k konusu olaylar\u0131 incelemek, bunlar hakk\u0131nda taraflar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi delilleri , ileride verece\u011fi h\u00fckme esas almak \u00fczere ispat hukuku kurallar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmektir. (Y\u0131lmaz, age. s.869)<\/p>\n

    Tahkikat\u0131n amac\u0131, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu ara\u015ft\u0131rmak, hakimin karar verebilmesi bak\u0131m\u0131ndan bunlar\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131d\u0131r. (Pekcan\u0131tez, Atalay, \u00d6zekes, age. s. 581)<\/p>\n

    Mahkeme, \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131ndan sonra, ba\u015fkaca bir tahkikat i\u015flemine yap\u0131lmas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrse, yani mevcut dosya i\u00e7eri\u011fi ile usul ya da esas bak\u0131m\u0131ndan bir karar vermek m\u00fcmk\u00fcnse tahkikat a\u015famas\u0131na ge\u00e7meden davay\u0131 sonu\u00e7land\u0131rabilir.<\/p>\n

    Taraflar\u0131n dilek\u00e7eler a\u015famas\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fckleri, iddia ve savunmalar\u0131n do\u011frulu\u011fu bir ba\u015fka deyi\u015fle ger\u00e7ek olup olmad\u0131klar\u0131 mahkemece kabul edilirse h\u00fckme esas al\u0131nabilir. Tahkikat, taraflar\u0131n dilek\u00e7eler a\u015famas\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fckleri iddia ve savunmalar\u0131n\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n mahkemece ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    “Taraflar\u0131n davada ileri s\u00fcrd\u00fckleri b\u00fct\u00fcn iddia ve savunmalar birlikte incelenir.<\/p>\n

    H\u00e2kim, muhakemeyi basitle\u015ftirmek veya k\u0131saltmak i\u00e7in resen veya taraflardan birinin talebi \u00fczerine tahkikat\u0131n her a\u015famas\u0131nda iddia veya savunmalardan birinin veya bir k\u0131sm\u0131n\u0131n di\u011ferinden \u00f6nce incelenmesine karar verebilir” (HMK. md.143\/1-2).<\/p>\n

    Hukuk Muhakemeleri Kanunun tahkikat\u0131n konusu ba\u015fl\u0131kl\u0131 143. maddesi 1086 say\u0131l\u0131 Kanunun 373. maddesinin dilinin sadele\u015ftirilmi\u015f halidir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay’\u0131n 1957 tarihli a\u015fa\u011f\u0131daki karar\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde 1086 say\u0131l\u0131 Kanun ile 6100 say\u0131l\u0131 kanun aras\u0131nda tahkikat\u0131n konusu a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir farkl\u0131l\u0131k bulunmad\u0131\u011f\u0131 kolayca anla\u015f\u0131labilecektir.<\/p>\n

    “Mahkeme, her \u015feyden \u00f6nce dava dilek\u00e7esindeki esaslar ile daval\u0131 taraf\u0131n cevap dilek\u00e7esindeki esaslar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutarak \u00fczerinde uyu\u015fmazl\u0131k bulunan ve bulunmayan vak\u0131alar\u0131 tespit etmek ve \u00fczerinde uyu\u015fmazl\u0131k bulunan vak\u0131alar aras\u0131nda, verilecek h\u00fck\u00fcm \u00fczerinde tesiri bulunacak olanlar\u0131 ay\u0131rt edip bunlar hakk\u0131nda delil toplamakla m\u00fckelleftir” (Yarg. 4. HD 7.6.1957 tarih ve 1957\/1012-3829 say\u0131l\u0131 karar).<\/p>\n

    Tahkikat a\u015famas\u0131nda hakim tahkikat\u0131n amac\u0131na uygun olarak taraflar\u0131 dinleyebilir (HMK. md. 144), duru\u015fma yapar (HMK. md.147), \u015fartlar\u0131 varsa gerekti\u011finde tar\u0131\u0131k dinler (HMK. md. 240\/265), bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131r\u0131r (HMK. md. 266287), ke\u015fif yapar (HMK. md. 288-292), taraflarca bilimsel m\u00fctalaa verilmi\u015fse gerekti\u011finde uzman dinler (HMK. md. 293), taraflardan birisi yemin teklifinde bulunmu\u015fsa yemin i\u015flemini yerine getirir (HMK. md. 225-239) ve taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu anlayabilmek i\u00e7in gerekli di\u011fer ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapar. Bu usuli i\u015flemlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 evreye yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi medeni yarg\u0131lamada tahkikat denir.<\/p>\n

    Basit yarg\u0131lama usul\u00fcne tabi davalarla tahkikatla ilgili Kanunun 320. maddesinde ayr\u0131ca bir d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak tahkikata ili\u015fkin buradaki d\u00fczenleme yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lamaya tabi davalardaki usulden farkl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

    H\u00e2kim, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131yla toplanan delilleri inceledikten sonra, duru\u015fmada haz\u0131r bulunan taraflara tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klama yapabilmeleri i\u00e7in s\u00f6z verir (HMK.md. 184\/1).<\/p>\n

    Mahkeme taraflar\u0131n tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131ndaki a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan sonra, tahkikat\u0131 gerektiren bir husus kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrse, tahkikat\u0131n bitti\u011fini taraflara tefhim eder (HMK.md. 184\/2).<\/p>\n

    6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun 184. maddesi, 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunun 375. maddesinin dilinin sadele\u015ftirilmi\u015f hali olup \u00f6z\u00fcnde bir de\u011fi\u015fiklik bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

    “Toplu mahkemelerde, tahkikat\u0131 yapmakla g\u00f6revlendirilen h\u00e2kim, tahkikat\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131rsa, taraflar\u0131n davan\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klama yapabilmeleri i\u00e7in dosyay\u0131 mahkeme ba\u015fkan\u0131na verir.<\/p>\n

    Toplu mahkeme, ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fcrse tahkikat i\u00e7in g\u00f6revlendirilen h\u00e2kim taraf\u0131ndan dinlenen tan\u0131klar\u0131 ve bilirki\u015fiyi tekrar \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p dinleyebilece\u011fi gibi, davan\u0131n maddi vak\u0131alar\u0131 hakk\u0131nda g\u00f6sterilen ve mahkemeye verilememi\u015f veya getirtilmemi\u015f olan delillerin verilmesini Veya getirtilmesini de kararla\u015ft\u0131rabilir. Kurul, eksik g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tahkikat\u0131 kendisi tamamlayabilece\u011fi gibi h\u00e2kimlerden birine de verebilir”(HMK.md. 185).<\/p>\n

    G\u00f6r\u00fcld\u00fc gibi kanun tahkikat\u0131n sona ermesine ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir d\u00fczenleme yapm\u0131\u015ft\u0131r. Hakim taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131yla toplanan delilleri inceleyecek, duru\u015fmada haz\u0131r bulunanlara tahkikat\u0131n t\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klama yapabilmeleri i\u00e7in s\u00f6z verecektir. Duru\u015fmada haz\u0131r bulunan taraf bu konuda s\u00f6zl\u00fc beyanda bulunabilece\u011fi gibi yaz\u0131l\u0131 olarak ta beyanda bulunabilir. Taraflar bunun i\u00e7in s\u00fcre talebinde de bulunabilir. Taraflardan birisi hen\u00fcz tahkikat\u0131n bitmedi\u011fini, \u00f6rne\u011fin bir k\u0131s\u0131m delillerinin toplanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tan\u0131klar\u0131n\u0131n dinlenmedi\u011fini ileri s\u00fcrerse hakim bu konuyu inceleyecek, ger\u00e7ekten toplanmayan delil, dinlenmeyen tan\u0131k varsa bu eksikleri tamamlayacak bir ba\u015fka deyi\u015fle tahkikata devam edecektir. Taraflar\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan sonra tahkikat a\u015famas\u0131nda yap\u0131lacak ba\u015fka bir i\u015flem kalmad\u0131\u011f\u0131 veya a\u00e7\u0131klamalar\u0131 sonunda tespit edilen eksik i\u015flemlerin tamamlanmas\u0131ndan sonra tahkikat\u0131 gerektirecek (ara\u015ft\u0131r\u0131lacak) bir husus kalmad\u0131ysa hakim tahkikat\u0131n bitti\u011fini duru\u015fmada haz\u0131r bulunanlara tefhim edecek ve bunu duru\u015fma zapt\u0131na yazacakt\u0131r.<\/p>\n

    \u0130\u015fte Kanunun emredici \u015fekilde d\u00fczenledi\u011fi bu tefhim i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131yla tahkikat sona erer ve s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilir. Tahkikat\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131n tefhim edilip s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesinden sonra tahkikat a\u015famas\u0131nda yap\u0131lmayan eksiklik bulunsa bile tahkikat a\u015famas\u0131na tekrar d\u00f6n\u00fclemez.<\/p>\n

    Ne var ki h\u00fckm\u00fcn bu eksiklik sebebiyle temyiz edilmesi sonucunda Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131 ve mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 durumunda tahkikat yeniden ba\u015flayacakt\u0131r.
    Tahkikat\u0131n ne \u015fekilde sona erece\u011fine ili\u015fkin 184. madde yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fcne tabi davalarda uygulanacak usul kurallar\u0131 i\u00e7erisinde d\u00fczenlenmi\u015f ise de bu Kanun ve di\u011fer kanunlarda basit yarg\u0131lama usul\u00fc hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm bulunmayan h\u00e2llerde, yaz\u0131l\u0131 yarg\u0131lama usul\u00fcne ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler uygulanaca\u011f\u0131ndan basit yarg\u0131lamaya tabi davalarda da uygulanacakt\u0131r (HMK.md.322).<\/p>\n

    Var\u0131lan bu sonu\u00e7, 04.02.1959 g\u00fcn ve 13\/5 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda yer alan “Bir Mahkeme karar\u0131n\u0131n her ne sebeple olursa olsun temyizce bozulmas\u0131 sonunda mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 ile dava yeniden dur\u0131\u0131\u015fma (muhakeme) safhas\u0131na girmi\u015f olaca\u011f\u0131 cihetle duru\u015fma hen\u00fcz bitmemi\u015ftir” \u015feklindeki de\u011ferlendirmeyle de paralel niteliktedir.<\/p>\n

    Tahkikat\u0131n bu \u015fekilde yeniden ba\u015flamas\u0131 durumunda, bozma ilam\u0131 do\u011frultusunda i\u015flemlerin tamamlanmas\u0131ndan sonra Kanunun 184. ve 185. maddesindeki i\u015flemlerin tekrarlanmas\u0131 gerekmektedir. Bozma karar\u0131ndan sonra yap\u0131lan i\u015flemlerinin tahkikat olarak nitelendirilmemesi halinde bozmadan sonra kanunun 184. ve 185. maddelerinin uygulanmamas\u0131 gerekir. Bir taraftan tahkikat yeniden ba\u015flamaz deyip, di\u011fer taraftan hakimin Kanunun 184. maddesine g\u00f6re tahkikat\u0131n sona erdi\u011fini tefhim etmesi kendi i\u00e7erisinde bir \u00e7eli\u015fki olu\u015fturur.<\/p>\n

    Kanun koyucu isteseydi a\u00e7\u0131k\u00e7a bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir d\u00fczenleme yapabilirdi. Hukuk Muhakemeleri Kanununun kanunla\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bu tart\u0131\u015fmalar bilindi\u011fi halde Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunundaki d\u00fczenleme tekrar edilmi\u015f, \u0131srarla “\u0131slah\u0131n tahkikat sona erinceye kadar yap\u0131labilece\u011fi” d\u00fczenlemi\u015ftir. (HMK. md.177\/1)<\/p>\n

    Maddenin gerek\u00e7esinde de “\u0131slah\u0131n tahkikat sona erinceye kadar yap\u0131labilece\u011fi kabul edildi\u011fi, bu h\u00fck\u00fcm, esas olarak 1086 say\u0131l\u0131 Kanunun 84 \u00fcnc\u00fc maddesinde d\u00fczenlenmi\u015f ve orada tahkikata tabi olan davalarda, tahkikat sona erene kadar, tahkikata tabi olmayan davalarda ise yarg\u0131laman\u0131n sonuna kadar yap\u0131labilece\u011fi belirtilmi\u015f, bu d\u00fczenleme \u00e7er\u00e7evesinde, tahkikata tabi olan ve tabi olmayan dava ay\u0131r\u0131m\u0131na gerek duyulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u0131slah\u0131n tahkikat\u0131n sonuna kadar yap\u0131lmas\u0131 esas\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fine” vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tahkikat\u0131n sona ermesine ili\u015fkin bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Halen Yarg\u0131tay, 2, 11, 13, 14, 19 ve 21. Hukuk Daireleri bozma ilam\u0131ndan sonra hi\u00e7 bir \u015fekilde \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde olduklar\u0131n\u0131, ayr\u0131ca bu dairelerden 11. Hukuk Dairesi 1948 tarihli \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in hakl\u0131 bir nedenin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, 13 ve 19. Hukuk Daireleri 1948 tarihli \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda i\u00e7tihadlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluna gidilemeyece\u011fini, 14. Hukuk Dairesi yeni bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fler, 2 ve 21. Hukuk Daireleri ise 1948 tarihli \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmekle yetinmi\u015fler ve yeniden bir i\u00e7tihadlar\u0131n birle\u015ftirilmesi veya mevcut i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f beyan etmemi\u015flerdir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu ile 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 15, 18, 20, 22 ve 23 Yarg\u0131tay Hukuk Daireleri ise aralar\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck farkl\u0131l\u0131klar olsa da genel olarak bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini bildirmi\u015flerdir. \u00d6te yandan;<\/p>\n

    Yarg\u0131tay 1, 3,4, 5,6,7, 8,9,10, 15, 18,20, 22 ve 23 Hukuk Daireleri bozmadan sonra yaln\u0131zca davan\u0131n usulden reddine karar verilmesi halinde bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fini bildirdikleri halde,<\/p>\n

    1. Hukuk Dairesi (2008\/10337-2009\/2647 say\u0131l\u0131, 3.3.2009 tarihli, 2012\/12779-2013\/1366 say\u0131l\u0131 6.2.2013 tarihli, 2013\/18987 -2014\/5693 say\u0131l\u0131 17.03.2014 tarihli, 2014\/9563-2014\/17421 say\u0131l\u0131, 11.11.2014 tarihli, 2013\/21084-2014\/10670 say\u0131l\u0131, 29.05.2014 tarihli)
    Yarg\u0131tay 3. Hukuk Dairesi (2008\/12643- 2008\/15265 say\u0131l\u0131 22.09.2008 tarihli)
    Yarg\u0131tay 4. Hukuk Dairesi (2010\/14211-2011\/142 say\u0131l\u0131, 17.01.2011 tarihli, 2012\/3041- 2012\/4634 say\u0131l\u0131, 22.03.2012 tarihli, 2013\/4318- 2013\/5798 say\u0131l\u0131, 28.03.2013 tarihli)
    Yarg\u0131tay 5. Hukuk Dairesi (2008\/4444- 2008\/4216 say\u0131l\u0131 22.09.2008 tarihli, 2014\/24200- 2015\/1236 say\u0131l\u0131 29.01.2015 tarihli, 2014\/25975- 2015\/1312 say\u0131l\u0131, 9.2.2015 tarihli, 2014\/27110-2015\/1992 say\u0131l\u0131, 12.02.2015 tarihli) Yarg\u0131tay 6. Hukuk Dairesi, (2006\/2812 – 2006\/4983 say\u0131l\u0131 8.5.2006 tarihli)
    Yarg\u0131tay 7. Hukuk Dairesi, (2014\/14393 – 2014\/20664 say\u0131l\u0131 11.11.2014 tarihli, 2014\/12232- 2014\/21354 say\u0131l\u0131, 20.11.2014 tarihli)
    Yarg\u0131tay 8. Hukuk Dairesi, (2012\/10707- 2013\/4335 say\u0131l\u0131, 26.03.2013 tarihli, 2012\/1437-2012\/11684 say\u0131l\u0131, 3.12.2012 tarihli)
    Yarg\u0131tay 10. Hukuk Dairesi, (2008\/14820-2008\/1399 say\u0131l\u0131, 03.11.2008 tarihli , 2014\/14105- 2014\/16823 say\u0131l\u0131, 9.9.2014 tarihli, 2009\/5528-2009\/12039 say\u0131l\u0131, 2.7.2009 tarihli)
    Yarg\u0131tay 15. Hukuk Dairesi, (2010\/2147- 2010\/4477 say\u0131l\u0131, 15.09.2010 tarihli,
    Yarg\u0131tay 18. Hukuk Dairesi, (2013\/16239-14441 say\u0131l\u0131, 31.10.2013 tarihli, 2013\/21080 esas, 2014\/6986 karar say\u0131l\u0131, 15.04.2014 tarihli, 2014\/7786-10875 say\u0131l\u0131, 19.06.2014 tarihli, 2014\/9076-11516 say\u0131l\u0131, 26.06.2014 tarihli)
    Yarg\u0131tay 20. Hukuk Dairesi, (2013\/6092-11445 say\u0131l\u0131, 10.12.2013 tarihli, 2013\/4244-8823 say\u0131l\u0131, 7.10.2013 tarihli, 2014\/7046-10212 say\u0131l\u0131, 4.12.2014 tarihli, 2013\/10203- 2014\/1911 say\u0131l\u0131, 17.02.2014 tarihli)
    Yarg\u0131tay 22. Hukuk Dairesi, (2013\/7020-2014\/5725 say\u0131l\u0131, 13.03.2014 tarihli, 2014\/7722 – 2014\/21302 say\u0131l\u0131, 03.07.2014 tarihli, 2014\/8416- 2014\/14557 say\u0131l\u0131, 27.05.2014 tarihli)
    Yarg\u0131tay 23. Hukuk Dairesi, 2013\/8304- 2014\/1764 say\u0131l\u0131, 10.03.2014 tarihli kararlar\u0131nda bozman\u0131n niteli\u011fine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bozmadan sonra tahkikat devam etse bile \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermi\u015flerdir.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay 12, 16 ve 17. Hukuk Daireleri ise konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmemi\u015flerdir.<\/p>\n

    Hukuk Genel Kurulu, Yarg\u0131tay 4, 9, 10, 15 ve 21. Hukuk Dairelerinin i\u00e7tihatlar\u0131 aras\u0131nda ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulundu\u011funu, bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n 4,2.1959 tarih ve 1959\/13-5 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 ile 4 ve 10. Hukuk Dairelerinin i\u00e7tihatlar\u0131 do\u011frultusunda birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini bildirmi\u015ftir.<\/p>\n

    Sonu\u00e7 olarak Yarg\u0131tay 4 ve 21. Hukuk Daireleri bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na, 9 ve 15. Hukuk Daireleri ise yap\u0131labilece\u011fine karar vermi\u015fler ve ad\u0131 ge\u00e7en dairelerin i\u00e7tihadlar\u0131 aras\u0131nda ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunmaktad\u0131r. \u00d6te yandan ad\u0131 ge\u00e7en daireler d\u0131\u015f\u0131ndaki, dairelerin kararlar\u0131 aras\u0131nda ve Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu ile daireler aras\u0131nda da bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu bir karar\u0131nda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n usule ili\u015fkin bozma kararlar\u0131n\u0131 kapsamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

    “\u00d6nemle belirtilmelidir ki; \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlar\u0131 konular\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eleriyle a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131yla ba\u011flay\u0131c\u0131 nitelik ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme karar\u0131yla kabul edilen, bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kural, Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu’nun 84. maddesi h\u00fckm\u00fcyle birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, bir davadaki istem\/istemler hakk\u0131nda mahkemece tahkikat (taraflar\u0131n duru\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmalar\u0131, \u00e7eki\u015fmeli y\u00f6nlere ili\u015fkin delillerin toplanmas\u0131, toplanan delillerin de\u011ferlendirilmesi) yap\u0131larak, bunlar\u0131n ortaya koydu\u011fu sonu\u00e7 \u00e7er\u00e7evesinde bir h\u00fckm\u00fcn kuruldu\u011fu ve Yarg\u0131tay’\u0131n ilgili Dairesinin de, kurulan bu h\u00fckm\u00fc, herhangi bir nedenle usul ve yasaya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rerek bozdu\u011fu hallerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir i\u00e7eriktedir. Somut olaydaki gibi, yerel mahkemenin, davadaki istemlerden biri veya daha fazlas\u0131 hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klanan \u015fekilde bir tahkikat yapmad\u0131\u011f\u0131, bu konuda olumlu veya olumsuz herhangi bir karar vermedi\u011fi; kurulan h\u00fckm\u00fcn de bu eksiklik nedeniyle bozuldu\u011fu durumlar, an\u0131lan karar\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131r”. (Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu; 16.03.2005 tarihli, 2005\/13-97-2005\/150 say\u0131l\u0131 karar\u0131;)<\/p>\n

    Hukuk Genel Kurulu ve bir k\u0131s\u0131m daireler usule ili\u015fkin bozmalar\u0131n i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu kabul etmi\u015flerse de doktrinde bu g\u00f6r\u00fc\u015f kabul edilmemi\u015ftir.
    Anayasa Mahkemesi de “ayn\u0131 davada her taraf\u0131n ancak bir kere \u0131slah hakk\u0131n\u0131 kullanabilece\u011fine” dair 6186 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunun 83. maddesinin ikinci t\u00fcmcesinin Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131yla yap\u0131lan bir ba\u015fvuru sebebiyle verdi\u011fi bir karar\u0131nda, 4.2.1948 g\u00fcnl\u00fc 10\/3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme karar\u0131na g\u00f6re bozmadan sonra \u0131sl\u00e2ha gidilemeyece\u011fini ve 2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun 45. maddesine g\u00f6re \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme kararlar\u0131 benzer hukuk\u00ee konularda Yarg\u0131tay genel kurullar\u0131n\u0131, dairelerini ve adliye mahkemelerini ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle, bozma karar\u0131ndan sonra \u0131sl\u00e2ha gidilemeyece\u011finden, bak\u0131lmakta olan davada, 83. maddenin ikinci t\u00fcmcesinin uygulanma olana\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. (Any. Mah. 21.01.2010 tarihli, 2000\/1 – 2000\/2 say\u0131l\u0131 karar\u0131; (R.G. Tarih-Say\u0131: 10.03.2000-23989)<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu d\u00f6nemde kabul edilmi\u015ftir. Daha sonra 01.10.2011 tarihinde 1086 say\u0131l\u0131 Kanun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yerine 6100 say\u0131l\u0131 HMK’nu y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. Ancak HMK’da i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n hukuki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak bir d\u00fczenleme yapmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n halen hukuki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirdi\u011fi konusunda doktrinde de bir tart\u0131\u015fma yoktur. 6100 say\u0131l\u0131 Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonra verilen kararlarda da i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n hukuki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n usule ili\u015fkin bozma kararlar\u0131n\u0131 kapsamad\u0131\u011f\u0131 kabul edilirse Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu ve Daireleri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi talebi, kapsad\u0131\u011f\u0131 kabul edilirse de \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi ve sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131nda ki “Dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra mevzuunda, sebebinde ve delillerde ve sair hususlarda usule m\u00fcteallik olmak \u00fczere yap\u0131lm\u0131\u015f olan yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmek ve eksiklikleri de tamamlamak imk\u00e2n\u0131n\u0131 veren ve mahkeme karar\u0131na l\u00fczum olmadan taraflar\u0131n s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131yla yap\u0131labilen \u0131slah\u0131n; Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun seksen d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinin a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc dairesinde tahkikat ve yarg\u0131lama bitinceye kadar yap\u0131labilip Yarg\u0131tay’ca h\u00fck\u00fcm bozulduktan sonra bu yoldan faydalanman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131na” karar verildi\u011finin belirtilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6z konusu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n usule ili\u015fkin bozma kararlar\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekir. Doktrinde de i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n usule ili\u015fkin bozma kararlar\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmekte, ancak bu husus ele\u015ftiri konusu yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Yarg\u0131tay daire ve kurullar\u0131, benzer hukuki konularda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131ndan, bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi kan\u0131s\u0131na varsalar ve bu hususta g\u00fc\u00e7l\u00fc gerek\u00e7elere sahip olsalar bile, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ayk\u0131r\u0131 bir karar veremezler. Bu y\u00fczden 04.02.1948 tarih ve E. 1944\/10, K. 1948\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn kararlar\u0131n s\u00f6z konusu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.
    Yarg\u0131tay’\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu bir karar\u0131n, daha \u00f6nce verilmi\u015f bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 halinde, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na ayk\u0131r\u0131 karara kar\u015f\u0131 karar d\u00fczeltme yoluna gidilmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlar\u0131, ilke kararlar\u0131d\u0131r ve benzer hukuki konularda Yarg\u0131tay Genel Kurullar\u0131n\u0131, dairelerini ve adliye mahkemelerini ba\u011flar. (Yarg. K. md.45\/5) (Kuru, age. s.4970)<\/p>\n

    Yukar\u0131da yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, 04.02.1948 tarih ve E. 1944\/10, K. 1948\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir davada verilen h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131ndan sonra hi\u00e7 bir \u015fekilde \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekmektedir. Mevcut i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 ve i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zetildi\u011finde bir h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131ndan sonra \u0131slah edilebilece\u011fine dair kararlar ile edilemeyece\u011fine dair kararlar aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki yeni bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan ile giderilemez.<\/p>\n

    Dolay\u0131s\u0131 burada 04.02.1948 tarih ve E. 1944\/10, K. 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun 45. maddesi 1 ve 2 nci f\u0131kralar\u0131nda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme m\u00fcessesesini a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra 3 \u00fcnc\u00fc f\u0131krada “i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n istenmesi de yukar\u0131daki usule ba\u011fl\u0131d\u0131r” denilmi\u015f ve a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi veya kald\u0131r\u0131labilece\u011fi esas\u0131 benimsenmi\u015f ancak hangi hallerde de\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilece\u011fi konusunda bir h\u00fck\u00fcm getirilmemi\u015ftir.<\/p>\n

    “Mevcut bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ortada hakl\u0131 nedenler bulunmal\u0131d\u0131r. \u015eu husus da belirtilmelidir ki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde o kararlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya konulan d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, gerek\u00e7elerin yeniden g\u00fcndeme getirilerek tekrar bir de\u011ferlendirmenin yap\u0131lmas\u0131 ve sonuca gidilmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. Zira \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kurullar\u0131n\u0131n toplanma usulleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, kurullar\u0131n yeni olu\u015fumu de\u011ferlendirme farkl\u0131l\u0131klar\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131ndan i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n s\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 durumu ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacakt\u0131r ki bunun hukukta istikrars\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7aca\u011f\u0131 ve i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme usul\u00fcn\u00fcn kabul\u00fcndeki ama\u00e7la \u00e7eli\u015fece\u011fi tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyecek kadar a\u00e7\u0131k bir ger\u00e7ektir. O halde, bu esaslar\u0131n sonucu olarak yukar\u0131da da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ortada bu durumu hakl\u0131 g\u00f6steren bir neden mevcut olmal\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz hakl\u0131 bir nedenin var olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorunu objektif bir kurala ba\u011flanamaz; bunun her konuda ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmesi gerekir”. (16.03.1990 g\u00fcn ve 1\/2 Say\u0131l\u0131 Yarg.\u0130\u00e7t. Bir. Gen. Kur. Kar)
    Bu nedenle mevcut i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in hakl\u0131 bir sebebin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    S\u00f6z konusu \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n hen\u00fcz yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131 bir tarihte 1948 y\u0131l\u0131nda do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    Pek yeni olan ve hen\u00fcz yay\u0131nlanmam\u0131\u015f bulunan 4\/2\/1948 tarihli \u0130\u00e7t. Brl. de bunu teyid etmektedir. Bu kararlar isabetsiz ve mucip gerek\u00e7esiyle \u00e7eli\u015fik gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Evet, \u0131slah tahkikat bitinceye kadar yap\u0131lacakt\u0131r. Fakat h\u00fck\u00fcm bozulunca bu tahkikat oldu\u011fu gibi kalmakta m\u0131d\u0131r? Yoksa yeniden bir tahkikata l\u00fczum olacak m\u0131d\u0131r? Olacaksa tahkikat bitmi\u015f de\u011fildir. Yarg\u0131tay h\u00fckm\u00fcn tasdikinden sonra \u0131slah olmaz deseydi bu esbab\u0131 mucibe tutard\u0131. Karara daha hukuki ve kuvvetli gerek\u00e7e laz\u0131md\u0131. (Ordinary\u00fcs. Prf. Sabri \u015eakir Ansay. Hukuk Yarg\u0131lama Usulleri. Ankara Yeni Cezaevi Matbaas\u0131. 3. Bas\u0131. 1948. s. 157)<\/p>\n

    Yarg\u0131tay’\u0131n daha sonraki bir \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda da kabul edildi\u011fi gibi, ” bir mahkeme karar\u0131n\u0131n her ne sebeple olursa olsun temyizce bozulmas\u0131 sonunda mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 ile dava yeniden duru\u015fma (muhakeme) safhas\u0131na girmi\u015f olaca\u011f\u0131 cihetle duru\u015fma hen\u00fcz bitmemi\u015ftir”. Islah tahkikat (veya yarg\u0131lama ) bitinceye kadar yap\u0131labilece\u011fine g\u00f6re (HMUK. md.84), bozmadan sonraki (yeni) tahkikat (ve yarg\u0131lama) s\u0131ras\u0131nda da \u0131slah mutlak olarak caiz (m\u00fcmk\u00fcn) olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Nak\u0131zdan sonra \u0131slah ancak, mahkemenin esas hakk\u0131nda bir h\u00fck\u00fcm vermi\u015f olmas\u0131 halinde yasakt\u0131r. Nakzedilen h\u00fck\u00fcm bir usuli h\u00fck\u00fcm ise, hen\u00fcz bu h\u00fck\u00fcm ile i\u015fin esas\u0131na giri\u015filmemi\u015f olundu\u011fu i\u00e7in, bu safhada dahi \u0131slah\u0131 yasaklamaktaki zaruretler ortadan kalkm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. (Prf. Dr. Saim \u00dcst\u00fcnda\u011f. Medeni Yarg\u0131lama Hukuku. Form\u00fcl Matbaas\u0131. \u0130stanbul. 1984. S.470)<\/p>\n

    Zaman bak\u0131m\u0131ndan \u0131slah\u0131n en son ne zaman yap\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin kanundaki s\u0131n\u0131rland\u0131rma “tahkikat\u0131n bitimi” olarak belirlenmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, tahkikat a\u015famas\u0131n\u0131n sona ermesine kadar \u0131slah yap\u0131labilir (HMK. md. 177\/1). Gerek Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununda gerekse Hukuk Muhakemeleri Kanununda h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131ndan sonra ilk derece mahkemesinde yarg\u0131lamaya devam edilmesi halinde \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen 04.02.1948 tarih ve E. 1944\/10, K. 1948\/3 Say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131 halinde bozmadan sonra hi\u00e7 bir \u015fekilde \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

    Di\u011fer taraftan, 04\/02\/1959 tarih , 1959\/13-55 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda ise bozmadan sonra, bozma karar\u0131na uyulmas\u0131 ile davada yeniden tahkikata ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Bu iki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan\u0131n\u0131n birlikte de\u011ferlendirilmesi ve buna g\u00f6re bozma karar\u0131na uyulmas\u0131nda sonra \u0131slah yoluna ba\u015fvurulup ba\u015fvurulamayaca\u011f\u0131n\u0131n tespiti gerekir. Bozma karar\u0131na uyulmas\u0131ndan sonra \u0131slah yoluna ba\u015fvurulamamas\u0131n\u0131n nedeni, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi yerel mahkemenin bozmaya uymas\u0131ndan sonra olu\u015fan usuli m\u00fcktesep hakk\u0131n korunmas\u0131d\u0131r. Islah yolu ile usuli m\u00fcktesep hakk\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131 do\u011frudur. Bu sebeple usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f bir hakk\u0131 ortadan kald\u0131racak sonucu do\u011furacak bir konuda \u0131slah yoluna gidilememesi gerekir. Hemen belirtmek gerekir ki bozma karar\u0131 i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin de\u011fil de usule ili\u015fkin ise, usule ili\u015fkin m\u00fcktesep hak s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Hukuk Muhakemeleri Kanununun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle birlikte dava \u015fart\u0131 yoklu\u011fu sebebiyle “davan\u0131n usulden reddine” (HMK. md. 115\/2) ve dava dilek\u00e7esindeki eksiklik sebebiyle “davan\u0131n a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131” (HMK. md. 119\/2) gibi kararlar verilebilecektir. Di\u011fer yandan yine davan\u0131n esas\u0131yla ilgisi olmayan ve davay\u0131 sonu\u00e7land\u0131rmayan g\u00f6revsizlik veya yetkisizlik kararlar\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan mahkemenin g\u00f6revli veya yetkili oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle bozulmas\u0131 halinde, bu bozma karar\u0131na mahalli mahkemenin uyup yarg\u0131lamaya devam etmesi halinde taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f bir hak bulundu\u011fundan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n

    Tahkikat\u0131n eksik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6rne\u011fin, taraflar\u0131n delillerinin tamam\u0131n\u0131n toplanmad\u0131\u011f\u0131, bir k\u0131s\u0131m tan\u0131klar\u0131n dinlenmedi\u011fi, mahallinde ke\u015fif veya bilirki\u015fi incelemesi yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gibi bir gerek\u00e7eyle h\u00fckm\u00fcn esastan bozulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcm bu hallerde, mahalli mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 halinde, yarg\u0131lama bozma karar\u0131na uygun \u015fekilde usulden red ve a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lma kararlar\u0131nda dilek\u00e7eler teatisinden, g\u00f6revsizlik ve yetkisizlik kararlar\u0131nda \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131ndan, eksik inceleme ve tahkikat sebebiyle bozulmas\u0131 halinde de tahkikat a\u015famas\u0131ndan yeniden ba\u015flayacakt\u0131r. Her durumda tahkikat a\u015famas\u0131na yeniden d\u00f6n\u00fclm\u00fc\u015f, bir ba\u015fka deyi\u015fle tahkikat hen\u00fcz sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f olacakt\u0131r. Usulden red, a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lma, g\u00f6revsizlik, yetkisizlik gibi kararlarda daha tahkikat hi\u00e7 ba\u015flamadan taraflar\u0131n \u0131slah hakk\u0131, yani bu hakk\u0131n kullanma s\u00fcresi ba\u015flamadan bitmi\u015f olacakt\u0131r.
    Dolay\u0131s\u0131 ile bozman\u0131n usulden mi yoksa esastan m\u0131 oldu\u011fu konusu da asl\u0131nda bir kriter olarak kabul edilmemelidir. \u00d6rne\u011fin maddi tazminat talebine ili\u015fkin bir davada verilen h\u00fck\u00fcm, davac\u0131 taraf\u0131n temyizi \u00fczerine Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan zarar\u0131n bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131r\u0131larak tespit edilmesi y\u00f6n\u00fcnden bozulmu\u015f ve mahkeme bozma karar\u0131na uyarak bozma ilam\u0131 do\u011frultusunda bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131rm\u0131\u015fsa daha \u00f6nce \u0131slah yoluna ba\u015fvurmayan davac\u0131, dava de\u011ferini, bozma karan \u00fczerine mahkemece tahkikata devam edildi\u011fine, bir ba\u015fka deyi\u015fle tahkikat hen\u00fcz sonu\u00e7lanmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re art\u0131rabilmelidir. Bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131na bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma getirilecekse bu s\u0131n\u0131rland\u0131rma bozman\u0131n usule ili\u015fkin veya esastan olmas\u0131na g\u00f6re belirlenmemelidir. Yukar\u0131da ki \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi esastan bir bozma sonras\u0131nda da daha \u00f6nce \u0131slah yap\u0131lmam\u0131\u015fsa \u0131slah yap\u0131labilmelidir. Aksi takdirde davac\u0131n\u0131n karar\u0131 temyiz edip bozdurmas\u0131nda hukuki bir yarar\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131 ile taraflar\u0131n unutmalar\u0131, yan\u0131lmalar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kacak hak kay\u0131plar\u0131 zaman zaman \u00e7at\u0131\u015fabilmektedir. Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n kat\u0131 kurallar\u0131n\u0131 mutlak olarak uygulamam\u0131z halinde, hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131na ula\u015famayabiliriz. Bir taraftan hukuk yarg\u0131lamas\u0131na ili\u015fkin kurallar\u0131 uygularken, di\u011fer taraftan hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n hedefledi\u011fi sonucu elde etmemiz gerekir. Kurallar\u0131 uygularken, ama\u00e7tan uzakla\u015fmak gibi bir riskle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131layabiliriz. \u0130stenilmeyen bu sonucu \u00f6nleyecek kurumlardan birisi de, “\u0131slah” kurumudur. Mahalli mahkemece verilen h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131 halinde \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin kabul \u0131slah kurumunun amac\u0131yla da \u00f6rt\u00fc\u015fmez.<\/p>\n

    Anayasa Mahkemesi “M\u00fcddei \u0131slah suretiyle m\u00fcddeabihi tezyit edemez.” \u015feklindeki Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 87. maddesinin son c\u00fcmlesini Anayasa ayk\u0131r\u0131 bularak iptal etmi\u015ftir.<\/p>\n

    Anayasa Mahkemesi iptal karar\u0131nda \u00f6zellikle “m\u00fcddeabihin \u0131slah suretiyle art\u0131r\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131nmamas\u0131 d\u00e2valar\u0131n en az giderle ve olabildi\u011fince h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131na engel olaca\u011f\u0131n\u0131, dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra davac\u0131n\u0131n m\u00fcddeabihi “\u0131slah” yoluyla art\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen itiraz konusu kural\u0131n, bir hakk\u0131n elde edilmesini zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, “hukuk devleti” ilkesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu, hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli iki \u00f6\u011fesini olu\u015fturan sav ve savunma haklar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, bu haklar\u0131n noksans\u0131z kullan\u0131m\u0131n\u0131n ve \u00e2dil yarg\u0131lanman\u0131n engellenmesi anlam\u0131na gelece\u011fini ve davac\u0131y\u0131 ikinci kez dava a\u00e7maya zorlamas\u0131 nedeniyle hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, itiraz konusu kural\u0131n, davac\u0131lar\u0131n haklar\u0131n\u0131 en k\u0131sa s\u00fcrede ve en az giderle almalar\u0131n\u0131 engelleyerek hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zorla\u015ft\u0131rmas\u0131 nedeniyle demokratik toplum d\u00fczeninin gerekleriyle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131” vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. (Anayasa Mahkemesinin 20.04.1999 g\u00fcn ve 1\/33 say\u0131l\u0131 karar\u0131. R.G. 20.07.2000)
    Hukuk yarg\u0131lamas\u0131 bireyler aras\u0131ndaki \u00f6zel hukuk ili\u015fkileri sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan ihtilaflar\u0131 belirli kurallar i\u00e7erisinde adil bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6zerek hukuki bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131 ve bu kapsamda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lar. Anayasa’n\u0131n 141. maddesinin us\u00fbl ekonomisini d\u00fczenleyen son f\u0131kras\u0131nda, “d\u00e2valar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir” denilmektedir. Mevcut \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 Anayasan\u0131n bu h\u00fckm\u00fcne ve HMK’r\u0131un 177. maddesine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Kanun \u0131slah\u0131n tahkikat bitinceye kadar yap\u0131labilece\u011fini d\u00fczenlemi\u015f, mahkeme taraf\u0131ndan verilen h\u00fckm\u00fcn Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan bozulmas\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bozma karar\u0131 ile taraflardan biri lehine olu\u015facak usul\u00fc kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n \u0131slahla ortadan kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131yla b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma getirilmesi do\u011fru olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kald\u0131 ki yukar\u0131da \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi bozma karar\u0131ndan sonra tahkikat\u0131n devam etti\u011fi davalarda \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin kabul, Kanunda olmayan bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma olacakt\u0131r. \u00d6te yandan i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinde belirtildi\u011fi gibi her bozma karar\u0131 taraflardan biri lehine usul\u00fc kazan\u0131lm\u0131\u015f bir hak da do\u011furmamaktad\u0131r. “\u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinde belirtildi\u011fi gibi, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131n\u0131n tek sak\u0131ncas\u0131 “bozma ile kazan\u0131lan haklar\u0131 (usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131) ihlal etmesi” ise, mahkemenin bozma karar\u0131na uymas\u0131 ile meydana gelen usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131 etkilememek \u015fart\u0131yla bozmadan sonra da \u0131slah yap\u0131labilir” denebilir. Bundan ba\u015fka, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakati ile bozmadan sonra davan\u0131n veya savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n bir istisnas\u0131n\u0131 te\u015fkil etmesinde oldu\u011fu gibi, bozma dan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131 da usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n bir istisnas\u0131 olarak kabul edilebilir. (Kuru.age.s.3981)Kan\u0131mca “usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hak” kavram\u0131 da sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in yeterli de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin mahkemenin g\u00f6revsizli\u011fine ili\u015fkin karar\u0131n bozulmas\u0131ndan sonra, davac\u0131n\u0131n davas\u0131n\u0131 tamamen \u0131slah etmesi halinde, \u0131slah dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mahkeme g\u00f6revli olmayabilir. \u0130lk karar\u0131n, g\u00f6rev y\u00f6n\u00fcnden bozulmu\u015f olmas\u0131 taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan usuli bir hak ortaya \u00e7\u0131karmaz. Bu durumda s\u0131n\u0131rland\u0131rma usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131 etkilememek olarak belirlenirse, \u0131slahla ortaya \u00e7\u0131kan yeni durum kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6revsizlik karar\u0131 verilmesi gerekir. Bu durumda ise daval\u0131n\u0131n temyizi \u00fczerine mahkemenin g\u00f6revli oldu\u011fu \u015feklinde bozma karar\u0131 verilmi\u015fse, daval\u0131n\u0131n bozma ile elde etti\u011fi hukuki sonu\u00e7 \u0131slahla ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu sebeple usuli kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131 da kapsayacak \u015fekilde daha geni\u015f bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. S\u0131n\u0131rland\u0131rman\u0131n Kanunun lafz\u0131na ve ruhuna uygun olacak \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

    Mevcut \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n “bozma karar\u0131 do\u011frultusunda tahkikata devam edilmesi halinde bozma karar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan hukuki durumu ortadan kald\u0131rmamak \u015fart\u0131 ile bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131labilece\u011fi” \u015feklinde de\u011fi\u015ftirilmesi hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n ve \u0131slah kurumun amac\u0131na uygun olacakt\u0131r. Bu sebeplerle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun “bozma karar\u0131ndan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 04.02.1948 tarih ve E.1944\/10, K. 1948\/3 say\u0131l\u0131 \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine gerek olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yoruz.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :
    Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kurulu’nda bozma karar\u0131 sonras\u0131nda \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin olarak Yarg\u0131tay 4., 9., 10., 15. ve 21. Hukuk Daireleri aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla giderilmesi istenilmi\u015ftir. Say\u0131n Raport\u00f6r \u00fcye taraf\u0131ndan, bu konuya ili\u015fkin halen ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcren 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 bulundu\u011fu ve \u00f6ncelikle bu karar\u0131n de\u011fi\u015ftirilip de\u011fi\u015ftirilmeyece\u011fi ve ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp s\u00fcrd\u00fcrmedi\u011fi hususunun de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ifade edilmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine B\u00fcy\u00fck Genel Kurul’da oylanan ve tart\u0131\u015f\u0131lan konu, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususudur.<\/p>\n

    Bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerimize ge\u00e7meden \u00f6nce, ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na konu olan hususlara ili\u015fkin olarak, \u0131slah kavram\u0131, \u0131slah\u0131n amac\u0131, \u0131slah\u0131n \u015fekli, \u0131slah\u0131n konusu, \u0131slah\u0131n \u00e7e\u015fitleri ile i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi kararlar\u0131 ve mevcut bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi konular\u0131na de\u011finilmesinde yarar vard\u0131r.<\/p>\n

    I. Islah\u0131n Tan\u0131m\u0131, Amac\u0131, \u015eekli, Konusu ve \u00c7e\u015fitleri
    \u0130ddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n istisnas\u0131 olan \u0131slah, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 176. (Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu-HUMK 83) maddesinde, ” taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bir usul i\u015flemini tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltmesi” olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Islah\u0131n amac\u0131, davada taraflardan birinin eksik b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 veya yanl\u0131\u015f bildirdi\u011fi vak\u0131alar\u0131, dava konusunu veya talep sonucunu tahkikat bitinceye kadar d\u00fczeltmesidir. Taraflarca haz\u0131rlama ilkesi gere\u011fi, hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda kural olarak hakim taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131na g\u00f6re karar vermek ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu ilkenin taraflar bak\u0131m\u0131ndan yans\u0131mas\u0131 ise, iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131d\u0131r. HUMK g\u00f6re, taraflar dava ve cevap dilek\u00e7esindeki iddia ve savunmalar\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olup bu a\u015famadan sonra ancak kar\u015f\u0131 taraf\u0131n r\u0131zas\u0131 veya \u0131slah yolu ile iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirler. HMK da ise, iddia ve savunmay\u0131 de\u011fi\u015ftirme yasa\u011f\u0131 cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7esinin verilmesi ile ba\u015flar. \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131nda bu yasak iki durumda a\u015f\u0131labilir. Biri kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati, di\u011feri ise \u00f6n inceleme duru\u015fmas\u0131na bir taraf\u0131n mazeretsiz olarak gelmemesi halidir ki, bu durumda gelen taraf olmayan taraf\u0131n yoklu\u011funda serbest\u00e7e iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletip de\u011fi\u015ftirebilir. Tahkikat a\u015famas\u0131nda ise bu yasa\u011f\u0131n yine iki istisnas\u0131 vard\u0131r. \u0130lki, di\u011fer taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati, di\u011feri ise \u0131slaht\u0131r (Ejder Y\u0131lmaz., Islah, Ankara 2013, s. 45;Hakan Pekcan\u0131tez\/O\u011fuz Atalay\/Muhammet \u00d6zekes, Medeni Usul Hukuku, s. 403; Mahmut Bilgen, Islah, Ankara2010, s.l).<\/p>\n

    Taraflar\u0131n bir usul i\u015fleminde hata yapt\u0131\u011f\u0131nda, bir defaya mahsus olmak \u00fczere bunu d\u00fczeltebilmesine ve eksiklikleri tamamlayabilmesine olanak tan\u0131yan \u0131slah, mahkemeye y\u00f6neltilen a\u00e7\u0131k ve tek tarafl\u0131 bir irade beyan\u0131 oldu\u011fundan kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ve mahkemenin kabul\u00fcne ba\u011fl\u0131 de\u011fildir (Pekcan\u0131tez\/Atalay\/\u00d6zekes, s.403). Islah bir davada ancak bir kez ba\u015fvurulabilen bir yol olup tahkikat bitinceye kadar s\u00f6zl\u00fc veya yaz\u0131l\u0131 olarak yap\u0131labilir (HMK. 177).<\/p>\n

    Islah\u0131n konusu, taraflar\u0131n kendi yapt\u0131klar\u0131 usul i\u015flemleridir. Islah ile taraflar, belirttikleri vak\u0131alar\u0131 (dava sebebini), dava konusunu ve talep sonucunu de\u011fi\u015ftirebilirler. Dava sebebi, genel olarak hukukumuzda davan\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 vak\u0131alar\u0131 ifade etmektedir. Az\u0131nl\u0131kta kalan bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, dava vak\u0131alar\u0131ndan \u00e7\u0131kart\u0131lan hukuksal ili\u015fkiyi esas almaktad\u0131r. Y\u0131lmaz ise dava sebebinden, talep sonucunu \u00e7\u0131kartmaya elveri\u015fli olan vak\u0131alar\u0131 anlamaktad\u0131r (Y\u0131lmaz, s. 154).<\/p>\n

    Dava konusunun \u0131slah\u0131 dava dilek\u00e7esindeki dava konusunun de\u011fi\u015ftirilmesi (tenkis davas\u0131n\u0131n mirasta iade davas\u0131na \u0131slah\u0131, kira bedeli alaca\u011f\u0131n ecrimisile \u0131slah\u0131 vb) \u015feklinde olabilece\u011fi gibi, dava konusunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015feklinde de olabilir. Dava konusunu belirleyen talep sonucudur. Bu bak\u0131mdan \u0131slah ile dava konusu ve talep sonucunun geni\u015fletilmesi ve de\u011fi\u015ftirilmesi bir \u00f6zde\u015fli\u011fi ifade eder (Y\u0131lmaz, s. 188). Talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131, HUMK 87\/son c\u00fcmlesinin Anayasa Mahkemesinin 20\/7\/1999 tarih ve 1\/133 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile iptalinden sonra m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015f olup karar\u0131n gerek\u00e7esinde, an\u0131lan h\u00fckm\u00fcn AN.141. maddesinde yer alan yarg\u0131laman\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle bitirilmesi h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu, talebin fazla k\u0131sm\u0131 i\u00e7in \u0131slah hakk\u0131 vermeyerek ikinci bir dava a\u00e7maya zorlanmas\u0131n\u0131n mahkemelerin i\u015fi y\u00fck\u00fcn\u00fc gereksiz yere art\u0131raca\u011f\u0131 ve bo\u015f yere emek, zaman ve para harcanmas\u0131na sebep olaca\u011f\u0131, hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 ve bu durumun demokratik toplum d\u00fczeninin gerekleriyle ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131 hususlar\u0131na yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n

    Usul\u00fcne uygun olarak a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir davan\u0131n bulunmas\u0131 \u015fart\u0131 ile davan\u0131n tamamen veya k\u0131smen \u0131slah\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. HGK ise 3\/7\/2002,9-564\/572 say\u0131l\u0131 ilam\u0131nda “HUMK’un 83. maddesinde \u0131slah, taraflardan birisinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bir usul i\u015flemini tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltmesi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Islah, davan\u0131n tamamen veya k\u0131smen \u0131slah\u0131 \u015feklinde yap\u0131labilir. Davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131 durumunda, dava dilek\u00e7esinden itibaren b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131 HUMK’ un 87. maddesi h\u00fckm\u00fc gere\u011fidir” demek suretiyle \u0131slah \u00e7e\u015fitlerinden bahsetmi\u015ftir. Davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131 davac\u0131 ve varsa kar\u015f\u0131 davac\u0131 taraf\u0131ndan yapabilecek olup davan\u0131n, dava dilek\u00e7esi a\u015famas\u0131ndan itibaren \u0131slah edilmesidir. Tamamen \u0131slahta dava dilek\u00e7esinden itibaren t\u00fcm usul i\u015flemleri yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Dava sebebinin veya dava konusunun de\u011fi\u015ftirilmesi tamamen \u0131slah hallerinin tipik \u00f6rnekleridir (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc, 4. cilt, s. 3990; Pekcan\u0131tez\/Atalay\/\u00d6zekes, s. 406). Davan\u0131n k\u0131smen \u0131slah\u0131nda ise, dava dilek\u00e7esinden sonraki bir usul i\u015fleminin \u0131slah\u0131 s\u00f6z konusudur. Burada davac\u0131 eski dava dilek\u00e7esini aynen muhafaza etmekle birlikte, yarg\u0131lamaya yeni vak\u0131alar sokmak veya talep sonucuna yeni talepler eklemek suretiyle \u0131slah yapmaktad\u0131r. Dava sebebinin veya dava konusunun geni\u015fletilmesi veya k\u0131smen de\u011fi\u015ftirilmesi halleri ise tipik k\u0131smen \u0131slah halleridir (Kuru, s.3992, Pekcan\u0131tez\/Atalay\/\u00d6zekes, s. 407). Tamamen \u0131slahtaki b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131n\u0131n aksine k\u0131smi \u0131slahta, k\u0131smen \u0131slah edilen i\u015flemlerin konusu olan ve daha \u00f6nce yap\u0131lan i\u015flemler yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Tamamen \u0131slahta, davaya yeni dava dilek\u00e7esindeki haliyle devam edilir, k\u0131smen \u0131slahta ise sadece \u0131slah edilen k\u0131s\u0131m bak\u0131m\u0131ndan yeni durum dikkate al\u0131n\u0131r (Pekcan\u0131tez\/Atalay\/\u00d6zekes, s. 411). Yarg\u0131tay , “…davac\u0131n\u0131n ayn\u0131 davada m\u00fcddeabihi art\u0131rma ve davas\u0131n\u0131 geni\u015fletmesi hallerinde k\u0131smi \u0131slahtan s\u00f6z edilir..”(14.HD.7521\/7922,10\/11\/2003) demek suretiyle talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n k\u0131smi \u0131slah oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n

    II. \u0130\u00e7tihatlar\u0131n Birle\u015ftirilmesi Yolu ve Mevcut Bir \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n De\u011fi\u015ftirilmesi
    Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 esas olarak somut olaya kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanmas\u0131 faaliyetinin bir sonucu olup somut olay\u0131n \u00f6zellikleri ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zerler. Hukukun yard\u0131mc\u0131 kaynaklar\u0131ndan olan i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yolu ise, genel ve soyut kural koymay\u0131 hedefleyen ve bu anlamda kanun yapma tekni\u011fine uygun olarak genel ve soyut kural ortaya koyma arac\u0131d\u0131r. Yarg\u0131tay Kanunu 15\/2 ve 16\/5. maddelerinde, benzer nitelikteki olaylar hakk\u0131nda iki ayr\u0131, yani birbirleriyle \u00e7eli\u015fkili Yarg\u0131tay karar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluna ba\u015fvurulabilecek olup bu yolun hukuki g\u00fcvenlik ve e\u015fitlik ilkesinin sa\u011flanmas\u0131ndaki rol\u00fc yads\u0131namaz.<\/p>\n

    D\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fim, geli\u015fim ve etkile\u015fimden ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal de\u011fi\u015fim ve dinamizme hukukun kay\u0131ts\u0131z kalmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz. Bu ba\u011flamda, de\u011fi\u015fen ko\u015fullara uygun olarak yeni kanunlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n da de\u011fi\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Somut olay baz\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin yarg\u0131sal faaliyetlerde bu de\u011fi\u015fimin dosya ve olay d\u00fczleminde somut uyu\u015fmazl\u0131\u011fa yans\u0131t\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Soyut ve genel kural koyan i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen kanunlar ve ko\u015fullara g\u00f6re yeniden ele al\u0131narak de\u011fi\u015ftirilmesi veya kald\u0131r\u0131lmas\u0131 da bir gerekliliktir.<\/p>\n

    III. De\u011ferlendirme ve Sonu\u00e7
    Say\u0131n B\u00fcy\u00fck Genel Kurul’un \u00f6n\u00fcndeki uyu\u015fmazl\u0131k, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususuna ili\u015fkindir. Bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n hangi hallerde de\u011fi\u015ftirilece\u011fi veya kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 konusu B\u00fcy\u00fck Genel Kurul’da \u00fc\u00e7 oturumda ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan \u00f6zellikle bunlardan ikisine vurgu yap\u0131lm\u0131\u015f, gerek kanun h\u00fck\u00fcmlerinde de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131 gerek ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda konunun t\u00fcm y\u00f6nlerinin tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olup ortada a\u00e7\u0131k bir husus b\u0131rak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7eleriyle ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n aynen uygulanmas\u0131 istenilmi\u015ftir. \u0130lgili 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmemesi y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmak \u015fu gerek\u00e7elerle m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

    A. Say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan \u0131slah m\u00fcessesine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131, HUMK. 84. maddesindeki \u0131slah tan\u0131m\u0131 ile yeni HMK. 177. maddesindeki \u0131slah tan\u0131m\u0131n\u0131n noktas\u0131 virg\u00fcl\u00fcne ayn\u0131 oldu\u011fu, bu nedenle de 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de\u011fi\u015ftirilmesinin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Ancak kanaatimizce say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan 1948 tarihinde tart\u0131\u015f\u0131lan \u0131slah ile 2016 tarihinde tart\u0131\u015f\u0131lan \u0131slah\u0131n farkl\u0131 m\u00fcesseselere i\u015faret etti\u011fi, \u0131slaha ili\u015fkin olarak gerek HMK.’n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile usul hukukunda gerek Anayasa Mahkemesi’nin HUMK 87. maddesindeki “\u0131slah ile m\u00fcddeabihin art\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131” ilkesini iptal etti\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir. Her ne kadar, \u0131slaha ili\u015fkin olarak HUMK. 84 ve HMK. 177. maddesi h\u00fck\u00fcmleri ayn\u0131 ise de, \u0131slah m\u00fcessesesine ili\u015fkin kanunlardaki tek h\u00fck\u00fcm bu olmay\u0131p, HUMK. 84 ve HUMK. 87\/son c\u00fcmlesi bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Bu anlamda, HUMK. 84. maddesinde yer alan ve klasik anlamda bildi\u011fimiz taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah ile HUMK. 87\/son c\u00fcmlesindeki talep sonucunun \u0131slah yoluyla art\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131 kural\u0131 birbirini tamamlayan h\u00fck\u00fcmlerdir. Zaten bu iki h\u00fckm\u00fcn birlikte uygulanmas\u0131 nedeniyle uzun s\u00fcre, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan istikrarl\u0131 olarak uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu uygulamadan sapan kararlar verilmesini gerektiren husus, \u0131slaha ili\u015fkin HUMK. 87\/son c\u00fcmlesinin Anayasa Mahkemesinin 20\/7\/1999 tarih ve 1\/133 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile iptalidir. B\u00f6ylelikle \u0131slah ile genel olarak bilinenin aksine, talep sonucunun da art\u0131r\u0131labilmesine imkan tan\u0131nm\u0131\u015f ve bu nedenle Anayasa mahkemesinin iptal karar\u0131na gerek\u00e7e yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fczere talebin fazla k\u0131sm\u0131 i\u00e7in \u0131slah hakk\u0131 tan\u0131narak taraflar\u0131n ikinci bir dava a\u00e7madan ayn\u0131 davada talep sonucunu art\u0131rmalar\u0131n\u0131n yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu iptal karar\u0131 sonras\u0131nda Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131nda \u00f6zellikle \u0131slah ile talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve 1948 tarihli i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131ndan farkl\u0131 uygulamalar\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir hukuk h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanmas\u0131nda yorum y\u00f6ntemlerinden olan “Yasa Koyucunun \u0130radesi-Ratio legis” ilkesi anlam\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bilinen \u0131slah m\u00fcessesesi ile Anayasa Mahkemesinin iptal karar\u0131 ile \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u0131slah m\u00fcessesesinin farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve \u0131slah\u0131n format de\u011fi\u015ftirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal karar\u0131 dayanak yap\u0131larak tek davada bozmadan sonra \u0131slah ile uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin kararlar al\u0131nmas\u0131n\u0131n bu de\u011fi\u015fiklik gerek\u00e7eleri ile uyumlu oldu\u011fu s\u00f6ylenmek gerekir. Daha sonra Anayasa Mahkemesi’nin iptal karar\u0131 g\u00f6zetilerek HMK.’da \u0131slah m\u00fcessesesi d\u00fczenlenmi\u015f ve burada da \u0131slah yoluyla talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu durumda \u00f6ncelikle iptal karar\u0131 ve sonras\u0131nda buna uygun d\u00fczenleme yapan HMK. ile 1948 tarihindeki \u0131slaha ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerde de\u011fi\u015fiklik oldu\u011fu hususu a\u00e7\u0131kt\u0131r.
    Yine de\u011fi\u015fiklik olan hususlardan biri ise, \u0131slah\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 zamana ili\u015fkindir. HUMK. da \u0131slah tahkikat a\u015famas\u0131nda yap\u0131labilmekte iken, HMK. ile yarg\u0131lamam\u0131za \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131 getirilmi\u015f ve art\u0131k hem \u00f6n inceleme hem de tahkikat a\u015famas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u0131slah yapma olana\u011f\u0131 getirilmi\u015ftir. Bu kanun de\u011fi\u015fikli\u011fi de \u0131slah m\u00fcessesesinin yeniden tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zellikle bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ilkesinin kat\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131, bu yeni h\u00fck\u00fcmler kar\u015f\u0131s\u0131nda baz\u0131 hak kay\u0131plar\u0131na neden olacak g\u00f6z\u00fckmektedir. \u015e\u00f6yle ki; \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131nda davan\u0131n (\u00f6n inceleme sonucu verilecek kararlara dayal\u0131 olarak) reddine ili\u015fkin bir karar\u0131n, daha sonra Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan i\u015fin esas\u0131na girilmesi gerekti\u011finden bozuldu\u011fu hallerde, bozma yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan art\u0131k tahkikat a\u015famas\u0131na ge\u00e7ildi\u011finde \u0131slah yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc kesilmi\u015f olacakt\u0131r. Bir taraf\u0131n, tahkikat a\u015famas\u0131nda da \u0131slah yapabilece\u011fine ili\u015fkin kanun h\u00fckm\u00fc ve buna dayal\u0131 hakk\u0131, s\u0131rf bozma yap\u0131ld\u0131 diye, bozma karar\u0131 ile daha hak do\u011fmadan ortadan kalkm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Bu hususun hak arama h\u00fcrriyeti ve hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesi ile ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131 hususu izahtan v\u00e2restetir. Sonu\u00e7 olarak \u0131slaha ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerde 1948 tarihinden bu yana k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi gereklidir.<\/p>\n

    B. Say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirilme karar\u0131nda, de\u011fi\u015fiklik sebeplerinden olan tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken ve a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131lan husus bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan de\u011fi\u015fikli\u011fin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 fikri ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak, 1948 tarihinde tart\u0131\u015f\u0131lan \u0131slah ile bug\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0131slah m\u00fcessesesinin birbirinden farkl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bir ba\u015fka ifadeyle, 1948 tarihindeki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lan \u0131slah, yaln\u0131zca HUMK. 84. -87. maddesinde yer alan ve klasik anlamda bildi\u011fimiz, talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan tan\u0131mayan, taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah\u0131na ili\u015fkinken, bug\u00fcn tart\u0131\u015f\u0131lan \u0131slah talep sonucunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 da dahil olmak \u00fczere bir taraf\u0131n usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen de\u011fi\u015ftirmesi i\u015flemidir. Yine 1948 y\u0131l\u0131nda yaln\u0131zca tahkikat a\u015famas\u0131 var ve bu a\u015famada \u0131slah m\u00fcmk\u00fcn iken, bug\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0131slah hem \u00f6n inceleme hem de \u0131slah a\u015famas\u0131nda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu hususlar 1948 y\u0131l\u0131nda mevzuat\u0131m\u0131zda bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu hususlar\u0131n ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenle 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131nda, \u0131slaha ili\u015fkin her hususun tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekli ba\u015fka bir a\u00e7\u0131k y\u00f6n b\u0131rak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden, ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda bu hususlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve karara ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n

    C. B\u00fcy\u00fck Genel Kurul g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda, b\u00f6lge adliye mahkemeleri kurulunca istinaf a\u015famas\u0131nda \u0131slah\u0131n yasak oldu\u011fu, istinaf da bile \u0131slaha izin verilmedi\u011fi halde bozmadan sonra \u0131slah yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n uygun olmayaca\u011f\u0131 ve bu d\u00fczenlemeyle \u00e7eli\u015fece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc dile getirilmi\u015ftir. Bilindi\u011fi \u00fczere istinaf bir kanun yoludur. Burada ilk derece mahkemesindeki yarg\u0131lama yenilenmemekte, aksine ilk derecede y\u00fcr\u00fct\u00fclen yarg\u0131lama ve verilen karar incelenerek denetlenmektedir. Bu nedenle, ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclmeyen iddia ve vak\u0131alar\u0131n istinaf a\u015famas\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclmesi ve dikkate al\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Nitekim bu nedenle HMK’da istinaf a\u015famas\u0131nda, a\u00e7\u0131k\u00e7a yeni vak\u0131alar\u0131n ileri s\u00fcr\u00fclemeyece\u011fi, talep sonucunun geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi, \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131, kar\u015f\u0131 dava a\u00e7\u0131lamayaca\u011f\u0131, davalar\u0131n birle\u015ftirilemeyece\u011fi hususlar\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin B\u00fcy\u00fck Genel Kurul’da yap\u0131lan tart\u0131\u015fma, tamamen ilk derece mahkemesince bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na ili\u015fkindir. Bu nedenle de istinaf a\u015famas\u0131nda \u0131slah yap\u0131lamamas\u0131 kural\u0131n\u0131n eldeki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesinde uygulama yeri yoktur.<\/p>\n

    D. B\u00fcy\u00fck Genel Kurul G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda, 20 Temmuz 2016 tarihinde b\u00f6lge adliye mahkemelerinin faaliyete ba\u015flayaca\u011f\u0131 ve belki de bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin bir anlam\u0131 kalmayaca\u011f\u0131, temyiz sonras\u0131 dosyalar\u0131n b\u00f6lge adliye mahkemelerine g\u00f6nderilece\u011fi ve b\u00f6lge adliye mahkemelerinin kurulmas\u0131 hususunun da de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Yukar\u0131da da ifade edildi\u011fi \u00fczere, \u0131slah ilk derece yarg\u0131lamas\u0131na \u00f6zg\u00fc bir m\u00fcessesedir. Bu nedenle \u0131slah konusunun ve eldeki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n istinaf yarg\u0131lamas\u0131ndan ayr\u0131k olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekir. Her ne kadar b\u00f6lge adliye mahkemelerinin faaliyete ge\u00e7mesinden sonra bir k\u0131s\u0131m dosyalar Yarg\u0131tay’a gelmeyecek ise de, \u00f6zellikle b\u00f6lge adliye mahkemelerinin ba\u015fvurunun esastan reddine ili\u015fkin kararlar\u0131n\u0131n temyiz incelemesi sonucunda, bozma karar\u0131 verilmesi halinde dosya ilk derece mahkemesine g\u00f6nderilece\u011finden bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 hususunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131nda yarar oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenle de, B\u00fcy\u00fck Genel Kurul taraf\u0131ndan, bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131l\u0131p yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 hususundaki bu incelemenin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklidir.<\/p>\n

    IV.Sonu\u00e7<\/strong>
    Yukar\u0131da say\u0131lan nedenlerle 04.02.1948 tarih 1944\/10-3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilerek de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi kanaatinde oldu\u011fumdan say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun ilgili i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine gerek olmad\u0131\u011f\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lamamaktay\u0131m.<\/p>\n

    KAR\u015eI OY :<\/strong>
    Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kurulu say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan 06.05.2016 tarihli \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc toplant\u0131da 04.02.1948 tarih ve 1944\/10 Esas, 1948\/3 Karar say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesine gerek olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilmi\u015f ve b\u00f6ylece bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin 04.02.1948 g\u00fcn ve 1948\/3 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131na devam olunaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

    6100 Say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunun ” iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi ” ba\u015fl\u0131kl\u0131 141. maddesinde ; “Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilek\u00e7eleri ile serbest\u00e7e; \u00f6n inceleme a\u015famas\u0131nda ise ancak kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati ile iddia veya savunmalar\u0131n\u0131 geni\u015fletebilir yahut de\u011fi\u015ftirebilirler. \u00d6n \u0130nceleme duru\u015fmas\u0131na taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaks\u0131z\u0131n iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletilebilir yahut de\u011fi\u015ftirilebilir. \u00d6n inceleme a\u015famas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131ndan sonra iddia veya savunma geni\u015fletilemez yahut de\u011fi\u015ftirilemez.<\/p>\n

    (2) \u0130ddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesi konusunda \u0131slah ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131d\u0131r” denilmektedir.<\/p>\n

    Maddeden a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n iki istisnas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlardan birisi kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati, di\u011feri de \u0131slaht\u0131r. Birincisi kar\u015f\u0131 taraf\u0131n iradesine ba\u011flanm\u0131\u015fken, ikincisi ise iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletmek yahut de\u011fi\u015ftirmek isteyen tarafa tan\u0131nm\u0131\u015f bir hakt\u0131r.<\/p>\n

    Buna g\u00f6re, mahkeme h\u00fckm\u00fcn\u00fcn Yarg\u0131tay’ca bozulmas\u0131ndan sonra, hatta birden fazla bozma yap\u0131lmas\u0131ndan sonra dahi, taraflardan birinin, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n a\u00e7\u0131k muvafakati ile iddia veya savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletip de\u011fi\u015ftirmesine bir engel bulunmamaktad\u0131r. Bozmadan sonra iddia veya savunman\u0131n geni\u015fletilip de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131n iki istisnas\u0131ndan biri olan kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakati kabul etti\u011fimize g\u00f6re, di\u011fer istisna olan \u0131slah yap\u0131lmas\u0131n\u0131 neden Kabul etmeyece\u011fiz? Kar\u015f\u0131 taraf\u0131n muvafakat iradesine de\u011fer verdi\u011fimize g\u00f6re, \u0131slah yapmak isteyen taraf\u0131n de\u011fi\u015ftirme ve geni\u015fletmesi iradesini Kabul etmememiz i\u00e7in hakl\u0131 bir gerek\u00e7e bulunmakta m\u0131d\u0131r? Her iki istisna da ayn\u0131 sonucu do\u011furdu\u011funa g\u00f6re, bozmadan sonra birini kabul edip, di\u011ferini kabul etmemek kabul edilemez. Bu nedenle bozmadan sonra \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na dair 04.02.1948 tarih ve 1944\/10 Esas, 1948 13 karar say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fini, bozmadan sonra \u0131slah\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden say\u0131n \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lam\u0131yorum.<\/p>\n

    [\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”Sakl\u0131 Pay\u0131 Zedeleme (\u015eufa Hakk\u0131) | Y\u0130BHGK | 1956\/12 Esas, 1957\/2 Karar, 27.03.1957 Tarih” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” open=”off”]<\/p>\n

    \n

    T.C. YARGITAY<\/strong><\/p>\n

    \u0130\u00c7T\u0130HATLARI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME B\u00dcY\u00dcK GENEL KURULU<\/strong><\/p>\n

    Esas: 1956\/12
    K<\/strong>arar: 1957\/2
    <\/strong>Tarih: 27.3.1957<\/strong><\/p>\n

     <\/p>\n

      \n
    • SAKLI PAYI ZEDELEME ( S\u0327ufa Hakk\u0131 )<\/li>\n
    • S\u0327UFA HAKKININ KULLANILAMAYACAG\u0306I HALLER<\/li>\n
    • MI\u0307RAS BIRAKANIN SAKLI PAYI ZEDELEME AMACI ( Bir Tas\u0327\u0131nmazdaki Pay\u0131n\u0131 Satmas\u0131 – S\u0327ufa Hakk\u0131n\u0131n Dog\u0306mayacag\u0306\u0131 )<\/li>\n
    • S\u0327UFA HAKKININ DOG\u0306MAYACAG\u0306I HALLER ( Miras B\u0131rakan\u0131n Sakl\u0131 Pay\u0131 Zedeleme Amac\u0131 I\u0307le Bir Tas\u0327\u0131nmazdaki Pay\u0131n\u0131 Satmas\u0131 )<\/li>\n
    • TAS\u0327INMAZ PAY SATIS\u0327I ( Miras B\u0131rakan\u0131n Sakl\u0131 Pay\u0131 Zedeleme Amac\u0131 I\u0307le – S\u0327ufa Hakk\u0131n\u0131n Dog\u0306mayacag\u0306\u0131 ) 743\/m.658,659<\/li>\n<\/ul>\n

      O\u0308ZET:<\/strong> Miras b\u0131rakan\u0131n, mirasc\u0327\u0131lar\u0131n miras paylar\u0131n\u0131 zedelemek ( bertaraf etmek ) amac\u0131 ile, bir tas\u0327\u0131nmazdaki pay\u0131n\u0131 satm\u0131s\u0327 ise, bu durumda gerc\u0327ek bir sat\u0131s\u0327 so\u0308zkonusu olmad\u0131g\u0306\u0131 ic\u0327in S\u0327ufa hakk\u0131 dog\u0306maz.<\/p>\n<\/blockquote>\n

      DAVA VE KARAR : Mu\u0308s\u0327terek mu\u0308lku\u0308n hissedar\u0131 onun s\u0327ayi hissesini kendisine mirasc\u0327\u0131 olacak bir kimseye satmas\u0131 halinde dahi dig\u0306er hissedarlar\u0131n s\u0327ufa hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 o\u0308teden beri Alt\u0131nc\u0131 Hukuk Dairesi’nce takarru\u0308r etmis\u0327 ic\u0327tihat cu\u0308mlesinden iken sonradan mes\u0327fu hissenin mu\u0308stakbel mirasc\u0327\u0131ya vaki olacak sat\u0131s\u0327lar\u0131nda s\u0327ufa cereyan etmeyeceg\u0306ine dair hilaf\u0131na bir ic\u0327tihat tahassu\u0308l etmis\u0327 oldug\u0306undan mesele hakk\u0131nda Tevhidi ic\u0327tihat Hukuk K\u0131sm\u0131 Umumi Heyetinde yap\u0131lan mu\u0308nakas\u0327a ve mu\u0308zakere neticesinde as\u0327ag\u0306\u0131daki (karar ittihaz edilmis\u0327tir.<\/p>\n

      S\u0327ufa hakk\u0131 malikle u\u0308c\u0327u\u0308ncu\u0308 s\u0327ah\u0131s aras\u0131nda vaki sat\u0131s\u0327 aktine yer tutmak hakk\u0131d\u0131r. Medeni Kanunun 658 inci maddesi akte mu\u0308stenit s\u0327ufa mu\u0308nasebetini, 659 uncu madde ise bir gayrimenkulu\u0308n s\u0327ayi hissesini sat\u0131n alan u\u0308c\u0327u\u0308ncu\u0308 s\u0327ahsa kars\u0327\u0131 s\u0327erikin dog\u0306rudan dog\u0306ruya kanundan dog\u0306an s\u0327ufa hakk\u0131n\u0131 tanzim etmektedir. Vazukanunun bu hu\u0308ku\u0308mle iki gaye takip ettig\u0306i go\u0308ru\u0308lmektedir.<\/p>\n

      1 – Gayrimenkulun parc\u0327alanmas\u0131n\u0131 o\u0308nlemek, yani hisselerin mu\u0308mku\u0308n oldug\u0306u kadar hissedar elimde toplanmas\u0131n\u0131 temin eylemek,<\/p>\n

      2 – Hissedarlar aras\u0131nda o\u0308teden beri mevcut mu\u0308nasebeti idame ederek yabanc\u0131 bir s\u0327ahs\u0131n araya girmesine mani olmak,<\/p>\n

      Ancak esas hukuk kaidelerine go\u0308re mu\u0308lkiyet serbestisini ve tasarruf muhtariyetini ana prensip olarak nazara alan vazu kanun, hissedar\u0131n temlik hakk\u0131n\u0131 tahdit ederken bu esas kaideyi de go\u0308zden uzak tutmam\u0131s\u0327 ve bu tahdidi, mu\u0308cerret sat\u0131s\u0327 akti ile mukayyet k\u0131lm\u0131s\u0327t\u0131r. Bu itibarlad\u0131r ki, gerek nazariyat ve gerek ic\u0327tihatlar hibe, trampa, sermaye vaz’\u0131 gibi tasarruflarda s\u0327ufa hakk\u0131n\u0131n cereyan etmeyeceg\u0306ini kabul etmis\u0327 bulunmaktad\u0131r. Binnetice gayesinde hibe veya buna mu\u0308mas\u0131l maksatlar, mu\u0308ndemic\u0327 bulunan akitlerde zahiren sat\u0131s\u0327 s\u0327ekli bulunsa bile a\u0302kitin hakiki maksad\u0131 sat\u0131s\u0327 olmad\u0131g\u0306\u0131 halde sat\u0131s\u0327 hakk\u0131ndaki hu\u0308ku\u0308mleri onlara tes\u0327mil ve tatbik etmek hem vazukanunun maksad\u0131na ve hem de esas hukuk prensiplerine ayk\u0131r\u0131 olur.<\/p>\n

      \n
      \n
      \n
      \n

      I\u0307mdi bugu\u0308n miras hukukuna mu\u0308teallik kaidelere tevfikan veya sair mu\u0308lahazalarla kendi evlad\u0131na veya akrabas\u0131na sat\u0131s\u0327 yapmas\u0131 halinde de s\u0327ufa cereyan edip etmeyeceg\u0306i noktas\u0131 yukar\u0131da izah olunan kaidenin \u0131s\u0327\u0131g\u0306\u0131 alt\u0131nda mu\u0308lahaza olunmak icap eder. Bu gibi akrabaya sat\u0131s\u0327ta ortada, sat\u0131s\u0327 aktinin bir unsuru olan bedel zikredilmis\u0327 olsa bile bunu mu\u0308cerret bir sat\u0131s\u0327 olarak kabul etmeye imkan yoktur. C\u0327u\u0308nku\u0308 burada mu\u0308mellikin maksad\u0131 mal\u0131n\u0131n bedelini almak deg\u0306il, belki akrabal\u0131k mu\u0308nasebeti dolay\u0131s\u0131yla onu tesahu\u0308p etmek ve kendi yerine gec\u0327irmektir. Kald\u0131 ki, bu gibi bir c\u0327ok hadiselerde bedel tayini bir tenkis davas\u0131n\u0131 o\u0308nlemeye matuf bir tedbir olarak go\u0308ru\u0308ldu\u0308g\u0306u\u0308 gibi her hangi bir muvazaal\u0131 muamele tarz\u0131nda da tezahu\u0308r etmekte bulundug\u0306u mu\u0308s\u0327ahede olunmaktad\u0131r. Ancak bu konuda mu\u0308him ve tespiti zaruri bulunan husus a\u0302kitin maksad\u0131n\u0131 tayindir. Bunu da akti muhit olan ahval ve s\u0327erait tayin edebilir. Mu\u0308s\u0327terinin bayiin mirasc\u0327\u0131s\u0131 olmas\u0131, semeni mebiin du\u0302n bulunmas\u0131 veya kendisine temlik olunan s\u0327ahs\u0131n o\u0308deme kabiliyeti bulunmas\u0131 gibi haller aktin mahiyetini ve vasf\u0131n\u0131 tayin ve takdire yard\u0131m eden amillerdir. Doktrin de bu mu\u0308lahazay\u0131 teyit etmektedir. Nitekim isvic\u0327re Medeni Kanunu s\u0327arihlerinden Profeso\u0308r Haab s\u0327erhinde s\u0327u mu\u0308talaada bulunmaktad\u0131r. (S\u0327ufa hakk\u0131n\u0131n ne zaman kullan\u0131lacag\u0306\u0131 hakk\u0131nda kanun sak\u0131tt\u0131r. Gerek nazariyat ve gerek tatbikatta hakim olan telakkiye go\u0308re her el deg\u0306is\u0327tirme s\u0327ufa hakk\u0131nda istimaline esas olamaz. S\u0327ufa hakiki, ancak malikin mes\u0327fu hakk\u0131nda u\u0308c\u0327u\u0308ncu\u0308 bir s\u0327ah\u0131sla kendi arzusuyla bir hukuki muamelede bulunarak mes\u0327fuu paraya c\u0327evirmesi halinde dermeyan olunabilir. S\u0327u s\u0327artla ki, temlik eden bak\u0131m\u0131ndan dig\u0306er a\u0302kitin bir ehemmiyeti olmamak laz\u0131md\u0131r. Yani temlik edenin esas maksad\u0131n\u0131n ivaz elde etmek bulunmas\u0131 ve a\u0302kitin de eda edebilecek durumda bulunmas\u0131d\u0131r). Yine isvic\u0327re s\u0327arihlerinden Wieland (hakikate tenkis ve iadeye tabi tasarruflardan oldug\u0306u halde sat\u0131s\u0327 s\u0327eklinde yap\u0131lan temliklerde “malikin hems\u0327iresinin c\u0327ocug\u0306una gayrimenkulun k\u0131ymetinden as\u0327ag\u0306\u0131 bir surette az bedelle yapt\u0131g\u0306\u0131 sat\u0131s\u0327larda oldug\u0306u gibi” s\u0327ufa hakk\u0131 iddia olunamaz. Mevcut ic\u0327tihat ve doktrinlere go\u0308re sat\u0131s\u0327 mahiyetinde olmayan temliklerde s\u0327ufa cereyan etmez; miras hakk\u0131 go\u0308zo\u0308nu\u0308nde tutularak kanuni mirasc\u0327\u0131ya temliklerde bo\u0308yledir) demektedir.<\/p>\n

      I\u0307svic\u0327reli s\u0327arih Tuor da Federal Mahkeme kararlar\u0131na go\u0308re “kanuni mirasc\u0327\u0131ya miras hissesine mahsuben vaki sat\u0131s\u0327larda da s\u0327ufa hakk\u0131 cereyan etmez” mu\u0308talaas\u0131ndad\u0131r. Ayn\u0131 go\u0308ru\u0308s\u0327e Rosel de is\u0327tirak ederek (vazukanun s\u0327efi’e yaln\u0131z mes\u0327fuun bir bas\u0327kas\u0131na sat\u0131lmas\u0131 halinde tercih hakk\u0131 .kabul ettig\u0306ine is\u0327aret etmek istiyor. Kelimenin kanuni manas\u0131nda bey’ olmayan intikal sebeplerinde s\u0327ufa ihtimali ve binaenaleyh mezku\u0302r hakk\u0131n istimali de hadisenin, nevi itibariyle bertaraf edilmis\u0327 olur. I\u0307ntikal maksad\u0131n\u0131n akti maksada galip geldig\u0306i ahvalde s\u0327ufa cereyan etmez) demektedir. Bundan bas\u0327ka s\u0327ufa mevzuunu tetkik eden eserlerde ve resmi mukarrerat dergisinde nes\u0327redilmis\u0327 olan I\u0307svic\u0327re Federal Mahkeme kararlar\u0131nda bu go\u0308ru\u0308s\u0327 daha ac\u0327\u0131k bir surette tebaru\u0308z ettirilmis\u0327tir. Scihmit eserinde (hakim telakkiye go\u0308re kanuni mirasc\u0327\u0131ya ve es\u0327ine mu\u0308stakbel miras hakk\u0131 nazara al\u0131narak yap\u0131lan temliklerde s\u0327ufa cereyan etmeyeceg\u0306ini) beyan eylemis\u0327tir. Bundan bas\u0327ka son bir karar\u0131nda Federal Mahkeme (bir malikin k\u0131z\u0131na satt\u0131g\u0306\u0131 hisse hakk\u0131nda ac\u0327\u0131lan s\u0327ufa davas\u0131nda s\u0327ufa hakiki mes\u0327fuun her tu\u0308rlu\u0308 temlikinde bahis mevzuu olamayacag\u0306\u0131ndan zahiren ve mu\u0308stakillen temlik olmas\u0131na ve bedel de tesmiye edilmis\u0327 bulunmas\u0131na rag\u0306men hakikatte miras hakk\u0131 go\u0308z o\u0308nu\u0308nde tutularak k\u0131z\u0131na sat\u0131s\u0327 yap\u0131lm\u0131s\u0327 oldug\u0306undan bahisle s\u0327ufa cereyan etmeyeceg\u0306i ic\u0327tihad\u0131nda bulundug\u0306u go\u0308ru\u0308lmektedir. Bu mevzuu tetkik eden profeso\u0308r, s\u0327arih ve mu\u0308elliflerimiz de ayn\u0131 go\u0308ru\u0308s\u0327e is\u0327tirak etmektedirler. Netice :<\/p>\n

      Mu\u0308s\u0327terek mu\u0308lku\u0308n hissedar\u0131, hissesini kan ve kocaya evlada veyahut akrabaya temlik etmesi halinde s\u0327eklen sat\u0131s\u0327 akti bulunsa hile hakikatte sat\u0131s\u0327tan gayri miras hukukuna mu\u0308teferri maksatlar\u0131n veya hibe gibi mu\u0308lahazalar\u0131n hakim oldug\u0306u ahvalde Medeni Kanunun hakiki sat\u0131s\u0327larda kabul eyledig\u0306i s\u0327ufa hakk\u0131n\u0131n cereyan etmeyeceg\u0306ine 27\/3\/1957 tarihinde ittifakla karar verildi.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

      [\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”Kira Paras\u0131n\u0131n Tespiti Davas\u0131nda \u0130htar | Y\u0130BHGK | 1966\/19 Esas, 1966\/10 Karar, 21.11.1966 Tarih” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” open=”off” sticky_enabled=”0″]<\/p>\n

      \n

      T.C. YARGITAY<\/strong><\/p>\n

      \u0130\u00c7T\u0130HATLARI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME B\u00dcY\u00dcK GENEL KURULU<\/strong><\/p>\n

      Esas: 1966\/19
      <\/strong>Karar: 1966\/10
      <\/strong>Karar Tarihi: 21.11.1966<\/strong><\/p>\n

       <\/p>\n

      \u00d6ZET:<\/strong> 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerini iptal eden Anayasa Mahkemesi karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten sonra yap\u0131lm\u0131\u015f olan gayrimenkul kira akitlerinde kararla\u015ft\u0131r\u0131lan kira bedelleri hakk\u0131nda kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine kira s\u00fcresinin hitam\u0131ndan sonraki d\u00f6nem i\u00e7in kira paras\u0131n\u0131n tespiti davas\u0131 a\u00e7\u0131labilir. Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan ve kira paras\u0131n\u0131n tespitine ili\u015fkin davan\u0131n g\u00f6r\u00fclebilmesi i\u00e7in kiralayan taraf\u0131ndan davadan \u00f6nce kirac\u0131ya bir ihbar (ihtar) yap\u0131lmas\u0131 gerekmez. Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde kira paras\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in her zaman dava a\u00e7\u0131labilir. Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde a\u00e7\u0131lan kira bedelinin tespiti davas\u0131nda, tespit edilecek yeni kira paras\u0131n\u0131n o davaya ait arzuhalin kirac\u0131ya tebli\u011fini takip eden kira d\u00f6nemi i\u00e7in kirac\u0131y\u0131 ilzam eder. Ancak arzuhalin tebli\u011f tarihi ile yeni kira d\u00f6neminin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih aras\u0131nda onbe\u015f g\u00fcnden fazla bir s\u00fcrenin ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bu fazla s\u00fcrenin ise en az kirac\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck s\u00fcreden \u00f6nce mecuru tahliye edece\u011fini yaz\u0131 ile kiralayana bildirmesine yetecek kadar olmas\u0131 icap eder. Dava arzuhali bu g\u00fcnden sonra kirac\u0131ya tebli\u011f edilmi\u015f olursa kirac\u0131n\u0131n tespit edilen yeni kira paras\u0131 ile bir sonraki d\u00f6nem i\u00e7in sorumlu olacakt\u0131r. <\/i>(1086 S. K. m. 74) (6570 S. K. m. 2, 3, 11) (Y\u0130BK. 18.11.1964 T. 1964\/2 E. 1964\/4 K.) (Y\u0130BK. 07.07.1965 T. 1965\/5 E. 1965\/5 K.)<\/p>\n<\/blockquote>\n

      Dava: Gayrimenkul Kiralar\u0131 Hakk\u0131ndaki 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan iptal edilmesi sebebiyle kanunda meydana gelen bo\u015flu\u011fun, iptal karar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesine ra\u011fmen, yasama organ\u0131 taraf\u0131ndan doldurulmam\u0131\u015f olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kiralayan ile kirac\u0131 aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamak amac\u0131 ile ittihaz olunan 18.11.1964 g\u00fcn ve 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 ile “ta\u015f\u0131nmaz mal kiralar\u0131na ili\u015fkin 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptali karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f veya yenilenmi\u015f bulunan kira akdi s\u00fcresinin s\u00f6z\u00fc edilen iptal karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden sonraki bir tarihte sona ermesi dolay\u0131s\u0131yla ba\u015flayan yeni d\u00f6nem akdin kira paras\u0131na ili\u015fkin h\u00fckm\u00fc yenilenmeyip di\u011fer h\u00fck\u00fcmlerinin yenilenmi\u015f oldu\u011fu, kira paras\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin bo\u015flu\u011fun bilirki\u015fice tespit edilecek ola\u011fan rayi\u00e7 ve bu tespit edilmezse ekonomi esaslar\u0131, hak ve nasafet uyar\u0131nca bilirki\u015fi taraf\u0131ndan belirtilecek kira paras\u0131 esas al\u0131narak h\u00e2kim taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131 gerekti\u011fi” kabul olunmu\u015f, iptal karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten sonra yap\u0131lm\u0131\u015f kira s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131nda i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 kurula aksetmedi\u011fi i\u00e7in o cihet tart\u0131\u015fma konusu yap\u0131lamam\u0131\u015f idi. Bu defa kira paras\u0131n\u0131n tespiti davalar\u0131 ile ilgili olmak \u00fczere Yarg\u0131tay \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairelerine ait il\u00e2mlar aras\u0131nda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu bildirilmi\u015f, ilgili il\u00e2mlar ve daire ba\u015fkanlann\u0131n yaz\u0131l\u0131 m\u00fctal\u00e2alar\u0131 Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Hukuk K\u0131sm\u0131 Genel Kuruluna tevdi edilmi\u015f olmakla 31.10.1966 ve 7.11.1966 tarihlerinde yap\u0131lan toplant\u0131larda il\u00e2mlar ve yaz\u0131l\u0131 m\u00fctal\u00e2alar okunmu\u015f, m\u00fczakere yap\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6nce il\u00e2mlar aras\u0131nda i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 oylanm\u0131\u015f, neticede:<\/p>\n

      1- Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan kira paras\u0131n\u0131n tespitine ili\u015fkin davan\u0131n g\u00f6r\u00fclebilmesi i\u00e7in kira s\u00fcresinin bitmesinden \u00f6nceki on be\u015f g\u00fcne tekadd\u00fcm eden bir zamanda kirac\u0131ya ula\u015fabilecek \u015fekilde kira paras\u0131n\u0131 art\u0131rma iste\u011finin kiralayan taraf\u0131ndan ihbar (\u0130htar) edilmesi l\u00e2z\u0131m gelip gelmedi\u011fi;<\/p>\n

      2- Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde a\u00e7\u0131lmak istenilen kira paras\u0131n\u0131 tespit davas\u0131n\u0131n belli bir zamandan \u00f6nce a\u00e7\u0131lmas\u0131 icabedip etmedi\u011fi;<\/p>\n

      3- Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde istihsal edilen ve kira paras\u0131n\u0131n tespiti il\u00e2mlar\u0131n\u0131n kirac\u0131 hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm ifade edece\u011fi tarihin, di\u011fer bir ifade ile bu il\u00e2mlarda belirtilen yeni kira bedelinin hangi tarihten itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011finin tespit, il\u00e2mlar\u0131nda g\u00f6sterilmesi gerekip gerekmedi\u011fi;<\/p>\n

      4- 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin iptaline dair Anayasa Mahkemesi karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi 26.9.1963 den sonra yap\u0131lan kira \u00e2kitlerinde kira paras\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131, bu gibi kira \u00e2kitleri kar\u015f\u0131s\u0131nda kiralayan\u0131n kira s\u00fcresinin hitam\u0131nda yani d\u00f6nem i\u00e7in kira paras\u0131n\u0131n tespiti davas\u0131 a\u00e7abilip a\u00e7amayaca\u011f\u0131;<\/p>\n

      Hususlar\u0131nda il\u00e2mlar aras\u0131nda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, i\u015fin esas\u0131na giri\u015filmi\u015f, birinci g\u00f6r\u00fc\u015fme ve oylama yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yukar\u0131da i\u015faret edildi\u011fi \u00fczere Kurula tevdi edilen il\u00e2mlar kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan ve kira paras\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedef tutan davalarla ilgili bulunmaktad\u0131r. Kirac\u0131 taraf\u0131ndan kiralayan aleyhine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve kira paras\u0131n\u0131n indirilmesini hedef tutan davalarla ilgili il\u00e2mlar aras\u0131nda i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 ve o yoldaki il\u00e2mlar Kurula tevdi edilmedi\u011fi i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fme konu\u015fma, oylama ve karar kiralayan taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan tespit davalar\u0131na hasredilmi\u015ftir. Bu karar\u0131n gerek\u00e7esinde tespit davas\u0131ndan bahsedilirken kiralayan taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan davalara hasren m\u00fctal\u00e2a beyan edildi\u011fi anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Birinci g\u00f6r\u00fc\u015fme ve oylamada yukar\u0131da 4 numaral\u0131 bentte yer alan husus hakk\u0131nda kanunun arad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7te iki oy\u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flanm\u0131\u015f, ayn\u0131 g\u00fcn di\u011fer bentler hakk\u0131nda yeterli oy temin edilememi\u015f, bunlar\u0131n ikinci konu\u015fma ve oylamas\u0131 ba\u015fka bir g\u00fcne b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      16.11.1966 <\/span>g\u00fcn\u00fc Kurul tekrar toplanm\u0131\u015f, ikinci m\u00fczakere ve oylamas\u0131 ba\u015fka g\u00fcne b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      21.11.1966 <\/span>g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan toplant\u0131da da geri kalan hususlar\u0131n ikinci m\u00fczakere ve oylamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f mevcudun salt \u00e7o\u011funlu\u011fu ile karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      Kurula tevdi edilen il\u00e2mlarda kira bedelinin tespitine ili\u015fkin davan\u0131n bir (tespit davas\u0131) oldu\u011fubelirtilmi\u015ftir. 18.11.1964 g\u00fcn ve 2\/4 say\u0131l\u0131 ve 7.7.1965 g\u00fcn ve 5\/5 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131nda dahi kira bedelinin tespitini hedef tutan davalar\u0131n ayn\u0131 nitelikte oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Gayrimenkul Kiralar\u0131 Hakk\u0131ndaki 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 11. maddesi uyar\u0131nca kirac\u0131 kira m\u00fcddetinin bitiminden en az on be\u015f g\u00fcn evvel mecuru tahliye edece\u011fini yaz\u0131 ile kiralayana bildirmedi\u011fi takdirde s\u00f6zle\u015fme ayn\u0131 \u015fartlarla bir y\u0131l uzat\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00fck\u00fcm kiralayan\u0131n kira m\u00fcddetinin bitiminde mecurun tahliyesini istemek hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Ayn\u0131 Kanunun 9. maddesi ile de kira mukavelelerinde bu kanunun kira bedellerini t\u00e2yine m\u00fctaallik h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca kirac\u0131 aleyhine de\u011fi\u015fiklik yap\u0131labilece\u011fi kabul edilmi\u015ftir. Kira bedellerinin t\u00e2yin ile ilgili 2 ve 3. maddelerin iptali \u00fczerine 9. maddede s\u00f6z konusu edilen de\u011fi\u015fiklik yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 uyar\u0131nca yap\u0131labilecektir.<\/p>\n

      1- Kurulda 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin iptaline dair olan karar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten sonraki kira s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131nda tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131labilip a\u00e7\u0131lamayaca\u011f\u0131 konusunda \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, a) Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re : 18.11.1964 g\u00fcn ve 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 kiralar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu esas\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin iptaline ili\u015fkin Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda da s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 esas tutan bir ilke bulunmamaktad\u0131r. Anayasa Mahkemesinin 14.9.1965 g\u00fcn ve 127\/47 say\u0131l\u0131 karar\u0131 kiralar\u0131n halen s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcn\u00fc benimsemi\u015ftir. 18.11.1964 g\u00fcn ve 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda yer alan (26.9.1963 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmeler) deyimi bu tarihten sonra yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmelerin s\u0131n\u0131rs\u0131z kira esas\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlendi\u011fi anlam\u0131na gelemez. O karar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde 26.9.1963 den \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmelerle ilgili il\u00e2mlar s\u00f6z konusu edildi\u011fi i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fme ve karar o s\u00f6zle\u015fmelere hasrolunmu\u015ftur. Bu cihet o karar\u0131n gerek\u00e7esinde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r, b) Di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re : 18.11.1964 g\u00fcnl\u00fc 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n 26.9.1963 g\u00fcn\u00fcnden sonra yap\u0131lm\u0131\u015f kira s\u00f6zle\u015fmelerine \u015fumul\u00fc bulunmamaktad\u0131r. O s\u00f6zle\u015fmeler serbest irade ile yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kabul edilen kira paras\u0131 \u015fart\u0131 s\u0131n\u0131rlanmaya tabi tutulamaz. Ancak de\u011fi\u015fen \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda Bor\u00e7lar Kanununun 365. maddesine k\u0131yasen h\u00e2kimin m\u00fcdahelesi s\u00f6z konusu olabilir. Bu itibarla 26.9.1963 den sonraki s\u00f6zle\u015fmeler i\u00e7in tespit davas\u0131 2 ve 3. maddelerden do\u011fma bo\u015flu\u011fun doldurulmas\u0131 z\u0131mninde de\u011fil Bor\u00e7lar Kanununun 365. maddesine k\u0131yasen a\u00e7\u0131lacak bir dava ile m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n

      2- Kurulda tespit davas\u0131n\u0131n kabul\u00fc i\u00e7in daha \u00f6nce ile m\u00fcmk\u00fcn olur. (\u0130htar) l\u00e2z\u0131m gelip gelmedi\u011fi konusunda ba\u015fl\u0131ca iki g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: a) G\u00f6r\u00fc\u015flerden biri Kanunun 11. maddesine dayanmaktad\u0131r. Kirac\u0131n\u0131n fesih hakk\u0131n\u0131 kullanma imk\u00e2n\u0131 mevcut oldu\u011fu s\u00fcre zarf\u0131nda kiralayan eski kira bedeli ile kirac\u0131n\u0131n mecurda oturmas\u0131na raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kirac\u0131s\u0131na bildirmemi\u015f ise kirac\u0131 eski kira paras\u0131 ile s\u00f6zle\u015fmenin devam edece\u011fi kan\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yarak fesih hakk\u0131n\u0131 kullanma imk\u00e2n\u0131ndan faydalanmayacakt\u0131r. Kira s\u00fcresinin bitmesine on be\u015f g\u00fcnden daha az bir zaman kalm\u0131\u015f ise art\u0131k s\u00f6zle\u015fme sonraki d\u00f6nem i\u00e7in ayn\u0131 kira paras\u0131 \u00fczerinden yenilenmi\u015ftir.<\/p>\n

      \u015eu halde kira paras\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir bo\u015fluk meydana gelmemi\u015ftir. 18.11.1964 g\u00fcnl\u00fc i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131na g\u00f6re tespit davas\u0131, s\u00f6zle\u015fmede bo\u015f kalan kira paras\u0131 \u015fart\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131 sebebi ile a\u00e7\u0131labilir. Kira paras\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir bo\u015fluk meydana gelmi\u015f ise tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131lmayacakt\u0131r. B\u00f6yle bir bo\u015flu\u011fun meydana getirilmesi i\u00e7in kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131ya kira bedelinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedef tutan bir irade beyan\u0131n\u0131n zaman\u0131nda ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. Aksi takdirde kirac\u0131 s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lan eski kira paras\u0131 ile mecuru kullanmakta devam edecektir. Kiralayan\u0131n o yoldaki irade beyan\u0131 kira s\u00fcresinin bitmesinden on be\u015f g\u00fcn \u00f6nceye tekadd\u00fcm eden bir zamanda kirac\u0131ya ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ise zaman\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f bir ihbar say\u0131labilir, b) G\u00f6r\u00fc\u015flerden di\u011feri, Kanunun 2 ve 3. maddelerinin iptal edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen 9. maddesinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulundu\u011funa dayanmaktad\u0131r. 11. madde uyar\u0131nca kira s\u00f6zle\u015fmesi bir y\u0131l uzat\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131rsa da 9. madde uyar\u0131nca kira bedellerinin t\u00e2yinine m\u00fctaallik h\u00fck\u00fcmler istisna te\u015fkil eder. \u0130hbar (\u0130htar) yap\u0131lmam\u0131\u015f olsa dahi sonraki d\u00f6nem i\u00e7in kira paras\u0131 bak\u0131m\u0131ndan bir bo\u015fluk husule gelecektir. Bu bo\u015flu\u011fun h\u00e2kim taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. 11.11.1959 g\u00fcn ve 13\/28 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda yer alan ihtar \u015fart\u0131 eda davalar\u0131n\u0131 ama\u00e7 tutar. Bu karar o tarihte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca artt\u0131r\u0131lan kira paras\u0131 ile kirac\u0131n\u0131n hangi tarihten sonra sorumlu olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. 6570 say\u0131l\u0131 Kanun ve 7.7.1965 tarih ve 5\/5 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 bu gibi davalar\u0131n en k\u0131sa ve en az k\u00fclfetli yarg\u0131lama usullerine tabi tutulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ama\u00e7lar g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulursa tespit davas\u0131n\u0131n kabul\u00fc i\u00e7in ihbar gibi formalitenin aranmamas\u0131 icabeder.<\/p>\n

      3- <\/span>Kurulda tespit davas\u0131n\u0131n belli bir tarihten \u00f6nce veya sonra a\u00e7\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelip gelmedi\u011fi konusunda iki g\u00f6r\u00fc\u015f belirmi\u015ftir, a) Birinci g\u00f6r\u00fc\u015f: 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 11. maddesi ile s\u00f6zle\u015fmenin bitmesinden en az on be\u015f g\u00fcn \u00f6nce kirac\u0131 kiralayana mecuru bo\u015faltaca\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131 ile bildirmedi\u011fi takdirde akit kendili\u011finden bir sene uzar. Kirac\u0131n\u0131n yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen fesih hakk\u0131n\u0131 kullanma imk\u00e2n\u0131n\u0131 elinde bulundurdu\u011fu s\u00fcrece ilerisi i\u00e7in taraflar\u0131 ilzam eden bir kira s\u00f6zle\u015fmesinden s\u00f6z edilemez, tespit davas\u0131 kira s\u00f6zle\u015fmesinde bo\u015f kalan kira \u015fart\u0131n\u0131 doldurmay\u0131 ama\u00e7 tutar. Hal b\u00f6yle olunca, taraflar aras\u0131nda ileride ger\u00e7ekle\u015fmesi \u015f\u00fcpheli hukuk\u00ee bir m\u00fcnasebet tespit davas\u0131na konu olmamal\u0131d\u0131r, tespit davas\u0131, var olan hukuk\u00ee m\u00fcnasebetler i\u00e7in a\u00e7\u0131labilir. Kiralayan ile kirac\u0131 aras\u0131nda sonraki d\u00f6nem hakk\u0131nda hen\u00fcz hukuk\u00ee bir m\u00fcnasebetin var oldu\u011funu beyan etmek zaman\u0131 gelmemi\u015ftir. Bu takdirde tespit davas\u0131nda bulunmas\u0131 zaruri olan hukuk\u00ee menfaat unsuru da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu itibarla s\u00f6zle\u015fmenin bitmesinden 15 g\u00fcn \u00f6ncesine kadar, sonraki d\u00f6neme ait kira bedeli i\u00e7in tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131lamaz. Bu dava ancak, kira d\u00f6neminin bitmesinden \u00f6nceki on be\u015f g\u00fcnden, yani kirac\u0131n\u0131n tahliye iradesini beyan etmek ihtimali ortadan kalkt\u0131ktan ve s\u00f6zle\u015fme hukuken yenilenmi\u015f say\u0131ld\u0131ktan sonra a\u00e7\u0131labilir, b) \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f \u015fu yoldad\u0131r: Kira tespiti davalar\u0131nda ihbar (\u0130htar) a l\u00fczum olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu gibi istekler her zaman davakonusu yap\u0131labilir. Bu hal ihbar\u0131 kabul etmeyen hukuk\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn tabi\u00ee bir sonucudur. Kirac\u0131n\u0131n kira s\u00fcresinin bitmesinden en az on be\u015f g\u00fcn \u00f6ncesine kadar s\u00f6zle\u015fmeyi yenilemiyece\u011fini ve mecuru tahliye edece\u011fini bildirmesi halinde konusu ortadan kalkan tespit davas\u0131 neticesiz kal\u0131r. B\u00f6yle bir halin ger\u00e7ekle\u015fmesi ihtimali endi\u015fesi ile a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir dava inceleme \u015fart\u0131ndan yoksun say\u0131lamaz. Kirac\u0131n\u0131n mecuru tahliye edece\u011fini bildirmesi istisnai bir durumdur, kirac\u0131 tespit davas\u0131 s\u0131ras\u0131nda davran\u0131\u015flariyle tahliye hakk\u0131ndaki niyet ve maksad\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmak imk\u00e2n\u0131na sahiptir. Kald\u0131 ki bu dava ile tespit edilecek bedelin sonraki kira d\u00f6nemi i\u00e7in taraflar\u0131 ba\u011flayaca\u011f\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutuldu\u011fu takdirde davan\u0131n incelenip bir karara ba\u011flanmas\u0131nda sak\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Kirac\u0131 tahliye edece\u011fini beyan yetkisini zaman\u0131nda kullan\u0131r ve s\u00f6zle\u015fmenin yenilenmesine engel olur ise davan\u0131n konusu kalmayacak, yarg\u0131lama gideri davac\u0131 \u00fczerinde b\u0131rak\u0131lacakt\u0131r. Hal b\u00f6yle olunca, kirac\u0131y\u0131 korumay\u0131 hedef tutan aksi g\u00f6r\u00fc\u015f temelsiz kal\u0131r.<\/p>\n

      4- <\/span>Kurulda, tespit karar\u0131nda belirtilen kira paras\u0131 ile kirac\u0131n\u0131n hangi tarihten itibaren sorumlu tutulaca\u011f\u0131 hususunun karar yerinde belirtilmesi l\u00e2z\u0131m gelip gelmedi\u011fi konusunda iki g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, a) Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re: Kiran\u0131n tespiti iste\u011fi ile tespite ili\u015fkin karar\u0131n h\u00fck\u00fcm ifade edece\u011fi tarihin belirtilmesi iste\u011fi ayr\u0131 ayr\u0131 konulard\u0131r. Kiralayan a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tespit davas\u0131n\u0131n bu tarihin belirtilmesini istemi\u015f ise mahkemenin kendili\u011finden bunu belirtmesi istekten fazlaya h\u00fck\u00fcm vermek niteli\u011findedir. Bu hal Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 74. maddesine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. Esasen s\u00f6zle\u015fmenin ba\u015f\u0131 ve sonu belli bulunuyorsa ve bu cihet taraflar aras\u0131nda niza konusu yap\u0131lmam\u0131\u015f ise, tespit edilecek kira paras\u0131 ile kirac\u0131n\u0131n sorumlu tutulaca\u011f\u0131 tarihin tespit karar\u0131nda g\u00f6sterilmesinde hukuki fayda bulunmamaktad\u0131r, b) \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re: tespit karar\u0131nda ge\u00e7erlik tarihinin belirtilmesinde zaruret vard\u0131r. Bu hal icra i\u015flemlerinde kolayl\u0131k sa\u011fl\u0131yaca\u011f\u0131 gibi orada itiraza u\u011frama ihtimalini de ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Kira paras\u0131n\u0131n tespiti iste\u011fi i\u00e7ine, verilecek karar\u0131n h\u00fck\u00fcm ifade edece\u011fi tarihin belirtilmesi iste\u011fi de girer. \u00c7o\u011fun i\u00e7inde az\u0131n dahi bulunmas\u0131 kural\u0131 bu \u015fekilde yoruma elveri\u015flidir. Bu itibarla iste\u011fin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n kararda tespit edilen kira paras\u0131n\u0131 hangi tarihten itibaren kirac\u0131n\u0131n \u00f6deyece\u011fi belirtilmelidir.<\/p>\n

      5- <\/span>Kurulda kirac\u0131n\u0131n mahkemece tespit edilen yeni kira paras\u0131 ile hangi tarihten itibaren sorumlu oldu\u011fu konusunda ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: a) Birinci g\u00f6r\u00fc\u015f: Dava dilek\u00e7esinin kirac\u0131ya tebli\u011f tarihi ile yeni d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih aras\u0131nda belli bir s\u00fcre ge\u00e7memi\u015f ise, kirac\u0131 yeni kira paras\u0131 ile yeni d\u00f6nemde sorumlu olamaz. Bu s\u00fcre eski d\u00f6nemin sona ermesinden onbe\u015f g\u00fcn \u00f6nceden ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir ifade ile dava arzuhali \u00f6yle bir zamanda kirac\u0131ya tebli\u011f edilmelidir ki kirac\u0131 mecurun rayi\u00e7 kiras\u0131n\u0131 tahkik etmek ve kira akdini devam ettirip ettirmiyece\u011fini kararla\u015ft\u0131rmak, mecuru tahliye edecek ise bu iradesini kira s\u00fcresinin hitam\u0131ndan onbe\u015f g\u00fcn \u00f6nce kiralayana bildirmek imk\u00e2n\u0131na malik olsun. Dava arzuhalinin tebli\u011f tarihi ile kira s\u00fcresinin hitam\u0131 aras\u0131nda o kadar bir m\u00fcddet ge\u00e7memi\u015f ise yeni kira paras\u0131 daha sonraki d\u00f6nem hakk\u0131nda kirac\u0131y\u0131 ilzam eder, b) \u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015f: Kira s\u00f6zle\u015fmesinde belli s\u00fcreye ait kira paralar\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedef tutan tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131lamaz. Fakat kanun icab\u0131 yenilenen s\u00f6zle\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni d\u00f6nem i\u00e7in tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve dava arzuhali bu d\u00f6nem i\u00e7inde kirac\u0131ya tebli\u011f edilmi\u015f bulunuyorsa, tespit edilecek yeni kira paras\u0131 o yeni d\u00f6nemin ba\u015f\u0131ndan itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00e2kim a\u00e7\u0131k kalan kira paras\u0131n\u0131 yeni d\u00f6nemin tamam\u0131 i\u00e7in doldurmu\u015f bulunmaktad\u0131r, c) \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f: tespit davas\u0131 her zaman a\u00e7\u0131labilir. Fakat kiralayan tespit davas\u0131ndan \u00f6ne ekirac\u0131ya bir ihbar (ihtar) yapm\u0131\u015f ise, dava arzuhalinin tebli\u011f tarihine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n ihbar (ihtar) \u0131 takip eden yeni kira d\u00f6neminin ba\u015f\u0131ndan itibaren kirac\u0131 tespit olunan kira paras\u0131 ile sorumlu olur.<\/p>\n

      1- <\/span>18.11.1964 tarih 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda; yaln\u0131z 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerinin Anayasa Mahkemesince iptaline ait karar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f veya yenilenmi\u015f bulunan kira akitleri s\u00f6z konusu edilmi\u015f ise de, bu hal o karar\u0131n konusu (\u0130\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131) o tarihten \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f veya yenilenmi\u015f kira akitleri hakk\u0131nda bulunmu\u015f ve Genel Kurula o yoldaki il\u00e2mlar tevdi edilmi\u015f olmas\u0131ndan ileri gelmi\u015ftir. Buna o karar\u0131n ba\u015f\u0131nda i\u015faret olundu\u011fu gibi birinci bentte de g\u00f6r\u00fc\u015fmenin, eski kira s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131nda oldu\u011fu, 26.9.1963 den sonra ba\u015flayan yeni d\u00f6nem i\u00e7in kira paras\u0131n\u0131n belirtilmesi konusu ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir. Bu itibarla 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 26.9.1963 tarihinden sonra yap\u0131lan kira s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131nda kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine tespit davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131na engel olacak bir i\u00e7tihat ortaya koymam\u0131\u015ft\u0131r. Bu hususun bu defa tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p karara ba\u011flanmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. Nitekim \u015fimdi inceleme konusu il\u00e2mlar kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan ve kira paras\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedef tutan daval\u0131lara ili\u015fkin bulundu\u011fu i\u00e7in i\u015fbu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme g\u00f6r\u00fc\u015fme ve oylamas\u0131 da bu konu ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, kirac\u0131 taraf\u0131ndan kiralayan aleyhine a\u00e7\u0131lan ve kira paras\u0131n\u0131n indirilmesini hedef tutan tespit davalar\u0131 s\u00f6z konusu edilmemi\u015ftir. Kirac\u0131 taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan tespit davalar\u0131 ile ilgili il\u00e2mlar aras\u0131nda i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karsa ayr\u0131ca i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusu yap\u0131lmak gerekir.<\/p>\n

      6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddeleri iptal edilmi\u015f olmakla beraber di\u011fer h\u00fck\u00fcmleri ve bu arada tahliye hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan 11. madde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunmaktad\u0131r. Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan di\u011fer h\u00fck\u00fcmleri de kira paras\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutularak tanzim edilmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi esas itibariyle kira paras\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 Anayasa’ya uygun g\u00f6rm\u00fc\u015f ve fakat 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddesi uyar\u0131nca kira paralar\u0131ndan eski bir zamana ait rayi\u00e7 \u00fczerinden dondurulmu\u015f olmas\u0131n\u0131n m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyici nitelikte bulmu\u015ftur. 2 ve 3. maddenin iptalinden sonra yasama organ\u0131 taraf\u0131ndan yeni bir s\u0131n\u0131rland\u0131rma sistemi getirilmemi\u015ftir. S\u0131n\u0131rland\u0131rma sistemi bak\u0131m\u0131ndan 6570 say\u0131l\u0131 Kanunda bir bo\u015fluk husule gelmi\u015ftir. Bu bo\u015flu\u011fun 18.11.1964 tarihli ve 2\/4 say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 esaslar\u0131 dairesinde h\u00e2kim taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131 l\u00e2z\u0131md\u0131r. 26.9.1963 tarihindensonra yap\u0131lm\u0131\u015f olan kira s\u00f6zle\u015fmeleri dahi 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00fck\u00fcmlerine tabi oldu\u011funa g\u00f6re o s\u00f6zle\u015fmeler hakk\u0131nda da kira paras\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na taalluk eden kanun bo\u015flu\u011funun ayn\u0131 esaslar dairesinde h\u00fck\u00fcm taraf\u0131ndan doldurulmas\u0131 gerekmektedir. Kira s\u00f6zle\u015fmesinde kira paras\u0131n\u0131n belirtilmesine ili\u015fkin irade beyan\u0131 s\u00f6zle\u015fmede belirtilen s\u00fcre hakk\u0131nda izhar edildi\u011finden kiralayan\u0131 bu s\u00fcre i\u00e7in ba\u011flar. Kiralayan\u0131n s\u00fcre sonunda tahliye istemek hakk\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan sonraki d\u00f6nemlerde ayn\u0131 kira paras\u0131 ile kendisi ba\u011fl\u0131 say\u0131l\u0131rsa iradesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. Bu hal ayn\u0131 zamanda her kira s\u00f6zle\u015fmesi i\u00e7in ba\u015fka ba\u015fka olmak \u00fczere, kira paras\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015f bir zaman\u0131n rayicine g\u00f6re donmas\u0131 sonucunu do\u011furur ki m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeler. Bu sebeple 26.9.1963 tarihinden sonra yap\u0131lm\u0131\u015f olan kira s\u00f6zle\u015fmelerinde belirtilen kira paras\u0131 ancak kira s\u00f6zle\u015fmesinde yaz\u0131l\u0131 s\u00fcre i\u00e7in kiralayan\u0131 ba\u011flar. Kiralayan\u0131n kirac\u0131 aleyhine kira paras\u0131n\u0131 tespit davas\u0131 a\u00e7maya bundan sonraki d\u00f6nem i\u00e7in ola\u011fan rayicin ve bu tespit edilemezse ekonomi esaslar\u0131na, hak ve nasafet kurallar\u0131na uygun kira paras\u0131n\u0131n belirtilmesini isteme\u011fe hakk\u0131 vard\u0131r. Ancak serbest iradelerin birle\u015fmesi ile tespit edilen kira paras\u0131n\u0131n akit tarihindeki rayice uygun olmas\u0131 asildir. Akit tarihinden bir sene sonra yeni d\u00f6nem i\u00e7in yeniden kira paras\u0131n\u0131n tespiti cihetine gidilebilmesi i\u00e7in s\u00f6zle\u015fme s\u0131ras\u0131nda kira paras\u0131n\u0131n o tarihteki rayicin alt\u0131nda tespit edilmi\u015f olmas\u0131 veyahut bir sene i\u00e7inde rayi\u00e7te de\u011fi\u015fikli\u011fi gerektiren sebeplerin makul \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmas\u0131 icap eder.<\/p>\n

      2- <\/span>Kurula kat\u0131lan \u00fcye \u00e7o\u011funlu\u011fu tespit davas\u0131n\u0131n incelenmesi i\u00e7in daha \u00f6nce kirac\u0131ya ihbar (ihtar) g\u00f6nderilmesi \u015fart olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Kirac\u0131 sonraki d\u00f6nem i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmeyi devam ettirmek istemiyor ise kanunun 11. maddesi uyar\u0131nca m\u00fcddetin bitmesinden en az 15 g\u00fcn \u00f6nce mecuru tahliye edece\u011fini yaz\u0131 ile kiralayana bildirecektir. Aksi takdirde s\u00f6zle\u015fme bir y\u0131l uzat\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lacakt\u0131r. Kiralayan eski kira paras\u0131 ile kiran\u0131n uzat\u0131lmas\u0131n\u0131 istemiyorsa kirac\u0131ya (Tahliyeyi yaz\u0131 ile bildirmek) imk\u00e2n\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131 ve bu iradesini m\u00fcddetin bitmesinden onbe\u015f g\u00fcn evvel tekadd\u00fcm eden bir zamanda kirac\u0131ya ula\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r. Bu ula\u015ft\u0131rma ihbar (ihtar) ile olabilece\u011fi gibi tespit davas\u0131na it arzuhali g\u00f6ndermekle de olabilir. Arzuhalin kirac\u0131ya tebli\u011fi ihbar (ihtar) yerine ge\u00e7er. Dava arzuhalini alan kirac\u0131 e\u011fer sonraki d\u00f6nem i\u00e7in rayi\u00e7 bedel \u00fczerinden kira s\u00f6zle\u015fmesini devam ettirmek istemiyorsa i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemin bitmesinden en az onbe\u015f g\u00fcn evvel mecuru tahliye edece\u011fini kiralayana bildirir. Bu suretle tespit davas\u0131 da neticesiz kal\u0131r. E\u011fer kirac\u0131 o yolda bir bildirme yapmam\u0131\u015f ise rayi\u00e7 kira \u00f6demeyi kabul etmi\u015f say\u0131l\u0131r. Kiralayan taraf\u0131ndan daha \u00f6nce ihbar (ihtar) yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 tespit davas\u0131 reddedilemez.<\/p>\n

      3- <\/span>Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine yeni d\u00f6neme ait kira paras\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in her zaman dava a\u00e7\u0131labilir. Bu hal ihbar (ihtar) zorunlulu\u011funu ortadan kald\u0131ran hukuki sebebin bir sonucudur. Dava dilek\u00e7esinin kirac\u0131ya tebli\u011f tarihi kirac\u0131n\u0131n tespit olunacak yeni kira paras\u0131 ile sorumlu tutulaca\u011f\u0131 zaman bak\u0131m\u0131ndan bir \u00f6nem kazan\u0131r. Ancak, kirac\u0131 m\u00fcddetin bitmesinden en az onbe\u015f g\u00fcn evvel mecuru tahliye edece\u011fini kiralayana bildirmesi halinde daha \u00f6nce a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan tespit davas\u0131n\u0131n konusu ortada kalmaz. Fakat tespit davas\u0131n\u0131n \u015fu veya bu tarihte a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 o davan\u0131n hemen reddini gerektirmez. Davan\u0131n yeni d\u00f6nemin ba\u015flamas\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131ndan inceleme s\u0131ras\u0131nda yeni d\u00f6nem rayi\u00e7lerinin t\u00e2yin edilmesinde imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klar meydana gelirse \u00e7ok erken a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir dava bu sebepten reddolunabilir. Bu al vak\u0131alarla ilgili bir durumdur. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131nda bir tek esasa ba\u011flanamaz.<\/p>\n

      4- <\/span>tespit karar\u0131nda belirtilen kira paras\u0131 ile kirac\u0131n\u0131n hangi tarihten itibaren sorumlu tutulaca\u011f\u0131 hususu, istek bulunmad\u0131k\u00e7a, karar yerinde g\u00f6sterilemez. Aksi hal istek d\u0131\u015f\u0131 h\u00fck\u00fcm vermek olur ki Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanununun 74. maddesine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. Kira akdinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih ve kira s\u00fcresi belli olduk\u00e7a kirac\u0131n\u0131n hangi tarihten itibaren yeni kira ile sorumlu tutulaca\u011f\u0131 kendili\u011finden meydana \u00e7\u0131kar. Ancak bu tarih ve s\u00fcre bak\u0131m\u0131ndan kiralayan ile kirac\u0131 aras\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k mevcut ise kiralayan bunlar\u0131n ve binnetice yeni kira paras\u0131n\u0131n i\u015flemeye ba\u015flayaca\u011f\u0131 tarihin tespitini de h\u00e2kimden isteyebilir. Bu takdirde h\u00e2kim kira paras\u0131n\u0131 tespit etmekle beraber bunun hangi tarihten itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011fini karar yerinde g\u00f6stermeye mecburdur.<\/p>\n

      5- <\/span>H\u00e2kim taraf\u0131ndan tespit edilen yeni kira paras\u0131 ile kirac\u0131 dava arzuhalinin kendisine tebli\u011f edildi\u011fi tarihi t\u00e2 kip eden yeni d\u00f6nem ba\u015f\u0131ndan itibaren sorumludur. Kirac\u0131 yeni d\u00f6nem ba\u015f\u0131ndan ba\u015fl\u0131yacak zamana ait kira paralar\u0131n\u0131 tespit edilen rayi\u00e7 \u00fczerinden \u00f6deyecektir. Ancak bunun i\u00e7in, i\u00e7inde bulunulan d\u00f6nemin bitimine onbe\u015f g\u00fcnden daha \u00e7ok bir zaman kalm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. Dava arzuhalini alan kirac\u0131 o semtteki emsalin rayicini \u00f6\u011frenecek ve o rayi\u00e7 \u00fczerinden kiray\u0131 \u00f6demek kudretinde olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ecek, d\u00fc\u015f\u00fcnecek, ve o kiray\u0131 \u00f6demeyecek durumda ise mecuru tahliyeye karar verecek ve durumu m\u00fcddetin bitmesinden en az onbe\u015f g\u00fcn \u00f6nce kiralayana bildirecektir. Dava arzuhalinin tebli\u011f tarihi ile kira m\u00fcddetinin bitmesi aras\u0131nda bu i\u015flemleri yapmak imk\u00e2n\u0131n\u0131 kirac\u0131ya sa\u011flayacak bir s\u00fcre ge\u00e7melidir. Bu s\u00fcre her halde onbe\u015f g\u00fcnden fazla olacakt\u0131r. Ne kadar azla olaca\u011f\u0131 kirac\u0131n\u0131n ve mecurun \u00f6zelliklerine bak\u0131larak her olayda h\u00e2kim taraf\u0131ndan takdir edilecektir. Dava arzuhalinin tebli\u011f tarihi ile kira s\u00fcresinin bitmesi aras\u0131nda bu kadar bir m\u00fcddet ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 halinde kirac\u0131 tespit olunan kira paras\u0131n\u0131 yeni kira d\u00f6neminin ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6deyecektir. Aksi halde tespit olunan kira paras\u0131 daha sonraki d\u00f6nem i\u00e7in kirac\u0131y\u0131 ilzam edecektir.<\/p>\n

      Yukar\u0131da ikinci bentte belirtildi\u011fi \u00fczere tespit davas\u0131n\u0131n incelenmesi i\u00e7in kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131ya daha \u00f6nce ihbar yap\u0131lmas\u0131 zorunlulu\u011fu bulunmamaktad\u0131r. Fakat davadan \u00f6nce ihbar (ihtar) yap\u0131lm\u0131\u015f ise ihbar\u0131n kirac\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tarih g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutularak yukar\u0131da yaz\u0131l\u0131 esaslar uygulan\u0131r, tespit davas\u0131n\u0131n daha sonra a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n bu bak\u0131mdan bir \u00f6nemi olamaz. Fakat kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131ya bu bentteki s\u00fcrelerden \u00f6nce bir ihbar yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen kiralayan yeni d\u00f6neme ait kira paralar\u0131n\u0131eski s\u00f6zle\u015fmedeki miktar \u00fczerinden ihtiraz\u00ee kay\u0131t ileri s\u00fcrmeden alma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f ve bundan sonra tespit davas\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f ise art\u0131k tespit edilecek kira paras\u0131 kirac\u0131y\u0131 o d\u00f6nem i\u00e7in de\u011fil daha sonraki d\u00f6nem i\u00e7in ilzam edecektir.<\/p>\n

      Sonu\u00e7:<\/p>\n

      1- 6570 say\u0131l\u0131 Kanunun 2 ve 3. maddelerini iptal eden Anayasa Mahkemesi karar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten sonra yap\u0131lm\u0131\u015f olan gayrimenkul kira akitlerinde kararla\u015ft\u0131r\u0131lan kira bedelleri hakk\u0131nda kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine kira s\u00fcresinin hitam\u0131ndan sonraki d\u00f6nem i\u00e7in kira paras\u0131n\u0131n tespiti davas\u0131 a\u00e7\u0131labilece\u011fine 7.11.1966 g\u00fcnl\u00fc oturumda birinci m\u00fczakere ve oylamada mevcudun \u00fc\u00e7te ikisini a\u015fan \u00e7o\u011funluk ile,<\/p>\n

      2- <\/span>Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan ve kira paras\u0131n\u0131n tespitine ili\u015fkin davan\u0131n g\u00f6r\u00fclebilmesi i\u00e7in kiralayan taraf\u0131ndan davadan \u00f6nce kirac\u0131ya bir ihbar (ihtar) yap\u0131lmas\u0131 gerekmedi\u011fine birinci m\u00fczakere ve oylamada 2\/3 \u00e7o\u011funluk elde edilemedi\u011fi i\u00e7in 16.11.1966 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan ikinci m\u00fczakere ve oylamada haz\u0131r bulunanlar\u0131n salt \u00e7o\u011funlu\u011fu ile,<\/p>\n

      3- <\/span>Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde kira paras\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in her zaman dava a\u00e7\u0131labilece\u011fine, di\u011fer bir ifade ile, bu davan\u0131n kira d\u00f6nemi ba\u015flang\u0131c\u0131na nazaran belli bir zaman \u00f6nce veya sonra a\u00e7\u0131lmas\u0131 zorunlulu\u011fu bulunmad\u0131\u011f\u0131na, dava tarihi, davan\u0131n incelenme yeterli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan ehemmiyeti haiz olmay\u0131p, karar alt\u0131na al\u0131nan yeni kira paras\u0131n\u0131n hangi tarihten itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011fi hususunda ehemmiyet arzetti\u011fine,<\/p>\n

      4- <\/span>Kiralayan, dava dilek\u00e7esinde tespit edilecek yeni kira paras\u0131 ile kirac\u0131n\u0131n sorumlu olmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131 tarihin dahi karar yerinde belirtilmesini istemi\u015f ise, mahkeme, kira paras\u0131n\u0131 tespit etmekle beraber bunun kirac\u0131 hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm ifade edece\u011fi tarihi, di\u011fer bir ifade ile, yeni kira bedelinin hangi tarihten itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011fini karar yerinde g\u00f6stermesi gerekti\u011fine, kiralayan\u0131n o yolda bir iste\u011fi bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde mahkemenin yeni kiran\u0131n hangi tarihten itibaren kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011fini belirtmesine l\u00fczum ve mahal olmad\u0131\u011f\u0131na,<\/p>\n

      5- <\/span>Kiralayan taraf\u0131ndan kirac\u0131 aleyhinde a\u00e7\u0131lan kira bedelinin tespiti davas\u0131nda, tespit edilecek yeni kira paras\u0131n\u0131n o davaya ait arzuhalin kirac\u0131ya tebli\u011fini takip eden kira d\u00f6nemi i\u00e7in kirac\u0131y\u0131 ilzam edece\u011fine, ancak arzuhalin tebli\u011f tarihi ile yeni kira d\u00f6neminin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarih aras\u0131nda on be\u015f g\u00fcnden fazla bir s\u00fcrenin ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fine, bu fazla s\u00fcrenin ise en az kirac\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck s\u00fcreden \u00f6nce mecuru tahliye edece\u011fini yaz\u0131 ile kiralayana bildirmesine yetecek kadar olmas\u0131 icap etti\u011fine, dava arzuhali bu g\u00fcnden sonra kirac\u0131ya tebli\u011f edilmi\u015f olursa kirac\u0131n\u0131n tespit edilen yeni kira paras\u0131 ile bir sonraki d\u00f6nem i\u00e7in sorumlu olaca\u011f\u0131na 3, 4 ve 5. bentlerde yaz\u0131l\u0131 hususlarda birinci m\u00fczakere ve oylamada \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funluk elde edilemedi\u011fi i\u00e7in 21.11.1966 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan ikinci m\u00fczakere ve oylamada mevcudun salt \u00e7o\u011funlu\u011fu ile karar verildi.<\/b><\/p>\n

      [\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=”H\u00fck\u00fcmde Kanun Yolunun Hatal\u0131 G\u00f6sterilmesi | Y\u0130BHGK | 2021\/5 Esas, 2032\/2 Karar, 28.04.2023 Tarih” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}” open=”off”]<\/p>\n

      \n

      T.C. YARGITAY<\/strong><\/p>\n

      \u0130\u00c7T\u0130HATLARI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME B\u00dcY\u00dcK GENEL KURULU<\/strong><\/p>\n

      Esas: 2021\/5
      <\/strong>Karar: 2023\/2
      <\/strong>Tarih: 28.04.2023<\/strong><\/p>\n

       <\/p>\n

      \u00d6ZET:<\/strong> Hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kemim yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kan\u0131m yolu s\u00fcresi i\u00e7erisinde yap\u0131lan kan\u0131m yolu ba\u015fvurusu incelenmelidir.<\/i><\/p>\n<\/blockquote>\n

      I. G\u0130R\u0130\u015e<\/strong><\/p>\n

      A. \u0130\u00c7T\u0130HATLARI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME KONUSUNDAK\u0130 BA\u015eVURU<\/strong><\/p>\n

      Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sunulan 05.11.2019 tarihli dilek\u00e7e ile; hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi durumunda, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresine g\u00f6re yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenip mcelenemeyece\u011fi konusunda, Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu, 1, Hukuk Dairesi, 9. Hukuk Dairesi, 11. Hukuk Dairesi ve (Kapat\u0131lan) 20. Hukuk Dairesinin kararlar\u0131 ile 2. Hukuk Dairesi. 3. Hukuk Dairesi, 8. Hukuk Dairesi ve 10. Hukuk Dairesinin kararlar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ve uygulama farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu belirtilerek, ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla giderilmesi talebinde bulunulmu\u015ftur.<\/p>\n

      B. YARGITAY B\u0130R\u0130NC\u0130 BA\u015eKANLIK KURULUNUN KARARI VE \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RMEN\u0130N KONUSU<\/strong><\/p>\n

      Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131k Kurulunun 27.05.2021 tarihli ve 159 say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile; hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi \u0130\u00e7erisinde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun \u0130ncelenip incelenemeyece\u011fi konusunda g\u00f6r\u00fc\u015f ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu ve farkl\u0131 uygulamalar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc sonucuna var\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme B\u00fcy\u00fck Genel Kurulunca i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla giderilmesi gerekti\u011fine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

      \n

      C. \u0130\u00c7T\u0130HAT AYKIRILI\u011eININ G\u0130DER\u0130LMES\u0130 \u0130STEM\u0130NE KONU KARARLAR<\/strong><\/p>\n

      Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulunun;<\/p>\n

      08.11.2017 tarihli ve 2017\/2-2491 L, 2018\/1671K,<\/p>\n

      24.05.2017 tarihli ve 2017\/23-857 E, 2017\/1010 K,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay Birinci Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      27.02.2019 tarihli ve 2016\/6228 E., 2019\/1386 K,<\/p>\n

      14.05.2018 tarihli ve 2018\/1046 E, 2018\/10146 K\u201e<\/p>\n

      Yarg\u0131tay \u0130kinci Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      02.04.2019 tarihli ve 2017\/1068 E, 2019\/463 K,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      02.10.2018 tarihli ve 2017\/13685 E., 2018\/9375 K\u201e<\/p>\n

      Yarg\u0131tay Sekizinci Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      11.01.2018 tarihli ve 2017\/15410 E., 2018\/233K,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay Dokuzuncu Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      14.05.2019 tarihli ve 2018\/705 E., 2019\/10879 K\u201e<\/p>\n

      09.04.2019 tarihli ve 2019\/2276 E., 2019\/8276 K\u201e<\/p>\n

      27.03.2019 tarihli ve 2018\/8098 E, 2019\/6989 K,<\/p>\n

      26.03.2019 tarihli ve 2018\/8527 E., 2019\/6828 K,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay Onuncu Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      22.05.2019 tarihli ve 2017\/577 E, 2019\/4612 K,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay Onbirinci Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      17.06.2019 tarihli ve 2019\/2369 E., 2019\/4475 K,<\/p>\n

      26,02.2019 tarihli ve 2017\/4251 E., 2019\/1542 K.,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay (Kapat\u0131lan) Yirminci Hukuk Dairesinin;<\/p>\n

      26.06.2019 tarihli ve 2019\/2156 E., 2019\/4453 K,<\/p>\n

      11,06.2019 tarihli ve 2019\/1880 E., 2019\/3916 K,<\/p>\n

      23.05.2019 tarihli ve 2019\/515 E., 2019\/3610 K,<\/p>\n

      21.05.2019 tarihli ve 2019\/1248 E., 2019\/3556 K. say\u0131l\u0131 kararlan.<\/p>\n<\/blockquote>\n

      D. \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME KONUSU HAKKINDA \u0130LG\u0130L\u0130 HUKUK DA\u0130RELER\u0130 VE HUKUK GENEL KURULUNUN G\u00d6R\u00dc\u015e \u00d6ZETLER\u0130<\/strong><\/p>\n

      \u0130\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi talebinin \u00f6n de\u011ferlendirmesi a\u015famas\u0131nda, kararlar\u0131 aras\u0131nda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan Hukuk Genel Kurulu ile \u00d6zel Dairelerin g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n

      G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u015fvurulan \u00d6zel Dairelerin tamam\u0131 ile Hukuk Genel Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan, konuyla ilgili olarak \u00e7eli\u015fkili karar ve uygulamalar\u0131n devam etmesi nedeniyle i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n giderilmesi gerekti\u011fi bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Konunun esas\u0131 hakk\u0131nda ise Hukuk Genel Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca yukar\u0131da tarih ve say\u0131s\u0131 yaz\u0131l\u0131 olan kararlara de\u011finilmi\u015f, 1. Hukuk Dairesi taraf\u0131ndan bu konuda daire i\u00e7erisinde g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fi bulunmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, di\u011fer dairelerin g\u00f6r\u00fc\u015fleri ise temel olarak iki ayr\u0131 noktada toplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      1. Hukuk Davalar\u0131nda H\u00fck\u00fcmde Kanun Yolu S\u00fcresi Hatal\u0131 Olarak Daha Uzun G\u00f6sterilmi\u015f Olsa Dahi Kam\u0131nda Belirtilen S\u00fcreden Sonra Yap\u0131lan Ba\u015fvurunun \u0130ncelenemeyece\u011fi G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeki Daireler:<\/p>\n

      Yarg\u0131tay 9. Hukuk Dairesi ile 11. Hukuk Dairesinin g\u00f6r\u00fc\u015f yaz\u0131lar\u0131nda \u00f6zetle; h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresi yanl\u0131\u015f g\u00f6sterilmi\u015f olsa dahi kanun taraf\u0131ndan belirlenen kanun yolu s\u00fcrelerinin kesin ve hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc nitelikte oldu\u011fu, yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda kesin s\u00fcreye tabi bir i\u015flemin s\u00fcresinde yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n hakim taraf\u0131ndan re\u2019sen g\u00f6zetilmesi gerekti\u011fi, 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunumun (6100 say\u0131l\u0131 Kan\u0131m, HMK) 90. maddesinin amir h\u00fckm\u00fcne g\u00f6re de kanunda belirtilen \u0130stisna\u00ee durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, hakimin kanundaki s\u00fcreleri art\u0131r\u0131p ek si 1 tem ey ec e\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin yanl\u0131\u015fl\u0131kla daha uzun g\u00f6sterilmesinin taraflara kanunda tayin edilen s\u00fcreden daha fazla bir hak bah\u015fetmeyece\u011fi, aksine bir uygulaman\u0131n kanunda yaz\u0131l\u0131 bulunan s\u00fcreye g\u00f6re temyiz hakk\u0131m kaybetmi\u015f olan taraf\u0131n kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak verilen daha uzun s\u00fcreden yararland\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furaca\u011f\u0131, bunun ise kar\u015f\u0131 taraf yarar\u0131na olu\u015fan usule ili\u015fkin kazan\u0131lm\u0131\u015f hakk\u0131n ihlal edilmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131 gibi \u201ckanunlar\u0131n genelli\u011fi\u2019* ilkesi ile Anayasan\u0131n 10. maddesinde d\u00fczenlenen \u201ce\u015fitlik\u201d ilkesine de ayk\u0131r\u0131 olaca\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla hukuk davalar\u0131nda h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresi daha uzun g\u00f6sterilmi\u015f olsa dahi kanunda belirtilen s\u00fcreden sonra yap\u0131lan ba\u015fvurunun esastan incelenmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, bu ba\u011flamda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Dairelerince de uygulanmakta olan bu g\u00f6r\u00fc\u015f \u00e7er\u00e7evesinde giderilmesinin uygun olaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n

      2. Hukuk Davalar\u0131nda Kanun Yolu S\u00fcresi H\u00fck\u00fcmde Hatal\u0131 G\u00f6sterilmi\u015f \u0130se Bu 8\u00fcre \u0130\u00e7erisinde Yap\u0131lan Ba\u015fvurunun \u0130ncelenmesi Gerekti\u011fi G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeki Daireler:<\/p>\n

      Yarg\u0131tay 2. Hukuk Dairesi, 3, Hukuk Dairesi, 8. Hukuk Dairesi, 10, Hukuk Dairesi ve (Kapat\u0131lan) 20, Hukuk Dairesi g\u00f6r\u00fc\u015f yaz\u0131lar\u0131nda \u00f6zetle: Anayasa\u2019n\u0131n 36 ve 40\/4. maddesi ile 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 297\/1-\u00e7 maddesi uyar\u0131nca, mahkeme kararlar\u0131nda ba\u015fvurulacak kanun yolu ve s\u00fcresinin do\u011fru olarak g\u00f6sterilmesinin zorunlu oldu\u011fu, h\u00fck\u00fcmde s\u00fcrenin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi nedeniyle kanun yolu ba\u015fvurusunun reddine karar verilmesinin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n en temel unsurlar\u0131ndan b\u00eeri olan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na yol a\u00e7aca\u011f\u0131, mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 kural olarak mutlak bir hak olmay\u0131p s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilen bir hak ise de bu s\u0131n\u0131rland\u0131rman\u0131n mahkemeye ve kanun yollar\u0131na eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne zarar verecek \u015fekilde uygulanmamas\u0131 gerekti\u011fi, konu hakk\u0131nda yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurular \u00fczerine Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan verilen kararlar da dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, hatal\u0131 da olsa mahkemenin karar\u0131nda bildirdi\u011fi s\u00fcre i\u00e7erisinde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun, ba\u015fvuran taraf\u0131n hak kayb\u0131na yol a\u00e7acak \u015fekilde aleyhine yorumlanmamas\u0131 ve istemin esastan incelenmesi gerekti\u011fi, mevcut i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frultusunda giderilmesi gerekti\u011fi bildirilmi\u015ftir,<\/p>\n

      II. \u00d6N SORUN<\/strong><\/p>\n

      \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme B\u00fcy\u00fck Genel Kurulu 24.02.2023 tarihinde toplanm\u0131\u015f, raport\u00f6r \u00fcye Sevim \u00c7ak\u0131rbay taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan rapor okunduktan sonra baz\u0131 Kurul \u00fcyeleri taraf\u0131ndan; \u201ci\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n Resmi Gazctc\u2019de yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 ve benzer konularda ba\u011flay\u0131c\u0131 nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, ancak daireler aras\u0131nda yorum farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan ve hukuki g\u00fcvenli\u011fi olumsuz etkileyen i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla, giderilebilmesi i\u00e7in konusu hakk\u0131nda kanun bo\u015flu\u011fu bulunmas\u0131 ya da yorum farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 hukuk kurallar\u0131 i\u00e7erisindeki eksiklik veya mu\u011flakl\u0131ktan do\u011fmas\u0131 gerekti\u011fi, hukuken \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konuda uygulanabilir a\u00e7\u0131k kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 halinde i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine olanak bulunmad\u0131\u011f\u0131, mevcut i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusunun \u00f6zel hukuk davalar\u0131na ili\u015fkin oldu\u011fu ve bu davalarda yarg\u0131laman\u0131n 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un disiplini i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, taraflar\u0131n yararlanaca\u011f\u0131 kanun yolu s\u00fcrelerinin de temel olarak bu kanunda, bir k\u0131s\u0131m davalarla \u0130lgili olarak da ba\u015fka kanunlarda yer alan h\u00fck\u00fcmlerle d\u00fczenlendi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusuyla ilgili herhangi bir kanun bo\u015flu\u011fundan s\u00f6z edilemeyece\u011fi gibi kanun yolu s\u00fcrelerine ili\u015fkin bu h\u00fck\u00fcmlerin kesin ve yoruma ihtiya\u00e7 b\u0131rakmayacak \u015fekilde a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r oldu\u011fu, uygulanacak vaz\u0131h hukuknormlar\u0131n\u0131n mevzuatta bulunmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine gerek olmad\u0131\u011f\u01311<\/sup>\u2019 hususu \u00f6n sorun olarak g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

      \u00d6n soruna ili\u015fkin olarak yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmede; 2797 say\u0131l\u0131 Yarg\u0131tay Kanunu’nun 15\/2. maddesinin (b) ve (c) bentlerinde, hukuk daireleri aras\u0131nda veya ceza daireleri aras\u0131nda i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 bulunmas\u0131 ya da Yarg\u0131tay dairelerinden birinin; yerle\u015fmi\u015f i\u00e7tihad\u0131ndan d\u00f6nmek istemesi, benzer olaylarda birbirine uymayan kararlar vermi\u015f bulunmas\u0131 durumunda, bunlar\u0131n i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesi yoluyla kesin olarak karara ba\u011flama g\u00f6revinin Hukuk ve Ceza Genel Kurullar\u0131na ait oldu\u011funun d\u00fczenlendi\u011fi, Kanun\u2019un 16. maddesinde de Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kurulunun g\u00f6revlerinin bentler halinde say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve 5. bendinde yer alan “Hukuk Genel Kurulunun benzer olaylarda birbirine ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde verdi\u011fi kararlar\u0131 ile Ceza Genel Kurulunun yine benzer olaylarda birbirine ayk\u0131r\u0131 olarak verdi\u011fi kararlar\u0131 veya Hukuk Genel Kurulu ile Ceza Genel Kurulu: Hukuk Genel Kurulu ile bir hukuk dairesi: Hukuk Genel Kurulu ile bir ceza dairesi veya Ceza Genel Kurulu ile bir ceza dairesi; Ceza Genel Kurulu ile bir hukuk dairesi veya bir hukuk dairesi ile bir dairesi ceza aras\u0131ndaki i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 gidermek ve i\u00e7tihatlar\u0131 birle\u015ftirmek,” <\/i>\u015feklindeki h\u00fck\u00fcm ile benzer olaylarda Hukuk ve Ceza Genel Kurullar\u0131n\u0131n birbirine ayk\u0131r\u0131 kararlar vermesi veya bu kurullar \u0130le daire kararlar\u0131 aras\u0131nda i\u00e7tihat ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmas\u0131 durumunda, i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kumlu taraf\u0131ndan giderilece\u011finin \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusu hakk\u0131nda ba\u015fvurucunun dilek\u00e7esinde g\u00f6sterdi\u011fi kararlar d\u0131\u015f\u0131nda birbiri \u0130le \u00e7eli\u015fkili ba\u015fka kararlar\u0131n da verildi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla yeknesak ve kararl\u0131 bir uygulaman\u0131n hen\u00fcz yerle\u015fmedi\u011fi, aksine i\u00e7tihat farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n derinle\u015fti\u011fi ve s\u00fcrekli bir nitelik kazand\u0131\u011f\u0131, oysa ki Yarg\u0131tay\u2019\u0131n en temel kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131ndan birinin de hukuki birlik ve istikrar\u0131 sa\u011flamak oldu\u011fu halde belirsizli\u011fin devam etti\u011fi, ayr\u0131ca hukuk davalar\u0131nda uygulanacak kanun yolu s\u00fcreleri gene! olarak 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da d\u00fczenlenmi\u015f \u0130se de mahkeme kararlar\u0131nda bu s\u00fcrelerin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde nas\u0131l i\u015flem yap\u0131laca\u011f\u0131 hususunda, herhangi bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131, bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir kanun bo\u015flu\u011fundan s\u00f6z edilebilece\u011fi gibi ayn\u0131 kanun h\u00fck\u00fcmlerinin ayn\u0131 nitelikteki olaylara uygulanmas\u0131nda farkl\u0131 yorum ve yakla\u015f\u0131m var ise istikrarl\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131n geli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in de hukukun asli kaynaklan aras\u0131nda say\u0131lan i\u00e7tihatlar\u0131 birle\u015ftirme karan verilebilece\u011fi de\u011ferlendirilerek, 28,04.2023 tarihinde yap\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc oturumda \u00f6n sorunun bulunmad\u0131\u011f\u0131na oy \u00e7oklu\u011fu ile karar verilerek, i\u015fin esas\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir,<\/p>\n

      III. \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RME KONUSU \u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 KAVRAM, KURUM VE YASAL D\u00dcZENLEMELER<\/strong><\/p>\n

      A. KANUN YOLU<\/b><\/p>\n

      1. Genel Olarak<\/strong><\/p>\n

      Hukuk yarg\u0131lamas\u0131 ile ki\u015filer aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve konusunu \u00f6zel hukuk ili\u015fkilerinin olu\u015fturdu\u011fu uyu\u015fmazl\u0131klar, hukuk d\u00fczeni i\u00e7erisinde e\u015fitlik esas\u0131na g\u00f6re mahkeme karadan yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmektedir. Mahkeme kararlan, objektif hukuk kurallar\u0131n\u0131n somut olaylara uygulanma bi\u00e7imini g\u00f6steren metinler olmalar\u0131 sebebiyle b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131makla birlikte, h\u00fck\u00fcm mahkemelerinin yarg\u0131lama s\u00fcrecinde hata yapmas\u0131 ya da olaya uygulanmas\u0131 gereken hukuk normunu farkl\u0131 yorumlamas\u0131 veya hi\u00e7 uygulamamas\u0131 nedeniyle hukuka ayk\u0131n kararlar verilmesi ihtimali her zaman mevcuttur. Hatal\u0131 kararlar\u0131n yok say\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi taraflardan bu nitelikteki kararlar\u0131n hukuki sonu\u00e7lar\u0131na katlanmas\u0131n\u0131 beklemek de hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131na uygun d\u00fc\u015fmeyecek ve adalet duygusunu zedeleyecektir. Bu itibarla mahkeme kararlar\u0131nda hatal\u0131, eksik, yanl\u0131\u015f, haks\u0131z veya kanuna ayk\u0131r\u0131 y\u00f6nlerini zaman\u0131nda gidermek, b\u00f6yleee hukuk uygulamas\u0131nda adaleti ve birli\u011fi sa\u011flamak amac\u0131yla hemen her \u00fclkede y\u00fcksek dereceli mahkemeler kurulmu\u015f ve davan\u0131n taraflar\u0131na y\u00fcksek dereceli mahkemeye ba\u015fvurma hakk\u0131 tan\u0131narak, yarg\u0131 kararlar\u0131na ili\u015fkin olarak bir t\u00fcr denetim mekanizmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

      Hukuka ayk\u0131n veya haks\u0131z oldu\u011fu iddia edilen yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n, kural olarak bir \u00fcst dereceli veya farkl\u0131 mahkemelerce, istisnai olarak da karan veren mahkemece tekrar incelenmesine ve de\u011fi\u015ftirilmesine olanak tan\u0131yan bu hukuksal mekanizmalara genel olarak “kanun yolu” <\/i>denilmektedir.<\/p>\n

      Kanun yollar\u0131n\u0131n temel niteli\u011fi h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fmesi \u00f6nlenerek, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n bir \u00fcst yarg\u0131 makam\u0131na aktar\u0131lmas\u0131d\u0131r\/ Bu duruma kanun yolu denetiminin erteleyici ve aktar\u0131c\u0131 etkisi denilmektedir. Erteleyici etki, hukuki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n sona ermesini engelledi\u011finden aleyhine kanun yoluna ba\u015fvurulan karar\u0131n \u015fekli anlamda kesinle\u015fmesinin \u00f6nlenmesidir. Bu etki, karar\u0131n kesinle\u015fmesini ertelemekle birlikte, her zaman icras\u0131n\u0131 ertelemez. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla erteleyici etki, kesinle\u015fme bak\u0131m\u0131ndan mutlak ise de h\u00fckm\u00fcn icras\u0131 bak\u0131m\u0131ndan mutlak de\u011fildir. Aktar\u0131c\u0131 etki ise; hakk\u0131nda kanun yoluna ba\u015fvurulan karar\u0131n bu sefer, kural olarak y\u00fcksek dereceli bir ba\u015fka mahkeme taraf\u0131ndan incelenmesi anlam\u0131na gelmektedir. Kanun yollar\u0131n\u0131n ihdas edilmesindeki as\u0131! amac\u0131n da bu etki sayesinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

      Keza kanun yollar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikli amac\u0131; derece mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n, ikinci kez ve bu defa farkl\u0131 bir yarg\u0131 merci taraf\u0131ndan incelenmesi suretiyle s\u00f6z konusu kararlar\u0131n do\u011frulu\u011funu g\u00fcvence alt\u0131na almak, bu sayede dava konusu edilen s\u00fcbjektif haklar\u0131n hukuka ve maddi ger\u00e7e\u011fe uygun kararlarla elde edilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Ayn\u0131 zamanda; benzer hukuksal sorunlara mahkemeler taraf\u0131ndan farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirilmesini \u00f6nleyerek \u00fclkede i\u00e7tihat birli\u011fini korumak, objektif nitelikteki bu fonksiyonu sayesinde hukukta kalitenin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesine katk\u0131 sunmakt\u0131r.<\/p>\n

      Denetimi yapacak mahkemenin i\u00e7tihat niteli\u011findeki kararlan ile objektif hukuk kurallar\u0131n\u0131n ne \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015faca\u011f\u0131ndan, bu kararlar\u0131n derece mahkemeleri taraf\u0131ndan emsal al\u0131nmas\u0131 sayesinde \u00fclkenin her yerinde hukukun ayn\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale gelecektir. Dolay\u0131s\u0131yla bir yandan h\u0131\u0131kuk\/i\u00e7tihat birli\u011fi tesis edilecek, di\u011fer yandan hukukun geli\u015fimine katk\u0131da bulunulacakt\u0131r. Hukuk uygulamas\u0131nda ve i\u00e7tihatlarda yeknesakl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 suretiyle hukuki belirlili\u011fin ve g\u00fcvenli\u011fin tesis edilece\u011fi, yarg\u0131 organlar\u0131na duyulan g\u00fcvenin de korunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

      \u00d6\u011fretide de genel olarak kanun yollar\u0131n\u0131n, somut olay adaletinin sa\u011flanmas\u0131 (maddi bak\u0131mdan do\u011fru bir karam\u0131 verilmesi) y\u00f6n\u00fcyle taraf menfaatine; hukuk birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131, hukuki bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fin tesisi ve hukukun geli\u015ftirilmesi suretiyle de kamu menfaatine hizmet etti\u011fi ifade edilmektedir. Pekcan\u0131tez, Atalay ve \u00d6zekes;<\/i> bu iki ama\u00e7 aras\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131m ve bu ama\u00e7lar\u0131n bitiririyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fini dile getirmekledirler.<\/p>\n

      Bir hakk\u0131n inkar edilmesi ya da ihlali durumunda hukuki koruma sa\u011flamak i\u00e7in devletin yetkili yarg\u0131 organlar\u0131na ba\u015fvurarak karar al\u0131nmas\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131n\u0131 ifade eden dava hakk\u0131, 2709 say\u0131l\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131 n\u0131n 36. maddesinde d\u00fczenlenen hak arama h\u00fcrriyeti kapsam\u0131nda teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re herkes, ki\u015fisel hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin karara ba\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir mahkemeye eri\u015fme ya da dava a\u00e7ma hakk\u0131na sahiptir. Belirtilmelidir k\u00ee, mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 sadece ilk derece mahkemesinde dava a\u00e7ma hakk\u0131n\u0131 de\u011fil, kanun yollar\u0131na ba\u015fvurma hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7ermektedir. Bu ba\u011flamda, mahkeme kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 tan\u0131nan h\u00fckm\u00fcn denetlenmesini talep hakk\u0131, hak arama h\u00fcrriyeti ve mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesinin 01,10.2020 tarihli ve 2020\/21 Esas, 2020\/53 Karar say\u0131l\u0131 karar\u0131nda vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, Anayasa\u2019nm 36. maddesinde d\u00fczenlenen hak arama h\u00fcrriyeti kapsam\u0131ndaki h\u00fckm\u00fcn denetlenmesini talep etme hakki, ki\u015finin aleyhine verilen bir h\u00fckm\u00fcn ba\u015fka bir yarg\u0131 merci taraf\u0131ndan g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini ve denetlenmesini isteyebilmesini teminat akma almaktad\u0131r.<\/p>\n

      Kanun yollar\u0131na ba\u015fvurabilme olana\u011f\u0131n\u0131n ki\u015fiye ve topluma g\u00fcvence sa\u011flamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hukuk devletinin bir gere\u011fi oldu\u011fu da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Belirtilmelidir ki hukuk devleti ilkesinin zedelenmemesi, adalet mekanizmas\u0131na duyulan g\u00fcvenin sars\u0131lmamas\u0131, bireylerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin \u0130hlal edilmemesi \u0130\u00e7in yarg\u0131lama makamlar\u0131nca verilen kararlan\u0131r g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve hukuka ayk\u0131r\u0131 olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n denetlenmesi gerekmektedir<\/p>\n

      T\u00fcrk hukuk sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Anayasan\u0131n 154 ve devam\u0131 maddelerinde, her bir yarg\u0131 kolunda \u00fcst derecede yer alan y\u00fcksek mahkemeler d\u00fczenlenerek, en az\u0131ndan iki dereceli b\u00eer yarg\u0131lama te\u015fkilat\u0131 ile mahkeme kararlar\u0131n\u0131n hukuka uygunlu\u011funun denetlenmesi zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir, Bu h\u00fck\u00fcmler kar\u015f\u0131s\u0131nda yarg\u0131 yolu denetimi anayasal bir gereklilik olmakla beraber, uygulanacak kanun yollan ve bunlar\u0131n kapsam\u0131 konusunda bir d\u00fczenleme yap\u0131lmayarak, bu hususlar kanun koyucunun takdirine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, adli yarg\u0131 d\u00fczeninin bir kolunu olu\u015fturan hukuk yarg\u0131lamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden taraflar\u0131n ba\u015fvurabilece\u011fi \u201ckanun yollar\u0131\u2019\u2019<\/i> ve \u2018\u2018kanun yolu s\u00fcreleri”<\/i> esas \u0130tibariyle 6100 say\u0131l\u0131 Rant\u0131mda d\u00fczenlenmi\u015ftir, \u00c7\u00fcnk\u00fc bir uyu\u015fmazl\u0131kla \u0130lgili olarak mahkemelere ba\u015fvuruldu\u011funda mahkemenin bu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcmleyece\u011fi, yarg\u0131lama faaliyetini y\u00fcr\u00fct\u00fcrken nas\u0131l bir y\u00f6ntem izleyece\u011fi, taraflar\u0131n usul i\u015flemlerini hangi s\u00fcre ve kurallara ba\u011fl\u0131 kalarak ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi usul hukukunun, konusunu olu\u015fturmakta olup, kanun yollan da bir usul hukuku kuruntudur.<\/p>\n

      2. Hukuk Davalar\u0131nda Kanun Yollan<\/strong><\/p>\n

      Belli bir sistemden olu\u015fan yarg\u0131lama s\u00fcreci, uyu\u015fmazl\u0131k ve dava hakk\u0131nda verilecek h\u00fck\u00fcm kesinle\u015finceye kadar birden \u00e7ok evreyi\/kesiti kapsamaktad\u0131r. Bu evrelerden birisi de \u201ckam\u0131n yolu” <\/i>denilen denetim yarg\u0131lamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      Uygulama ve \u00f6\u011fretide kanun yollan farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Ancak genel kabul g\u00f6ren g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma \u201cola\u011fan kammyollar\u0131\u201d<\/i> ve “ola\u011fan\u00fcst\u00fc kammyollar\u0131\u201d <\/i>olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f olan nihai kararlara kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan kanun yollar\u0131na ola\u011fan kanun yollan, \u015fekli anlamda kesinle\u015fmi\u015f kararlar aleyhine ba\u015fvurulan kanun yollar\u0131na ise ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollan denilmektedir. Buna g\u00f6re karar\u0131n \u015fekli anlamda kesinle\u015fmesi \u00f6nem ta\u015f\u0131makta olup, karam\u0131 kesinle\u015fmesini \u00f6nleyen kanun yolu ola\u011fan, karar kesinle\u015ftikten sonra ba\u015fvurulabilen yol ise ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

      \u00dclkemizde iki dereceli yarg\u0131lama te\u015fkilat\u0131 mevcut iken, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n i\u00e7tihat mahkemesi olma niteli\u011finin korunmas\u0131 ve denetim yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilerek daha etkin hale getirilmesi \u0130\u00e7in kanun koyucu taraf\u0131ndan istinaf incelemesi gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve 01,06,2005 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 5235 say\u0131l\u0131 Adli Yarg\u0131 \u0130lk Derece Mahkemeleri \u00eele B\u00f6lge Adliye Mahkemelerinin Kurulu\u015f G\u00f6rev ve Yetkileri Hakk\u0131ndaki Kanun ile ilk derece mahkemeleriyle Yarg\u0131tay aras\u0131nda istinaf incelemesi yapmakla g\u00f6revli olmak \u00fczere b\u00f6lge adliye mahkemeleri kurulmu\u015ftur, ilk derece mahkemelerinin kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 gidilebilen bu yol, yarg\u0131 te\u015fkilat\u0131n\u0131 iki a\u015famal\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 hale getirmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede 6100 say\u0131l\u0131 Kanundun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00f6nce uygulanmakta olan m\u00fclga 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunuma (1086 say\u0131l\u0131 Kanun, HUMK) 5236 say\u0131l\u0131 Kanun ile eklenen h\u00fck\u00fcmlerle yarg\u0131lama usul\u00fcnde de k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmi\u015f ve tek a\u015famal\u0131 olan kanun yolu sisteminden iki a\u015famal\u0131 kanun yolu sistemine ge\u00e7ilmi\u015ftir. 01,11,2011 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da da bu sistem aynen benimsenerek, kanun yollan “Sekizinci K\u0131s\u0131mda<\/i>” d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

      B\u00f6lge adliye mahkemelerinin 20 Temmuz 2016 tarihinde faaliyete ge\u00e7mesiyle, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u0130stinaf ve temyiz kanun yoluna ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir.<\/p>\n

      a. Ola\u011fan Kanun Yollar\u0131<\/strong><\/p>\n

      i. \u0130stinaf<\/strong><\/p>\n

      Yukar\u0131daki s\u0131n\u0131fland\u0131rma a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da d\u00fczenlenen \u201cistinaf<\/i> ve \u201ctemyiz\u201d<\/i> ola\u011fan kanun yolland\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir h\u00fckm\u00fcn istinaf veya temyiz yarg\u0131lamas\u0131na konu edilebilmesi i\u00e7in erteleyici etkinin ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131, yani verilen karar\u0131n kesinle\u015fmemi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir, \u0130lk derece mahkemelerince verilen ve kesinle\u015fmemi\u015f olan nihai kararlara kar\u015f\u0131 kanun yollar\u0131n\u0131n ilk a\u015famas\u0131 olarak b\u00f6lge adliye mahkemelerinde istinaf incelemesi yap\u0131lmakta, sonras\u0131nda yasal ko\u015fullar mevcut ise bu kararlar Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan temyiz incelemesine tabi tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Yarg\u0131lama hukuku bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir yenilik olan istinaf; kelime anlam\u0131 itibariyle \u201cyeniden ha\u015flamak1<\/sup>\u2019, \u201cbir i\u015fi ba\u015f\u0131ndan yemden g\u00f6rmek\u201d<\/i> \u015feklinde kar\u015f\u0131l\u0131k bulan bir kavramd\u0131r. Hukuki anlamda ise ilk derece mahkemelerinin hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f kararlar\u0131n\u0131n, hem maddi vak\u0131a incelemesi yapan hem de hukukilik denetimi yapma yetkisi bulunan daha \u00fcst dereceli mahkemece tekrar incelenmesi, taleplerle belirlenen s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde ikinci kez g\u00f6r\u00fclerek, hatal\u0131 y\u00f6nlerin d\u00fczeltilmesi suretiyle karara ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir kanun yoludur.<\/p>\n

      \u0130stinaf, hem ilk derece mahkemesi karar\u0131n\u0131 kanun yolu olarak denetlemekte hem de belirli \u015fartlarda yarg\u0131lamay\u0131 yeniden yaparak yeni bir h\u00fck\u00fcm tesis etmektedir. Ancak kanun koyucu taraf\u0131ndan tercih dilen sistem, dar anlamda (s\u0131n\u0131rl\u0131) istinaf sistemidir. Bu nedenle b\u00f6lge adliye mahkemesi yeniden yarg\u0131lama yapacak dahi olsa, ilk derece mahkemesinin vak\u0131a tespitleri ve ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda toplanan dava malzemesi ile ba\u011fl\u0131 olup taraflarca ileri s\u00fcr\u00fclen istinat sebepleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir inceleme yapmaktad\u0131r. Bununla beraber, kamu d\u00fczenine ayk\u0131r\u0131 olan hususlar\u0131 re\u2019sen g\u00f6zetir. Ayn\u0131 \u015fekilde re\u2019sen ara\u015ft\u0131rma ilkesinin ge\u00e7erli oldu\u011fu davalarda da taraflar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 istinaf sebepleriyle ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n ilk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 inceler.<\/p>\n

      Hukuk yarg\u0131lamas\u0131nda istinafa ili\u015fkin d\u00fczenlemeler 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 34! ila 360. maddeleri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. An\u0131lan maddelerde, ilk derece mahkemelerince verilen hangi kararlara kar\u015f\u0131 bu yola ba\u015fvurulabilece\u011fi, istinaf dilek\u00e7esinin i\u00e7eri\u011fi, ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken unsurlar, yat\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken har\u00e7 ve giderler ile ba\u015fvuru s\u00fcresi, istinaf ba\u015fvurusunun icraya etkisi, yine istinaf dilek\u00e7esinin kar\u015f\u0131 tarafa tebli\u011fi \u00fczerine verilecek cevap dilek\u00e7esinin s\u00fcresi, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n kat\u0131lma yoluyla istinafa ba\u015fvurmak istemesi durumunda bunun ko\u015fullan, \u0130stinaf mahkemelerince yap\u0131lacak incelemenin a\u015fama, y\u00f6ntem ve s\u0131n\u0131n yan\u0131nda verilecek kararlar\u0131n mahiyeti h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6lge adliye mahkemelerinde gerekti\u011finde tahkikat yap\u0131labilmekte ise de ilk derece mahkemelerinden farkl\u0131 olarak bu mahkemelerde yap\u0131lamayacak i\u015flemler bulundu\u011fundan, bu i\u015flemler de Kanun\u2019un 357. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n

      6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanununun 341\/1. maddesinde 7251 say\u0131l\u0131 Kanun ile de\u011fi\u015fiklik yap\u0131larak, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlan ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararlar\u0131na, ayr\u0131ca kar\u015f\u0131 taraf\u0131n y\u00fcz\u00fcne kar\u015f\u0131 verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlar\u0131na, yine kar\u015f\u0131 taraf\u0131n yoklu\u011funda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan itiraz \u00fczerine verilen kararlara kar\u015f\u0131 istinaf yoluna gidilebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Ayn\u0131 maddenin di\u011fer f\u0131kralar\u0131nda ise dava konusunun miktar veya de\u011ferine g\u00f6re malvarl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin davalarda istinafa ba\u015fvuru \u015fart\u0131 olarak asgari bir parasal s\u0131n\u0131r getirilerek, bu s\u0131n\u0131ra g\u00f6re hangi kararlara kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvurabilece\u011fi, hangi hallerde bu kanun yolunun kapal\u0131 oldu\u011fu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile d\u00fczenlenmi\u015ftir. Manevi tazminat davalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ise miktar veya de\u011fere bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n istinaf yolu a\u00e7\u0131k tutulmu\u015ftur.<\/p>\n

      G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere, taraflar aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n esas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zen nihai kararlar yan\u0131nda usule ili\u015fkin nihai kararlara kar\u015f\u0131 da istinaf kanun yoluna ba\u015fvuru m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. G\u00f6revsizlik ve yetkisizlikkararlan ya da di\u011fer dava \u015fartlar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 nedeniyle verilen usulden ret kararlan ile davan\u0131n a\u00e7\u0131lamam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin kararlar bunlar aras\u0131nda say\u0131labilir. Ge\u00e7ici hukuki koruma tedbirlerinden olan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi veya bu taleplerin kabul\u00fc halinde itiraz \u00fczerine verilecek kararlara kar\u015f\u0131 da istinaf ba\u015fvurusu yap\u0131labilir (md. 341\/1, 391\/3, 394\/5; 2004 say\u0131l\u0131 M md. 258\/llI ve 265\/V). Di\u011fer yandan istinaf yoluna ba\u015fvuru konusunda \u00e7eki\u015fmeli yarg\u0131\/\u00e7eki\u015fmesiz yarg\u0131 ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zetiliri edi\u011fi i\u00e7in \u00e7eki\u015fmesiz yarg\u0131ya tabi davalarda verilen kararlar hakk\u0131nda da istinaf yoluna ba\u015fvurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr Ara kararlar\u0131 ise kural olarak ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na istinaf konusu yap\u0131lamaz, ancak as\u0131l h\u00fck\u00fcmle birlikte bu kararlar hakk\u0131nda istinaf yoluna ba\u015fvuru olana\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

      \u0130stinafa ba\u015fvuru s\u00fcresi ise 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 345. maddesinde,ha\u015fvimi s\u00fcresi iki haftad\u0131r. Bu s\u00fcre, ilam\u0131n usulen taraflardan her birine tebli\u011fiyle i\u015flemeye ha\u015flar. \u0130stinaf \u015fahma ba\u015fvuru s\u00fcresine ili\u015fkin \u00f6zel kam\u0131n h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131d\u0131r”<\/i> \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir Buna g\u00f6re genel istinaf s\u00fcresi iki hafta olup bu s\u00fcre kural olarak ilam\u0131n taraflara tebli\u011finden itibaren ba\u015flar. Bununla birlikte ba\u015fvuru s\u00fcresinin 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da daha k\u0131sa olarak belirlendi\u011fi kararlar da mevcuttur. \u0130stinaf ba\u015fvurusunun s\u00fcreden ya da miktar y\u00f6n\u00fcnden reddine ili\u015fkin kararlar ile gerekli giderlerin yat\u0131r\u0131lmamas\u0131 durumunda verilen ret kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 istinaf s\u00fcresi iki hafta de\u011fil bir hafta olarak h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (md 344,346).<\/p>\n

      \u00d6zel kanunlarda daha farkl\u0131 istinaf s\u00fcreleri de bulunmaktad\u0131r. Nitekim 2004 say\u0131l\u0131 \u0130cra ve \u0130flas Kanunu\u2019nun 363. maddesine g\u00f6re icra mahkemesi kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 istinaf yoluna ba\u015fvuru s\u00fcresi, teftim veya tebli\u011f tarihinden itibaren on g\u00fcnd\u00fcr. Ayn\u0131 Kanun\u2019un 285. maddesi gere\u011fince asl\u00eeye ticaret mahkemelerinde g\u00f6r\u00fclen konkordato talebi hakk\u0131nda verilen kararlara kar\u015f\u0131 da istinaf s\u00fcresi 308\/a maddesi uyar\u0131nca on g\u00fcnd\u00fcr. Bu s\u00fcre, bor\u00e7lu ve konkordato talep eden alacakl\u0131 bak\u0131m\u0131ndan karar\u0131n tebli\u011finden itibaren, itiraz eden di\u011fer alacakl\u0131lar bak\u0131m\u0131ndan ise tasdik karar\u0131n\u0131n ilan\u0131ndan itibaren ba\u015flar. Yine \u0130flas yoluyla takipte ticaret mahkemesince verilen nihai kararlara kar\u015f\u0131 istinaf s\u00fcresi, karar\u0131n tebli\u011fden itibaren on g\u00fcn oldu\u011fu gibi iflas\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kapanmas\u0131na ili\u015fkin kararlar bak\u0131m\u0131ndan da on g\u00fcnd\u00fcr (\u00ce\u0130K md. !64\/ll,18M ve 254\/TV).<\/p>\n

      \u0130stinaf dilek\u00e7esi, kanuni s\u00fcre ge\u00e7tikten sonra verilir ise karan veren mahkeme istinaf dilek\u00e7esinin reddine karar verir ve ret karar\u0131n\u0131 kendili\u011finden ilgilisine tebli\u011f eder. Bu durumda, istinaf talebinin s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleme g\u00f6revi \u00f6ncelikli olarak b\u00f6lge adliye mahkemesine de\u011fil, ilk derece mahkemesine aittir. \u0130lk derece mahkemesince dilek\u00e7enin s\u00fcrey\u00f6n\u00fcnden reddine karar verildi\u011fi takdirde bu kararlara kar\u015f\u0131 tebli\u011f tarihinden itibaren bir hatta i\u00e7inde istinaf yoluna ba\u015fvurulabilir.<\/p>\n

      Di\u011fer yandan b\u00f6lge adliye mahkemelerince verilen b\u00fct\u00fcn kararlara kar\u015f\u0131 temyiz yolu a\u00e7\u0131k tutulmam\u0131\u015f, hukuki sorunun niteli\u011fi ve maddi de\u011feri esas al\u0131narak ba\u015fvuru hakk\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kanunla getirilen bu s\u0131n\u0131rland\u0131rma d\u0131\u015f\u0131nda kalan kararlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ola\u011fan kanun yolu sistemi i\u00e7inde son a\u015fama olan temyizden de k\u0131saca bahsedilmesi \u0130sabetli olacakt\u0131r.<\/p>\n

      ii. Temyiz<\/strong><\/p>\n

      Temyiz; a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde hatal\u0131 ve kanuna ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f kararlar\u0131n d\u00fczeltilmesini ama\u00e7layan ola\u011fan bir kanun yolu olarak tan\u0131mlanabilir. Bu anlamda temyiz \u201chukukun hi\u00e7 uygulanmamas\u0131 veya yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131\u201d sebebine dayanan b\u00eer kanun yoludur. Zira temyiz hem karat\u0131n daha \u00fcst seviyedeki bir mahkeme taraf\u0131ndan denetlenmesini sa\u011flamas\u0131, hem de \u015fekli bak\u0131mdan kesinle\u015fmesini ertelemesi itibariyle tam bir kanun yoludur (Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme Genel Kurulu, 21.02,2014 tarih ve 2013 1 Esas, 20141 Karar).<\/i><\/p>\n

      Temyiz, kural olarak b\u00f6lge adliye mahkemelerinin kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan bir kanun yoludur. \u0130stisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda ilk derece mahkemelerinin kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 do\u011frudan temyiz yoluna gidilemez. Bu anlamda temyiz, istinaftan sonraki ola\u011fan kanun yolunun ad\u0131d\u0131r ve- kan\u0131m yolu sistemi i\u00e7inde son a\u015famay\u0131 ifade etmektedir, Temyizin, \u00fclke genelinde kanunlar\u0131n b\u00fct\u00fcn mahkemelerde ayn\u0131 anlay\u0131\u015fla (yeknesak) uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak y\u00f6n\u00fcndeki \u0130\u015flev vs amac\u0131 nedeniyle bu inceleme istinaf mahkemeleri gibi b\u00f6lgelere ayr\u0131lm\u0131\u015f \u015fekilde farkl\u0131 yerlerde de\u011fil, tek bir \u00fcst mahkeme olan Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r,<\/p>\n

      6100 say\u0131l\u0131 Kanunun 361\/1, maddesinde; b\u00f6lge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlar\u0131n\u0131n iptali talebi \u00fczerine verilen kararlara kar\u015f\u0131 tebli\u011f tarihinden itibaren iki hafta i\u00e7inde temyiz yoluna ba\u015fvurulabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Maddenin ikinci f\u0131kras\u0131nda, davada hakl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan tarafa da hukuki yaran bulunmak \u015fart\u0131yla temyiz yoluna ba\u015fvuru olana\u011f\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Temyiz yoluna ili\u015fkin bu genel kural\u0131n \u0130stisnalar\u0131 ise \u201ctemyiz edilemeyen kararlar<\/i>” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 362. maddede d\u00fczenlenmi\u015ftir. Maddede dava konusunun miktar ve de\u011ferine g\u00f6re bir kesinlik s\u0131n\u0131n getirildi\u011fi gibi say\u0131lan istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda sulh hukuk mahkemelerinin g\u00f6revine giren davalarla ilgili kararlar hakk\u0131nda temyiz yoluna ba\u015fvurulamayaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6zel bir kanun h\u00fckm\u00fc ile temyiz edilemeyece\u011fi kabul edilen kararlara kar\u015f\u0131 da temyiz yoluna gidilemez.<\/p>\n

      Temyizi m\u00fcmk\u00fcn kararlar aleyhine, kural olarak tebli\u011f tarihinden itibaren iki halta i\u00e7inde temyiz yoluna ba\u015fvurulabilir. Ancak t\u0131pk\u0131 istinaf s\u00fcresinde oldu\u011fu gibi temyiz s\u00fcresi bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6zel kanunlarda kabul edilen daha k\u0131sa s\u00fcreler bulunmaktad\u0131r (\u0130\u0130K md. 164\/11,182\/11 ve 254\/1V). Vak\u0131f senedinin tescil ve tadili istemiyle a\u00e7\u0131lan davalar bak\u0131m\u0131ndan ise 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunumun 103\/1. maddesinde daha uzun olacak \u015fekilde bir ayl\u0131k temyiz s\u00fcresi kabul edilmi\u015ftir. 8u nedenle temyiz s\u00fcresi konusunda \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlerin ayr\u0131ca dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

      Temyiz kanun yoluna ba\u015fvuru nedeni, temyizin niteli\u011fi itibariyle hukuk kurallar\u0131n\u0131n somut olaya yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131d\u0131r. Bu sebeple istinaftan farkl\u0131 olarak, Yarg\u0131tay ileri s\u00fcr\u00fclen temyiz sebepleri ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p a\u00e7\u0131k kanun h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc di\u011fer hususlar\u0131 da inceleyebilmektedir \u0130stinaf yarg\u0131lamas\u0131nda ise kamu d\u00fczenine ayk\u0131r\u0131 olan haller d\u0131\u015f\u0131nda istinaf dilek\u00e7esinde belirtilen sebeplerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak inceleme yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

      \u0130stinaf ve temyiz kanun yollar\u0131n\u0131n nitelik ve kapsamlar\u0131 gere\u011fi, yarg\u0131lama sonucunda verilen kararlar da farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. B\u00f6lge adliye mahkemelerinin sadece denetim de\u011fil ayn\u0131 zamanda yarg\u0131lama yapma yetkileri bulundu\u011fundan, istinaf incelemesi s\u0131ras\u0131nda davay\u0131 hukuki ve maddi y\u00f6nlerden tekrar ele al\u0131p de\u011ferlendirme, gerekti\u011finde yeniden delil ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapma, hukuka ayk\u0131r\u0131 buldu\u011fu karar\u0131 k\u0131smen veya tamamen kald\u0131rarak yeniden h\u00fck\u00fcm kurma olana\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Temyiz incelemesinde ise hukuka uygunluk denetimi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u0130nceleme kural olarak dosya \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilir ve temyiz kanun yolunda esastan inceleme neticesinde Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan \u201cbozma\u201d, “onama”<\/i> ve \u201cd\u00fczeltilerek onama”<\/i> kararlan verilir. Yarg\u0131tay, derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 k\u0131smen veya tamamen bozabilir fakat \u0130stinaf yarg\u0131lamas\u0131nda oldu\u011fu gibi ilk derece mahkemesinin yerine ge\u00e7ip yeniden yarg\u0131lama yaparak yeni bir h\u00fck\u00fcm tesis edemez. Derece mahkemesi karar\u0131n\u0131 kanuna ve usule uygun buldu\u011fu takdirde ise aynen onar. Onanan karar \u015fekli anlamda kesinle\u015fir. Karar, usule ve kan\u0131ma uygun olup da g\u00f6sterilen gerek\u00e7e do\u011fru bulunmazsa, gerek\u00e7e de\u011fi\u015ftirilerek ve d\u00fczeltilerek onan\u0131r (md 370\/4).<\/p>\n

      \u0130stinaf a\u015famas\u0131 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f ve temyiz y\u00f6n\u00fcnden baz\u0131 hususlarda istinaftaki h\u00fck\u00fcmlerin k\u0131yasen uygulanaca\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir (md 366).<\/p>\n

      iii. Karar D\u00fczeltme<\/strong><\/p>\n

      Ola\u011fan kanun yollar\u0131na ili\u015fkin bu k\u0131sa a\u00e7\u0131klamadan sonra, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lan 1086 say\u0131l\u0131 Kanun d\u00f6neminde uygulanan ve ola\u011fan kanun yollan aras\u0131nda kabul edilen \u201ckarar d\u00fczelme\u201d <\/i>yoluna da de\u011finmekte fayda bulunmaktad\u0131r,<\/p>\n

      Yarg\u0131tay\u2019\u0131n temyiz incelemesi sonucunda vermi\u015f oldu\u011fu kararlara kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan bu yol ile temyiz incelemesi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan hatalardan d\u00f6n\u00fclmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle temyiz incelemesinden ge\u00e7meyen kararlara kar\u015f\u0131 karar d\u00fczeltme yoluna gidilemez. Hangi sebeplere dayan\u0131larak bu yola ba\u015fvurulabilece\u011fi 1086 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 440\/1. maddesinde bentler halinde say\u0131lmakla birlikte, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n temyiz incelemesi sonucu verdi\u011fi b\u00fct\u00fcn kararlara kar\u015f\u0131 bu yola ba\u015fvurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, Nitekim ayn\u0131 maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bendinde karar d\u00fczeltme yoluna ba\u015fvurulmayacak kararlar a\u00e7\u0131k\u00e7a say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Hukukumuzda kendine \u00f6zg\u00fc bir kanun yolu olarak kabul edilen ve temyiz kanun yolunun bir devam\u0131 niteli\u011finde uygulanan bu yola, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un sistemati\u011fi i\u00e7inde yer verilmeyerek mevzuat\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      Ancak kanun yollar\u0131na ili\u015fkin de\u011fi\u015fiklikle beraber b\u00f6lge adliye mahkemeleri hemen faaliyete ge\u00e7irilmedi\u011finden. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019a ge\u00e7ici \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc madde eklenmi\u015f ve bu madde uyar\u0131nca b\u00f6lge adliye mahkemelerinin g\u00f6reve ba\u015flama tarihine kadar, 1086 sayd\u0131 Kanun\u2019un temyiz ve karar d\u00fczeltmeye ili\u015fkin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131na devam edilmi\u015ftir. Ayn\u0131 ge\u00e7ici maddede; b\u00f6lge adliye mahkemelerinin g\u00f6reve ba\u015flama tarihinden \u00f6nce verilen kararlar hakk\u0131nda da kesinle\u015finceye kadar 1086 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 26.09.2004 tarih ve 5236 say\u0131l\u0131 Kanunla yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikten \u00f6nceki 427 ila 454. maddelerinin uygulanaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan, karar d\u00fczeltme kanun yolu, sadece bu kararlar bak\u0131m\u0131ndan ola\u011fan kanun yolu olma \u00f6zelli\u011fini halen korumaktad\u0131r.<\/p>\n

      b. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Kanun Yollan<\/strong><\/p>\n

      Hukuk mahkemelerince verilen bir karar\u0131n kanun yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmesi, veya hi\u00e7 ba\u015fvurulmamas\u0131 sonucunda kesinle\u015fmesi ya da kesin olarak karara ba\u011flanmas\u0131 \u00fczerine ba\u015fvurulan ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 ise \u201ckam\u0131n yarar\u0131na temyiz1<\/sup>\u2019<\/i> ve \u201cyargdamanm iadesi”<\/i> \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r, Karar\u0131n kesinle\u015fmesinden sonra \u00e7ok istisnai olarak baz\u0131 a\u011f\u0131r yarg\u0131lama hatalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 durumunda bu yollara ba\u015fvurulabiIdi\u011fi i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollan olarak nitelendirilmektedir.<\/p>\n

      i. <\/span>Kanun Yarar\u0131na Temyiz<\/strong><\/p>\n

      6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 363. maddesine g\u00f6re; ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden ge\u00e7meden kesinle\u015fmi\u015f bulunan kararlar\u0131na ve b\u00f6lge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi s\u0131fat\u0131yla kesin olarak verdikleri kararlar ile yine bu s\u0131fatla verdikleri ve temyiz incelemesinden ge\u00e7meden kesinle\u015fmi\u015f bulunan kararlar\u0131na kar\u015f\u0131, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuka ayk\u0131r\u0131 bulundu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclerek Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 veya Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan kanun yaranna temyiz yoluna ba\u015fvurulur.<\/p>\n

      Temyiz talebi Yarg\u0131tay\u2019ca yerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc takdirde, karar kanun yarar\u0131na bozulur Ancak bu bozma, karar\u0131n hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Bozma karar\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fi Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir ve Bakanl\u0131k\u00e7a Resmi Gazetede yay\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n

      Kanun yarar\u0131na temyizin amac\u0131, kesinle\u015fmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuka, mant\u0131\u011fa ve temel hukuk ilkeleriyle a\u00e7\u0131k kanun h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 kararlar\u0131n, bozularak Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla karar\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funun duyurularak gelecekte ayn\u0131 \u015fekilde kararlar verilmesini \u00f6nlemektir.<\/p>\n

      ii. Yarg\u0131laman\u0131n \u0130adesi<\/strong><\/p>\n

      Yarg\u0131laman\u0131n iadesi, baz\u0131 a\u011f\u0131r yarg\u0131lama hatalar\u0131ndan ve noksanlar\u0131ndan dolay\u0131, maddi anlamda kesin h\u00fckm\u00fcn sona ermesini ve daha \u00f6nce kesin h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015f olan bir dava hakk\u0131nda yeniden yarg\u0131lama ve inceleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun yoludur ( Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc,<\/i> 6. Bask\u0131, Cilt V, s. 5165).<\/i><\/p>\n

      Belirtmek gerekir k\u0130, karar kesinle\u015fmi\u015f olsa dahi baz\u0131 yarg\u0131sal hatalar \u00e7ok a\u011f\u0131r olabilir, toplum vicdan\u0131n\u0131 derin bir \u015fekilde zedeleyebilir ve hukuk d\u00fczenine duyulan g\u00fcveni ortadan kald\u0131rabilir. Bu a\u011f\u0131r ve kabul\u00fc zor hatalar\u0131n karar kesinle\u015ftikten sonra anla\u015f\u0131lmas\u0131 halinde dahi, karan ayakta tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, kesinle\u015fmenin ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 hukuki g\u00fcvenli\u011fi zedeleyecek, hukuk bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozacak, adalet hissine dokunacakt\u0131r. Yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda meydana gelen hatalar ve eksiklikler \u00e7ok a\u011f\u0131r ise bu t\u00fcr kararlara kar\u015f\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olan yarg\u0131laman\u0131n iadesi (veya yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi ya da iade-i muhakeme) yolu kabul edilmi\u015ftir. B\u00f6ylelikle kesin h\u00fck\u00fcmdeki a\u011f\u0131r hatalar\u0131n giderilmesi sa\u011flan\u0131r, noksanl\u0131k d\u00fczeltilir (Muhammet \u00d6zekes, Pekcan\u0131tez, Usul Medeni Usul Hukuku, Cilt \u0130li, 15, Bask\u0131, s, 2323,2324).<\/i><\/p>\n

      Yarg\u0131laman\u0131n iadesi sebepleri, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 375. maddesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak say\u0131lm\u0131\u015f oklu\u011fundan ancak belirtilen bu \u00f6nemli, \u00f6zel ve s\u0131n\u0131rl\u0131 hallerde bu yola ba\u015fvurulabilir. Bunlard\u0131\u015f\u0131ndaki bir sebepten dolay\u0131 yarg\u0131laman\u0131n iadesi yoluna gidilemez. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, maddede say\u0131lan yarg\u0131laman\u0131n \u0130adesi sebepleri k\u0131yas yoluyla geni\u015fletilemez. Yarg\u0131laman\u0131n iadesi, 6100 say\u0131l\u0131 374.<\/i> maddesinde belirtildi\u011fi gibi kesin olarak verilen veya kesinle\u015fmi\u015f h\u00fck\u00fcmlere kar\u015f\u0131 istenilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, bir karar hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f ise s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak say\u0131lan sebeplerden biri mevcut olsa bde, h\u00fck\u00fcm kesinle\u015fmeden yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi yoluna gidilmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n

      Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun yolu olsa da inceleme bir \u00fcst yarg\u0131 organ\u0131 taraf\u0131ndan de\u011fil, 6100 say\u0131l\u0131 Kanunim 378\/1. maddesine g\u00f6re daha \u00f6nce karar\u0131 veren mahkeme taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yola ba\u015fvurunun temel amac\u0131 h\u00fckm\u00fcn do\u011frulu\u011funun denetlenmesi olmay\u0131p: a\u011f\u0131r hata nedeniyle verilmi\u015f olan h\u00fckm\u00fcn kald\u0131r\u0131larak yeni bir h\u00fck\u00fcm verilmesidir. Bu yola kural olarak davan\u0131n taraftan ba\u015fvurabilmektedir. Ancak istisnai durumlarda davan\u0131n taraf\u0131 olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerce de Kanun\u2019un 376. maddesine g\u00f6re h\u00fckm\u00fcn iptali talep edilebilmektedir.<\/p>\n

      Kanun\u2019da yarg\u0131laman\u0131n iadesi farkl\u0131 hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00fcrelere ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihlerine tabi tutulmu\u015ftur. Yarg\u0131laman\u0131n iadesi sebeplerinin hemen hemen hepsinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00fcreler ayn\u0131 olmakla birlikte, bu s\u00fcrelerin ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihleri farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. S\u00fcreler kural olarak \u00fc\u00e7 ay ve her hal\u00fckarda yenileme talebine konu olan h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fmesinden itibaren on y\u0131ld\u0131r. Esas\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi iste\u011fi yeni ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir dava olarak a\u00e7\u0131l\u0131p g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, bu dava hakk\u0131nda mahkemenin yarg\u0131lama yaparak verdi\u011fi karara kar\u015f\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde di\u011fer ko\u015fullar\u0131n da bulunmas\u0131 durumunda ola\u011fan kanun yollar\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

      B. KANUN YOLLARINA BA\u015eVURUNUN GENEL KO\u015eULLARI<\/strong><\/p>\n

      1, Kanun Yolunun \u00d6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f Olmas\u0131<\/strong><\/p>\n

      Kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru hakk\u0131, kural olarak g\u00f6r\u00fclmekte olan davan\u0131n taraflar\u0131na ait olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7ok istisnai hallerde davan\u0131n taraf\u0131 olmayan ki\u015filer de verilen karar nedeniyle hukuki menfaatleri haks\u0131z olarak etkilenmi\u015f ise kanun yollar\u0131na ba\u015fvurabilirler. Ancak hukuken ge\u00e7erli bir kanun yolu ba\u015fvurusu bulundu\u011funun kabul\u00fc i\u00e7in baz\u0131 \u015fartlarlar\u0131n sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Kanun yollar\u0131na ili\u015fkin yasal d\u00fczenlemeler incelendi\u011finde ba\u015fvurunun \u00f6ncelikli ko\u015fulu, aleyhine kanun yoluna ba\u015fvurulan karar hakk\u0131nda kanun yolunun \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r Mahkeme kararlar\u0131n\u0131n denetlenmesini talep hakk\u0131, evrensel bir hukuk ilkesi olan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ve hak arama h\u00fcrriyetinin birer gere\u011fi olarak kabul edilmekte ise de kanun koyucutaraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn mahkeme kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 bu hak kabul edilmemi\u015f ve baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar getirilerek, \u00fcst yarg\u0131 denetimi kapal\u0131 tutulmu\u015ftur.<\/p>\n

      Bu anlamda, ilk derece mahkemelerince verilen hangi kararlara kar\u015f\u0131 istinaf yoluna ba\u015fvurulabilece\u011fi 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 341. maddesinde say\u0131lm\u0131\u015f, malvarl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin davalar bak\u0131m\u0131ndan miktar ve de\u011ferine g\u00f6re her y\u0131l g\u00fcncellenen parasal bir s\u0131n\u0131r da getirilerek, miktar ve de\u011feri kanunda belirtilen s\u0131n\u0131n ge\u00e7meyen kararlar\u0131n kesin oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, iki dereceli yarg\u0131laman\u0131n yeterli g\u00fcvence te\u015fkil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle Kanun\u2019un 362. maddesinde say\u0131lan i\u015f ve davalar hakk\u0131nda b\u00f6lge adliye mahkemelerince verilen kararlara kar\u015f\u0131 temyiz yolu kapal\u0131 tutulmu\u015ftur. Ancak kanun taraf\u0131ndan kesin oldu\u011fu kabul edilen bu kararlara kar\u015f\u0131 kanun yoluna ba\u015fvurma hakk\u0131 bulunmayan taraf, ba\u015fvuru hakk\u0131na sahip olan kar\u015f\u0131 taraf\u00e7a istinaf ya da temyize ba\u015fvuruldu\u011fu takdirde verece\u011fi cevap dilek\u00e7esi ile kat\u0131lma yoluyla istinaf (md. 348\/1) veya temyiz yoluna (md. 366\/1) ba\u015fvurabilir.<\/p>\n

      \u00dcst yarg\u0131 denetimini ortadan kald\u0131ran bu h\u00fck\u00fcmlerin ki\u015filerin hukuksal g\u00fcvencesini zedeledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir ise de; bu k\u0131s\u0131tlamalara ili\u015fkin bir k\u0131s\u0131m yasa maddeleri Anayasa Mahkemesinin norm denetimine konu olmu\u015f ve y\u00fcksek mahkeme ilgili kararlar\u0131nda, ilk derece mahkemeleri taraf\u0131ndan verilen kararlar\u0131n, kesin oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde d\u00fczenlemeler i\u00e7eren maddelerin Anayasa\u2019ya uygun oldu\u011funa karar vermi\u015ftir. Anayasa Mahkemesinin 20.01.1986 tarihli ve 1985\/23 Esas, 1986\/2 Karar say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, 1086 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kam\u0131m\u0131’mm 427. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda yer alan “Miktar veya de\u011feri ySzbin liray\u0131 ge\u00e7meyen ta\u015f\u0131n\u0131r mal ve alacak davalar\u0131m\u0131 ili\u015fkin nihai kararlar kesindir”<\/i> ifadesi; 10.07.1990 tarihli ve 1989\/28 Esas, 1990\/18 Karar say\u0131l\u0131 karar\u0131nda ise; 1475 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu’mm \u0130dari para cezalar\u0131na ili\u015fkin 108. maddesinin \u0130kinci f\u0131kras\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc c\u00fcmlesinde yer alan “\u0130tiraz \u00fczerine verilen kararlar kesindir” <\/i>\u0130fadesi Anayasa\u2019ya uygun bulunarak iptal istemi reddedilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesi, kanun yoluna ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan yasal d\u00fczenlemelerle ilgili olarak verdi\u011fi kararlarda genel olarak, Anayasa\u2019da t\u00fcm mahkeme kararlar\u0131n\u0131n kanun yolu denetimine tabi olmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin bir h\u00fckm\u00fcn yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ki\u015filerin ne \u015fekilde bu haktan yararlanacaklar\u0131 ve bu hakk\u0131n temini bak\u0131m\u0131ndan nas\u0131l bir sistemin kurulaca\u011f\u0131 hususunda kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisi bulundu\u011funu, Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na ili\u015fkin herhangi bir s\u0131n\u0131rlama nedeni \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f olsa da mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6rev ve yetkileri, i\u015fleyi\u015fi ve yarg\u0131lama usullerinin kanunla d\u00fczenlenece\u011fini \u00f6ng\u00f6ren Anayasa\u2019n\u0131n 142. vedavalar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131n \u0130mas\u0131n\u0131 h\u00fckme ba\u011flayan Anayasa\u2019nm 141. maddelerinin, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131n belirlenmesinde g\u00f6zetilmesi gerekti\u011fini, bu nedenle de yarg\u0131lamalar\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve mahkemelerin i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn azalt\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik kamu yaran amac\u0131yla \u00f6ng\u00f6r\u00fclen kurallar\u0131n, hukuk devleti \u0130lkesini ve hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zedelemedi\u011fini kabul etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Ayr\u0131ca, h\u00fckm\u00fcn denetlenmesini talep etme hakk\u0131n\u0131n niteli\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu hakk\u0131n mutlak bir hak olarak kabul\u00fcn\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131m, dolay\u0131s\u0131yla hakk\u0131n kanun koyucu taraf\u0131ndan baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalara tabi tutulabilece\u011fini ancak bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n Anayasa\u2019nm 13. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u00f6l\u00e7\u00fctlere uygun olarak yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n

      Bu itibarla, hukuk mahkemeleri taraf\u0131ndan verilen nihai kararlar\u0131n maddi ve hukuksal y\u00f6nden yeniden incelenip denetlenebilmesi i\u00e7in ba\u015fvuruya konu karar hakk\u0131nda, ola\u011fan kanun yolunun a\u00e7\u0131k tutulmu\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Aksi halde ba\u015fvuru yap\u0131lsa dahi, kanun yolu mahkemesi \u00f6ncelikle ba\u015fvuru ko\u015fullar\u0131n\u0131n mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyece\u011finden, gerekli ko\u015fulu ta\u015f\u0131mayan ba\u015fvuruyu salt bu nedenle reddedecektir.<\/p>\n

      2. <\/span>Kan\u0131n\u0131 Yoluna Ba\u015fvuruda Hukuki Yarar Bulunmas\u0131<\/strong><\/p>\n

      Medeni usul hukukunda ge\u00e7erli olan *tasarruf ilkesi (HMK md.24)<\/i>” ve “taleple ba\u015fl\u0131l\u0131k ilkesi (HMK md.26)”<\/i> kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erli oldu\u011fu i\u00e7in taraflar ba\u015fvurmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, hukuk davalar\u0131nda kendili\u011finden bir kanun yolu incelemesi yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak yap\u0131lan ba\u015fvurunun esastan incelenebilmesi i\u00e7in ba\u015fvuran taraf\u0131n hukuki yarar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 114\/1 -h maddesinde dava a\u00e7mak i\u00e7in zorunlu g\u00f6r\u00fclen hukuki yarar \u015fart\u0131, yarg\u0131lama bir b\u00fct\u00fcn oldu\u011fundan kanun yoluna ba\u015fvuru i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Hukuki yarar kavram\u0131ndan ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine gelince k\u0131saca, \u201cmahkemeye y\u00f6neltilen bir talep \u00e7er\u00e7evesinde hali haz\u0131rda hukuken korunmaya de\u011fer bir yarar\u0131n (menfaatin) bulunmas\u0131” <\/i>olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru s\u00f6z konusu oldu\u011funda da ba\u015fvuran taraf\u0131n, aleyhine kanun yoluna ba\u015fvurdu\u011fu karam\u0131 yeniden incelenmesi, kald\u0131r\u0131lmas\u0131 veya de\u011fi\u015ftirilmesinde hukuken korunmaya de\u011fer bir menfaati bulunmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, bir davada k\u0131smen ya da tamamen aleyhine kararla kar\u015f\u0131la\u015fan taraf\u0131n kanun yoluna ba\u015fvurmakta hukuki yaran vard\u0131r. Kararla her t\u00fcrl\u00fc hakk\u0131na kavu\u015fmu\u015f olan taraf\u0131n ise h\u00fckm\u00fc kanun yoluna g\u00f6t\u00fcrmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bununla birlikte davada hakl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan taraf\u0131n da istisnai baz\u0131 durumlarda h\u00fckm\u00fc kanun yoluna g\u00f6t\u00fcrmekte hukuki yaran varsayilabi.ilr. H\u00fck\u00fcm sonucu itibariyle lehine karar verilentarat\u0131n talebine tamamen uygun olsa dahi, karar\u0131n gerek\u00e7esi o taraf\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gerek\u00e7eye ayk\u0131r\u0131 ise bu durumda hukuki yaran varsay\u0131l\u0131r. Bu nedenledir ki 6100 say\u0131l\u0131 Kanun un 361\/2. maddesinde davada hakl\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan taraf\u0131n da hukuki yaran bulunmak \u015fart\u0131yla temyiz yoluna ba\u015fvurabilece\u011fi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n

      3. <\/span>Kan\u0131m Yollar\u0131na Ba\u015fvuruda S\u00fcre Ko\u015fulu<\/strong><\/p>\n

      T\u00fcrk hukukunda, \u00f6zel hukuk davalar\u0131n\u0131n yarg\u0131lama usul\u00fcn\u00fcn d\u00fczenlendi\u011fi temel kanun olan 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da hem mahkemeler hem de taraflar a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirli \u015fekil ko\u015fullar\u0131 yan\u0131nda belirli s\u00fcre ko\u015fullan \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum, yarg\u0131laman\u0131n d\u00fczenli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, davalar\u0131n gereksiz ve k\u00f6t\u00fc niyetle uzat\u0131lmas\u0131n\u0131n engellenmesi, taraflar\u0131n yeterli \u00f6zeni g\u00f6stermesi i\u00e7in zorunludur. Bu nedenle yarg\u0131lama belirli usul kesitlerine\/a\u015famalanna uygun olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte, taraflar iddia ve savunma haklar\u0131n\u0131 kanundaki s\u00fcre ve kurallar \u00e7er\u00e7evesinde kullanabilmekte, dilek\u00e7elerin verilmesi, delillerin sunulmas\u0131 gibi usul i\u015flemlerini belli s\u00fcre ve \u015fekil ko\u015fullar\u0131na uygun olarak yapabilmektedirler.<\/p>\n

      Yarg\u0131lama usul\u00fcne ili\u015fkin bu \u015fekil ve s\u00fcre ko\u015fullar\u0131n\u0131n as\u0131l amac\u0131 ise hem mahkeme hem de taraflarca i\u015flemlerin ne zaman ve ne \u015fekilde yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nceden bilinmesi suretiyle hukuki belirlili\u011fin sa\u011flanmas\u0131, belli bir d\u00fczen i\u00e7inde taraflar aras\u0131nda e\u015fitli\u011fin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, taraflar\u0131n keyfi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nlenerek mahkemenin ayn\u0131 i\u015fle uzun s\u00fcre me\u015fgul olmas\u0131n\u0131n engellenmesi, b\u00f6ylece uluslararas\u0131 ve ulusal nitelikteki emredici normlar uyar\u0131nca makul bir s\u00fcre i\u00e7erisinde tarafs\u0131z yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131larak, m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede do\u011fru ve adil kararlar verilmesini temin etmektir.<\/p>\n

      \u00c7\u00fcnk\u00fc Anayasa\u2019nm 141\/4. maddesine g\u00f6re, davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir. Bu kapsamda usul ekonomisi ilkesinin d\u00fczenlendi\u011fi 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 30. maddesinde de hakimin, yarg\u0131laman\u0131n makul bir s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve gereksiz gider yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. An\u0131lan h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca usul ekonomisi ilkesinin bir unsuru olan makul s\u00fcrede yarg\u0131lama hakk\u0131, \u00fclkemizin taraf oldu\u011fu Avrupa \u0130nsan Haklan S\u00f6zle\u015fmesinde de h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re herkes, davas\u0131n\u0131n makul bir s\u00fcre i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclmesini isteme hakk\u0131na sahiptir (A\u0130HS md. 6\/1). Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrelere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin, \u00f6zellikle yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcrede sona ermesini sa\u011flama \u0130\u015flevi bulundu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n

      Yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi Ab\u0131 bir davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131yla ba\u015flayan ve do\u011fas\u0131 gere\u011fi zamana yay\u0131lan yarg\u0131lama faaliyetinde, istenen sonuca en k\u0131sa zamanda ula\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in mahkeme ve taraflarca yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flemler ancak belli bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131labilmektedir. Usul h\u00fck\u00fcmleri ile de kanuni bir de\u011fer kazanan bu zaman aral\u0131klar\u0131na “s\u00fcre’1<\/sup><\/i> denilmektedir. B\u00f6ylece\u0131\u0131sul i\u015flemlerinin yap\u0131lmas\u0131 zamansa! olarak s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmakta ve taraflar\u0131n ya da mahkemenin tutumuna b\u0131rak\u0131lmamaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru hakk\u0131 da yasal s\u00fcreler i\u00e7ersinde kullan\u0131labilen bir hakt\u0131r (HMK md. 345,361,377).<\/p>\n

      Hukuk yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip dan s\u00fcreler hakkmdaki genel esaslar 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 90 ila 94. maddelerinde yer almaktad\u0131r. S\u00fcreler, esas olarak “kan\u0131n\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen s\u00fcreler”<\/i> ve “hakim taraf\u0131ndan belirlenen s\u00fcreler<\/i> \u015feklinde tasnif edilmi\u015ftir.<\/p>\n

      6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u2018\u2018S\u00fcrelerin belirlenmesi”<\/i> kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 90, maddesi; \u201cS\u00fcreler, kanunda belirtilir veya hakim taraf\u0131ndan tespit edilir. Kam\u0131nda belirtilen istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, hakim kam\u0131ndaki s\u00fcreleri art\u0131ramaz veya eksibeme:. Hakim, kendisinin tespit elli\u011fi s\u00fcreleri, hakl\u0131 sebeple art\u0131rabilir veya eksiltebilir: gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc takdirde, bu konudaki karar\u0131nd\u0131m \u00f6nce taraflar\u0131 da dinler \u201d<\/i> \u015feklindedir.<\/p>\n

      Yukar\u0131daki h\u00fck\u00fcmden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere hakim taraf\u0131ndan s\u00fcrenin belirlenebildi\u011fi dununlar var olmakla birlikte, konumuz itibariyle \u00f6nem arz eden kanun taraf\u0131ndan belirlenen s\u00fcrelerdir. Yarg\u0131laman\u0131n i\u015fleyi\u015fi ile ilgili olan bu s\u00fcreler, kan\u0131m taraf\u0131ndan \u00f6zel \u00f6nem atfedilen, hakimin takdirine b\u0131rak\u0131lmayan ve kanun koyucu taraf\u0131ndan bizzat tespit edilen s\u00fcrelerdir. Kanunda belirlenen bu s\u00fcreler \u00fczerinde hakimin tasarruf yetkisi bulunmamaktad\u0131r. Kanun\u2019un \u201cKesin s\u00fcre\u2019\u2019 <\/i>ba\u015fl\u0131kl\u0131 94. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131nda Kam\u0131m\u0131n belirledi\u011fi s\u00fcreler kesindir”<\/i> denilmek suretiyle bu hususa vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda ise kesin s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flemi s\u00fcresinde yapmayan taraf\u0131n o i\u015flemi yapma hakk\u0131n\u0131n ortadan kalkaca\u011f\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi kanun taraf\u0131ndan belirlenen s\u00fcrelerin en \u00f6nemli \u00f6zelikleri; kesin nitelikte olmalar\u0131 ve bu nedenle hakim taraf\u0131ndan art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n veya azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131d\u0131r. Bunun as\u0131l sebebi ise bu s\u00fcrelerin kamu d\u00fczenine ili\u015fkin ve uyulmad\u0131\u011f\u0131 takdirde hak d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7mas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu niteli\u011fi uyar\u0131nca kesin s\u00fcrelere uyulup uyulmad\u0131\u011f\u0131 hakim taraf\u0131ndan re’sen dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r, Kesin s\u00fcrenin ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131 halinde bundan b\u00f6yle o usul \u0130\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kesin s\u00fcre i\u00e7erisinde yap\u0131lmayan i\u015flemin art\u0131k yap\u0131lmas\u0131n\u0131nm\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131, kesin s\u00fcrenin genel bir yapt\u0131r\u0131m\u0131d\u0131r. \u0130\u015flem kesin s\u00fcreden sonra yap\u0131lsa dahi ge\u00e7erli de\u011fildir, Buna kar\u015f\u0131n, i\u015flemin elde olmayan sebeplerle kesin s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse yapamayan taraf\u0131m 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 95 ve devam\u0131 maddelerinde h\u00fck\u00fcm alt\u0131na alman eski hale getirme talebinde bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

      Kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru s\u00fcreleri de kanun taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi i\u00e7in kesin nitelikteki s\u00fcrelerdendir. Bu itibarla hakim taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi istinaf ve temyiz s\u0131ras\u0131nda ba\u015fvurunun s\u00fcresinde yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n re\u2019sen g\u00f6zetilmesi gerekir. Bir dilek\u00e7e ile yap\u0131lmas\u0131 gereken ba\u015fvuru, kanuni s\u00fcre ge\u00e7tikten sonra yap\u0131l\u0131rsa dilek\u00e7enin reddine karar verilir. Bu duruma getirilen istisna ise kat\u0131lma yoluyla istinaf ve temyize ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerdir (md. 348\/1, 366).<\/p>\n

      C. \u00d6\u011eRET\u0130DE \u0130\u00c7T\u0130HADI B\u0130RLE\u015eT\u0130RMEN\u0130N KONUSU HARKINDAK\u0130 G\u00d6R\u00dc\u015eLER<\/strong><\/p>\n

      Pekcan\u0131tez, Atal\u0131 ve \u00d6zekes; <\/span>kanun yoluna ba\u015fvuru s\u00fcresi ile ilgili olarak, h\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131n\u0131n (yanl\u0131\u015f olarak) kanunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00fcreden farkl\u0131 (ve daha uzun) bir s\u00fcreyi i\u00e7ermesi durumunda, ilgili taraf\u0131n yasal s\u00fcre dolduktan sonra fakat h\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131nda yazan s\u00fcre i\u00e7inde kalarak kanun yoluna m\u00fcracaat\u0131n\u0131n kabul edilip edilmeyece\u011fi konusunda teredd\u00fct ya\u015fanabilir ise de Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuru \u00fczerine verdi\u011fi kararlarda kabul edildi\u011fi gibi h\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131nda yazan s\u00fcre i\u00e7inde kanun yoluna m\u00fcracaat edilmi\u015f olmas\u0131 kayd\u0131yla kabul edilmesi gerekti\u011fini, aksi uygulaman\u0131n hak ihlali te\u015fkil edece\u011fini, mahkemenin yan\u0131ltmas\u0131 ve \u0130hmalinden dolay\u0131 tarafa bir sorumluluk \u00e7\u0131kart\u0131 \u0130man\u0131 as\u0131, adalete eri\u015fim hakk\u0131 ve hukuki dinlenilme hakk\u0131n\u0131n ihlal edilmemesi gerekti\u011fini ifade etmektedir (Mural Alal\u0131, Muhammet \u00d6zekes, Pekcan\u0131tez Usul Medeni Usul Hukuku, 15. Bask\u0131 Cilt III, s. 1983 ve 2226).<\/i><\/p>\n

      Y\u0131lmaz\u2019da; <\/span>istinaf s\u00fcresi iki hafta olmas\u0131na ra\u011fmen, mahkeme verdi\u011fi gerek\u00e7eli kararda, yanl\u0131\u015f olarak on be\u015f g\u00fcn oldu\u011funu belirtmi\u015fse, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 (mahkemeye ba\u015fvurma hakk\u0131) sebebiyle, on be\u015f g\u00fcne itibar edilece\u011fini ve on be\u015finci g\u00fcnde yap\u0131lan \u0130stinaf ba\u015fvurusunun kabul edilece\u011fini, nitekim Anayasa Mahkemesinin de bireysel ba\u015fvuru \u00fczerine verdi\u011fi 09.06.2016 tarihli ve 2014\/829 numaral\u0131 karar\u0131nda buna i\u015faret etti\u011fini belirterek, ayn\u0131 kabul\u00fc i\u00e7eren bir Yarg\u0131tay karar\u0131na at\u0131f yapm\u0131\u015f ve Yarg\u0131tay\u2019\u0131n \u201cesas olan mahkeme karar\u0131nda de\u011fil, kanunun belirtti\u011fi s\u00fcredir\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc terk etmesinin isabetli oldu\u011funu dile getirmi\u015ftir (Ejder Y\u0131lmaz, Hukuk Muhakemeleri Kanunu \u015eerhi, Ciltli’ 4. Bask\u0131, & 4932, 4933).<\/i><\/p>\n

      Kuru ke; <\/span>temyiz hakk\u0131n\u0131 \u00f6rnek g\u00f6stererek, kanuni s\u00fcre i\u00e7erisinde yap\u0131lmas\u0131 gereken bir i\u015flem o s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmaz ise hakk\u0131n d\u00fc\u015fece\u011fini, mahkeme (kesin) bir kanuni s\u00fcreyi uzatsa ve ilgili de kanuni s\u00fcreyi ge\u00e7irdikten sonra kendisine mahkemece verilen (uzat\u0131lan) s\u00fcre \u0130\u00e7inde o i\u015flemi yapsa bile, i\u015flemin, kanun taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcre ge\u00e7tikten sonra yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ge\u00e7ersiz olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir (Baki Kuru, HukukMuhakemeleri Usul\u00fc, 6. Bask\u0131, Cilt VI, s.5433).<\/i><\/p>\n

      VI. GEREK\u00c7E<\/strong><\/p>\n

      Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan yasal d\u00fczenleme ve ilkeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, ilk derece, \u0130stinaf ve temyiz mahkemelerince ger\u00e7ekle\u015ftirilen yarg\u0131lamalar birbirinden farkl\u0131 esas ve i\u015flevlere sahip olsalar da bir b\u00fct\u00fcn olarak, mahkemeler \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131nan uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n ger\u00e7ek hak durumuna uygun, do\u011fn\u0131 ve adaletli kararlarla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi amac\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu amac\u0131n etkin ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in kanun yollann\u0131n usul hukuku \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6zel b\u00eer g\u00f6reve sahip oldu\u011fu da ku\u015fkusuzdur,<\/p>\n

      Kanun yollan ile mahkemelerce hatal\u0131 veya yanl\u0131\u015f olarak verilen kararlar\u0131n denetimi, d\u00fczeltilmesi ve en nihayetinde hukuka uygun hale getirilmesi hedeflenirken, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusu, kesin nitelikte oldu\u011fu tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 olan kanun yoluna ba\u015fvuru s\u00fcresi hakk\u0131nda mahkemece hatal\u0131 karar verilmesine ili\u015fkindir. Bu durum, kanunda daha tasa belirlenmesine kar\u015f\u0131n kararda hatal\u0131 olarak daha uzun g\u00f6sterilen s\u00fcre i\u00e7inde kanun yoluna ba\u015fvuruldu\u011fu ve mahkeme eliyle yan\u0131lt\u0131lan taraf\u0131n kanun yolu ba\u015fvurusu esastan incelendi\u011fi takdirde, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da emredici \u015fekilde d\u00fczenlenen kesin s\u00fcrelere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin bertaraf edilmesi neticesine yol a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmayaca\u011f\u0131 sorununu ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r, Esasen, gerek \u00f6\u011freti gerekse Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n temelinde de bu husus yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Bir tarafta mahkeme karar\u0131na g\u00fcvenerek h\u00fck\u00fcmde g\u00f6sterilen s\u00fcre i\u00e7erisinde kanun yoluna ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131 kullanan ki\u015fi varken, di\u011fer tarafta hakim taraf\u0131ndan art\u0131nl\u0131p\/eksiltilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan kesin s\u00fcreye ili\u015fkin kanun h\u00fck\u00fcmleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Konunun, hak arama h\u00fcrriyeti ve mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 kabul edilen kanun yoluna ba\u015fvuru hakk\u0131na ili\u015fkin olmas\u0131 nedeniyle Anayasa\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na alman bu haklar ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir<\/p>\n

      Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde \u201chukuk devleti\u201d<\/i> ilkesi, cumhuriyetin temel niteli\u011fi olarak d\u00fczenlenmi\u015f ve bu ilke Anayasa Mahkemesinin kararlar\u0131nda; \u201ceylem ve i\u015flemleri hukuka uygun, insan haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6steren, bu hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri koruyup g\u00fc\u00e7lendiren, her alanda adaletli h\u0131rhukuk d\u00fczeni kurup bunu geli\u015ftirerek s\u00fcrd\u00fcren, Anayasa \u2019ya ayk\u0131r\u0131 durum ve Mumlardan ka\u00e7man, hukuku t\u00fcm devlet organlar\u0131na egemen k\u0131lan, Anayasa ve hukukun \u00fcst\u00fcn kurallar\u0131yla kendini ba\u011fl\u0131 say\u0131p yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k olan, yasalar\u0131n \u00fcst\u00fcnde yasa kominin da bozamayaca\u011f\u0131 temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulundu\u011fu bilincinde olan devlet<\/i>‘ olarak tarif edilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Hukuk devleti niteli\u011fi uyar\u0131nca devletin \u00fcstlendi\u011fi bu g\u00f6revler \u00e7er\u00e7evesinde Anayasalda, temel hak ve h\u00fcrriyetlerin korunmas\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine ili\u015fkin en genel kural 40. maddede d\u00fczenlemi\u015f ve ‘\u2019Anayasa ile tan\u0131nm\u0131\u015f hak ve h\u00fcrriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden ba\u015fvurma imkan\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131na sahiptir”<\/i> denilmi\u015ftir. Hukuk devleti, devletin, hukuk kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, bireylere yarg\u0131sal denetim g\u00fcvencesini de sa\u011flamas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011finden, yarg\u0131sal ba\u015fvuru yolu 36. maddede d\u00fczenlemi\u015ftir.<\/p>\n

      Anayasa\u2019n\u0131n “Hak arama h\u00fcrriyeti”<\/i> kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 36. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131nda; “Herkes, me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak sureliyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir<\/i> \u201d denilerek, bu kapsamda yarg\u0131 mercilerine davac\u0131 ve daval\u0131 olarak ba\u015fvurma, bunun do\u011fal sonucu olarak iddia, savunma ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na alman hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir unsurudur.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda maddeyle korunan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, kendisi bir temel hak niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, Anayasam\u0131n 40. maddesi uyar\u0131nca di\u011fer temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden gereken \u015fekilde yararlan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en etkili g\u00fcvencelerden biri oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r,<\/p>\n

      Hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sadece yarg\u0131sal yollara ba\u015fvuruyu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda idari ba\u015fvuru yollar\u0131m, hatta duruma g\u00f6re kuramlara ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 da kapsamaktad\u0131r. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015fvuru hakk\u0131 ve ba\u015fvuru yollar\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yarg\u0131lama hukukundaki en \u00d6nemli somut g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc dava a\u00e7mak yoluyla mahkemeye ba\u015fvurudur. Anayasa veya kanunlarda tan\u0131nm\u0131\u015f bir hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini iddia eden herkes mahkemeye ba\u015fvurabilmelidir. Bu nedenle en k\u0131sa \u015fekliyle mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131; bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yabilmek ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n etkili bir \u015fekilde karar ba\u011flanmas\u0131n\u0131 isteyebilmek olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Bu bak\u0131mdan davan\u0131n bir mahkeme taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilmesi ve ki\u015finin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131na giren g\u00fcvencelerden faydalanabilmesi i\u00e7in ilk olarak ki\u015fiye mahkemeye eri\u015fimimkan\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 gerekir. Di\u011fer bir ifadeyle mahkeme eri\u015fim hakk\u0131 sa\u011flanmazsa adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvencelerden yararlanmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz.<\/p>\n

      Hukuk devleti ilkesine dayal\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f hukuk d\u00fczenleri, vatanda\u015f\u0131na hukuki koruma sa\u011flamay\u0131 yeterli g\u00f6rmemekte, bu hukuki koruman\u0131n etkin bir koruma olmas\u0131na da \u00f6zen g\u00f6stermektedir. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, devlet, hukuk devleti olman\u0131n bir gere\u011fi olarak, hem hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve dolay\u0131s\u0131yla dava hakk\u0131n\u0131n etkin bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak hem de bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve hakk\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131 mekanizmalar\u0131 olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

      Avrupa \u0130nsan Haklan Mahkemesi de (A\u0130HM), mahkemeye etkili eri\u015fim hakk\u0131m \u201chukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc* ilkesinin remel unsurlar\u0131ndan biri olarak kabul etmekte ve mahkemeye etkili eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n, mahkemeye ba\u015fvuru konusunda tutarl\u0131 bir sistemin var olmas\u0131n\u0131 ve dava a\u00e7mak isteyen ki\u015filerin mahkemeye ula\u015fmada a\u00e7\u0131k, pratik ve etkili f\u0131rsatlara sahip olmas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011fini ifade ermektedir. Bu sebeple hukuki belirsizliklerin, ya da uygulamadaki belirsizliklerin taraflar\u0131n mahkemeye eri\u015fimine zarar verdi\u011fi durumlarda bu hakk\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmektedir \u015f\u015fe\u015f\u015e, B. No: 51307\/99,23\/1’2003, \u00a7 34).<\/i><\/p>\n

      Kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ise bu hak, A\u00ceHS’nin 6. maddesinde zorunlu k\u0131l\u0131nan g\u00fcvencelerden biri olarak kabul edilmedi\u011finden, e\u011fer i\u00e7 hukukta itiraz, istinaf, temyiz gibi kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru imkan\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f ise mevcut olan bu yola ba\u015fvuru hakk\u0131n\u0131n etkili bi\u00e7imde kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 gerekti\u011fini kabul etmektedir (dayar ve G\u00fcrb\u00fcz- T\u00fcrkiye, B.No:37569, 27,11.2012, \u00a742).<\/i><\/p>\n

      Ayr\u0131ca 03.10.2001 tarih\u00eende kabul edilen de\u011fi\u015fiklikle Anayasam\u0131n 40, maddesine; \u2018\u2018Devlet, i\u015flemlerinde, ilgili ki\u015filerin hangi kanun yollan ve mercilere bat\u0131raca\u011f\u0131m ve tirelerini belirtmek zorundad\u0131r\u20191<\/sup><\/i> h\u00fckm\u00fc ilave edilmi\u015ftir. H\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde; bireylerin yarg\u0131 ya da idari makamlar \u00f6n\u00fcnde sonuna kadar haklar\u0131m arayabilmelerine kolayl\u0131k ve imkan sa\u011flanmas\u0131n\u0131n ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131, son derece da\u011f\u0131n\u0131k mevzuat kar\u015f\u0131s\u0131nda kanun yolu, merci ve s\u00fcrelerin belirtilmesinin hak arama, hak ve h\u00fcrriyetlerin korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunluluk haline geldi\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      Anayasam\u0131n yarg\u0131sal kanun yollar\u0131n\u0131 da kapsayan bu h\u00fckm\u00fc yan\u0131nda, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 297. maddesinde mahkemelerce hukuk davalar\u0131nda kurulacak h\u00fck\u00fcmlerin ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken kapsam a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmi\u015f ve maddenin 1\/\u00e7 bendinde, varsa kanun yollar\u0131 ile s\u00fcresinin h\u00fck\u00fcm sonucunda yer almas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Yukar\u0131da i fade edilen Anayasan\u0131n 36, 40\/2 ve 6100 say\u0131l\u0131 Kanun un 297 maddelerinde yer alan d\u00fczenlemeler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, mahkemelerin kararlar\u0131nda ilgililere ba\u015fvurulabilecek kanun yollar\u0131n\u0131, ba\u015fvuru mercilerini ve ba\u015fvuru s\u00fcrelerini sadece g\u00f6stermeleri yeterli olmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda do\u011fra olarak g\u00f6stermeleri de anayasal ve yasal gerekliliktir. Bu sayede bireylerin Anayasa ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve bu \u00e7er\u00e7evede adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 tesis edilmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

      Mahkemenin kurdu\u011fu h\u00fck\u00fcmde kanun yolunu ve s\u00fcresini, mevzuatta belirlenen \u015fekilde taraflara g\u00f6sterme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n, gerek 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da, gerek y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen b\u00f6lge adliye mahkemelerinin g\u00f6reve ba\u015flama tarihinden \u00f6nce verilen kararlar hakk\u0131nda halen uygulanmas\u0131na devan\u0131 edilen 1086 say\u0131l\u0131 Kanun un 42\/ ila 444. maddelerinde, gerekse de bir \u00e7ok \u00f6zel kanunda yeknesak de\u011fil de birbirinden farkl\u0131 kanun yolu s\u00fcrelerinin d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 ve bu s\u00fcrelerde yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler nedeniyle mahkemelerce kanun yolu s\u00fcresi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sehven hatal\u0131 kararlar verilebilmektedir.<\/p>\n

      \u00d6zellikle mahkemelerin kanun, yolu s\u00fcresini taraflara do\u011fru g\u00f6sterme zorunlulu\u011fu g\u00f6zetildi\u011finde, kanun yollar\u0131na ba\u015fvuru s\u00fcreleri kesin ve hak d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc nitelikte olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu s\u00fcrenin h\u00fck\u00fcmde hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi durumunda, mevzuat\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve mahkemenin sebep oldu\u011fu hata nedeniyle usul kurallar\u0131n\u0131n mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayacak \u015fekilde kat\u0131 uygulanmamas\u0131 gerekir. Olduk\u00e7a kat\u0131 ve \u015fekilci bir uygulaman\u0131n, mahkeme kararma g\u00fcvenerek kararda g\u00f6sterilen s\u00fcre i\u00e7inde kanun yoluna ba\u015fvuran taraf\u0131n hak kayb\u0131na sebep olaca\u011f\u0131 ve ayn\u0131 zamanda kanun yollar\u0131n\u0131n amac\u0131na da uygun d\u00fc\u015fmeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kald\u0131 ki 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un genel gerek\u00e7esine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; “T\u00fcm h\u00fck\u00fcmlerin d\u00fczenlenmesinde, taraflar\u0131n ve ilgililerin hak arama \u00f6zg\u00fcr l\u00fc\u011f\u00fcm geni\u015fleten, yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131ndaki haklar\u0131n\u0131 en iyi \u015fekilde teminat alt\u0131na alacak ve yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n y\u00fcceli\u011fi ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m koruyacak ilkelere yer verilmi\u015ftir<\/i> \u201d \u015feklindeki gerek\u00e7e de kanun koyucunun bu anlay\u0131\u015fla d\u00fczenleme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

      Elbette ki, kesin s\u00fcrenin de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi kural\u0131n\u0131n bertaraf edilmesi ya da kanun yolu s\u00fcresinin de\u011fi\u015ftirilmesi s\u00f6z konusu de\u011fildir. Hakimin kesin s\u00fcreyi art\u0131rmas\u0131 da s\u00f6z konusu olmay\u0131p, hata sonucu s\u00fcreyi yanl\u0131\u015f bildirip taraflar\u0131 yan\u0131ltmas\u0131 dutumu mevcuttur. Bu nedenle h\u00fck\u00fcmde kanun, yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 olarak daha uzun g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen sureye uyularak yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilerek s\u00fcresinde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n

      Nitekim Anayasa Mahkemesi de kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterildi\u011fi durumlarda; temyiz \u0130stemini s\u00fcre y\u00f6n\u00fcnden reddeden uygulaman\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik s\u0131n\u0131rlan i\u00e7inde oldu\u011funun kabul edilemeyece\u011fini, mahkeme karar\u0131nda g\u00f6sterilen s\u00fcre i\u00e7inde temyiz yoluna ba\u015fvuruldu\u011fu dikkate al\u0131nmadan temyiz talebini s\u00fcre y\u00f6n\u00fcnden reddeden karar\u0131n mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeledi\u011fini ve Anayasa’nm 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini kabul etmektedir (Muammer Talar. Ii No: 2014 819, 09.06.20(6, \u00a7 51, Kommersan Kombassan Mermer Maden \u0130\u015fletmeleri Sanayi ve Ticaret A.\u015e.<\/i> ve di\u011ferleri, B. No: 2013:7114, 20.1.2016, \u00a7 56, Alper Aldemir, \u00a7 48, Aktif Elektrik M\u00fch. \u0130ti\u015f San. ve Tic. Ltd. \u015eti., \u00a7 49).<\/i><\/p>\n

      Ancak, mevzuatta farkl\u0131 kanunlarda birbirinden farkl\u0131 kanun yolu s\u00fcrelerinin bulunmas\u0131 nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6ylesi hatalar\u0131n yine kanunlarda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcreler kapsam\u0131nda olaca\u011f\u0131 da pek tabidir. Yoksa kanunlarda hi\u00e7 yer almayan uzunluktaki bir s\u00fcrenin h\u00fck\u00fcmde g\u00f6sterilmesi mahkemelerden beklenemeyece\u011fi gibi hi\u00e7 d\u00fczenlenmemi\u015f uzunluktaki bir s\u00fcre, yan\u0131lg\u0131 sonucu h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresi olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f olsa dahi, bu s\u00fcre i\u00e7erisinde yap\u0131lacak ba\u015fvurunun yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar kapsam\u0131nda s\u00fcresinde kabul edilmesi bu defa yarg\u0131laman\u0131n b\u00fct\u00fcn taraflar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal edecektir ki, bunun da kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc adil yarg\u0131lanma hakk\u0131, yarg\u0131laman\u0131n makul bir s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131l\u0131p tamamlanmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Kesin olan kanun yolu s\u00fcrelerinin etkinli\u011fi ile kanun yoluna ba\u015fvuru hakk\u0131 aras\u0131nda g\u00f6zetilmesi gereken denge de bozulacakt\u0131r. Kald\u0131 ki, uyu\u015fmazl\u0131k uzun s\u00fcre kesinle\u015fmeden s\u00fcr\u00fcncemede kalaca\u011f\u0131ndan, bu durum Anayasal bir ilke olan usul ekonomisi ilkesine de uygun d\u00fc\u015fmeyecektir. Hukuk davalar\u0131n\u0131n, \u015fekle ve s\u00fcreye ili\u015fkin kurallarla belli bir disiplin i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclerek bir an evvel ger\u00e7e\u011fe uygun kararlarla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesini ama\u00e7layan 6100 say\u0131l\u0131 Kanun5<\/sup> un ruhu da b\u00f6yle bir kabule uygun de\u011fildir.<\/p>\n

      Di\u011fer yandan, hakimin uyu\u015fmazl\u0131kta uygulanacak kan\u0131m h\u00fckm\u00fcn\u00fc tespit ederek re\u2019sen uygulama ve bu \u00e7er\u00e7evede kanun yolu s\u00fcresini de taraflara do\u011fru g\u00f6sterme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kamu d\u00fczenine ili\u015fkin olup, mahkemece hatal\u0131 \u015fekilde kanun yolu s\u00fcresinin yanl\u0131\u015f g\u00f6sterilmesi nedeniyle kanunda belirlilen s\u00fcre i\u00e7erisinde kanun yollar\u0131na ba\u015fvurma hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lamamas\u0131 lehine olan taraf i\u00e7in usule ili\u015fkin kazan\u0131lm\u0131\u015f bir haktan do\u011fdu\u011fu da kabul edilemez, Zira usule ait kazan\u0131lm\u0131\u015f hak esas\u0131n\u0131n bir istisnas\u0131 olarak, kamu d\u00fczeni ile ilgili konularda usul i kazan\u0131lm\u0131\u015f haktan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n

      Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Birle\u015ftirme B\u00fcy\u00fck Genel Kurulunda yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda, her ne kadar i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlan konulan ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da gerek\u00e7eleriyle yol g\u00f6sterici mahiyette oldu\u011fundan, var\u0131lan bu sonu\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda hakimin miktar itibariyle kesin olan ya da kanun yolu kapal\u0131 tutulan bir karar hakk\u0131nda hatal\u0131 \u015fekilde kanun yolu a\u00e7\u0131k olacak \u015fekilde karar vermesi durumunda, taraflarda hakl\u0131 bir beklenti olu\u015faca\u011f\u0131 ve en nihayetinde farkl\u0131 uygulamalara yol a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f ise de yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi hangi kararlar\u0131n kanun yolu denetimi d\u0131\u015f\u0131nda tutulaca\u011f\u0131, hakk\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 niteli\u011finde ve kamu d\u00fczenine ili\u015fkin oldu\u011fundan Anayasa\u2019nm 13. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u00f6l\u00e7\u00fctler esas al\u0131narak kanuni d\u00fczenlemeler ile belirlenmektedir, Bu itibarla, kanun h\u00fckm\u00fc gere\u011fi kesin olan ve taraflara kanun yoluna ba\u015fvuru hakk\u0131 tan\u0131nmayan bir konuda, mahkemenin yan\u0131lg\u0131l\u0131 karar\u0131yla b\u00f6yle bir hakk\u0131n tan\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusu tamamen farkl\u0131 duruma ili\u015fkin olup, kanun taraf\u0131ndan tan\u0131nan ancak kesin s\u00fcre \u0130\u00e7erisinde kullan\u0131lmas\u0131 gereken bir hakk\u0131n, mevzuattaki s\u00fcre ko\u015fulunu mahkemenin yanl\u0131\u015f g\u00f6stermesi sebebiyle amac\u0131na uygun \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n engellenmesi s\u00f6z konusudur. Bu nedenle kanuni d\u00fczenlemeler uyar\u0131nca kesin nitelikteki kararlar hakk\u0131nda, mahkemelerce yan\u0131lg\u0131 sonucu kanun yolunun a\u00e7\u0131k oldu\u011fu h\u00fck\u00fcmde yaz\u0131lm\u0131\u015f olsa bile, yukar\u0131daki gerek\u00e7eler emsal al\u0131narak esastan kanun yolu incelemesi yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 hususunun da a\u00e7\u0131klanmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

      T\u00fcm bu a\u00e7\u0131klamalar kapsam\u0131nda yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda; hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi i\u00e7erisinde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenmesi gerekti\u011fine karar verilmi\u015ftir,<\/p>\n

      \n

      V. SONU\u00c7:<\/b><\/p>\n

      Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenlerle,<\/p>\n

      Hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi i\u00e7erisinde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenmesi gerekti\u011fine, 28.04.2023 tarihinde yap\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc toplant\u0131da oy \u00e7oklu\u011fu ile karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n<\/blockquote>\n

      KAR\u015eI OY<\/span><\/strong><\/p>\n

      Hukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenip \u0130ncelenmeyece\u011fi konusunda Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kun\u0131\u00eeunda yap\u0131lan oylama sonucunda kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde i\u00e7tihatlara birle\u015ftirilmesine oy \u00e7oklu\u011fu ile karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n

      Yarg\u0131tay B\u00fcy\u00fck Genel Kumlunun g\u00f6revlerinden biri de benzer olaylarda ayk\u0131r\u0131 verilen kararlar aras\u0131ndaki i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131m gidererek \u0130\u00e7tihatlar\u0131 birle\u015ftirmektir. (Yarg\u0131tay Kanunu m. 16\/1)<\/p>\n

      Yarg\u0131tay kararlan aras\u0131ndaki i\u00e7tihat uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 hukuki sorun hakk\u0131ndad\u0131r. \u0130\u00e7tihat\u0131 Birle\u015ftirme karan, “Belli bir olaya uygulanacak yasan\u0131n veya nesnel nitelikte olan t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmelik kurallar\u0131 gibi \u00f6b\u00fcr hukuk kurallar\u0131ndan hangisinin hangi anlamda uygulanaca\u011f\u0131m saptamak i\u00e7in verilir. ( Anayasa Mahkemesi 12.6.1969, 38\/34: RG 29.1.1970 say\u0131 13412 s. 11,13 (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc, Cilt V, 6. Bas\u0131. \u0130stanbul 2001, s.4946))<\/p>\n

      S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda Yarg\u0131lay\u0131n \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karan verme yetkisinin (2797 S.K. m, 45) Anayasaya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilmi\u015ftir. Bu kararda “\u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan, o zamana de\u011fin hukuk alan\u0131nda hukuki kural\u0131 olarak bulunmayan yeni bir kural koymay\u0131 erek edinmi\u015f olan bir hukuki \u0130\u015flem de\u011fildir. Ger\u00e7ekten, istem konusu yasa h\u00fckm\u00fc \u0130ncelendi\u011finde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki bir olayda incelenecek olan hukuki kural\u0131n\u0131n hangisi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde verilen kararlar aras\u0131nda \u00e7eli\u015fmeye d\u00fc\u015f\u00fclmesi veya bir olayda uygulanacak olan bir hukuk kural\u0131n\u0131n ba\u015fka ba\u015fka davalarda de\u011fi\u015fik bi\u00e7imde yorumlanarak uygulanmas\u0131 s\u00f6z konusu olur ise, ortaya at\u0131lan hukuk g\u00f6r\u00fc\u015flerinden hangisinin hukuka uygun bulundu\u011funu belirtmek \u00fczere i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan verilmesi yoluna gidilir. Demek ki, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan, belli bir olay \u0130\u00e7in yeni bir hukuk kural\u0131 koymak ere\u011fi \u0130le de\u011fil, ancak ve ancak belli bir olaya uygulanacak yasan\u0131n veya nesnel nitelikte olan t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmelik kurallar\u0131 gibi \u00f6b\u00fcr hukuk kurallar\u0131ndan hangisinin hangi anlamda uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 saptamak i\u00e7in verilir Buna g\u00f6re i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan yasa koyucu ve yetkisi i\u00e7inde idare taraf\u0131nda ortaya konulmu\u015f bulunan nesnel hukuk kurallar\u0131n\u0131n uygulama bi\u00e7imini g\u00f6steren ve bu bak\u0131mdan yenilik do\u011furucu nitelikte bulunmayan, ancak hukuki durumu a\u00e7\u0131klayan nitelikte bir hukuk i\u015flemidir. Bundan \u00f6l\u00fcr\u00fc bu i\u015flem genel, nesnel yenilik do\u011furucu nitelikte bir i\u015flem olan yasa koyma i\u015flemi ile bir tutulamaz ve i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan veren Yarg\u0131tay’ca T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisine \u00d6zg\u00fc yasama yetkisininkullan\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece Anayasan\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesinin \u00e7i\u011fnenmi\u015f oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclemez.” a\u00e7\u0131klamas\u0131na yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n

      S\u00f6z konusu Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131n\u0131n niteli\u011finin yeni bir hukuk, kural\u0131 koyma amac\u0131 ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131, olaya uygulanacak yasan\u0131n hangi anlamda uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 saptamak oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulanmaktad\u0131r. (Kuru, Usul, C.V. S. 4955) Ancak yoruma a\u00e7\u0131k olan yasa maddesi i\u00e7in faikl\u0131 yorumlar yap\u0131larak farkl\u0131 kararlar verilmesi s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n

      Somut olayda i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme konusunu olu\u015fturan yasa maddeleri kanunla belirlenen kanun yolu s\u00fcreleri olup yoruma ihtiya\u00e7 b\u0131rakmayacak kadar a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir h\u00fck\u00fcm i\u00e7ermektedir, HMK’n\u0131n 90\/1 bendine g\u00f6re “S\u00fcreler, kanunda belirtilir veya hakim taraf\u0131ndan tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, hakim kanundaki s\u00fcreleri art\u0131ramaz veya eksiltemez. Bu h\u00fckm\u00fcn h\u00fck\u00fcmet gerek\u00e7esinde de kanunda belirtilen istisnalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrelerin hakim taraf\u0131ndan art\u0131r\u0131l\u0131p eksiltilemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131kla belirtilmi\u015ftir.” denilmektedir.<\/p>\n

      HMK’n\u0131n “kesin s\u00fcre” ba\u015fl\u0131kl\u0131 94. maddesinin birinci bendinde” Kanunun belirledi\u011fi s\u00fcreler kesindir.” h\u00fckm\u00fc bulunmaktad\u0131r. Ayn\u0131 maddenin 3. Bendine g\u00f6re ise “Kesin s\u00fcre i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 gereken \u0130\u015flemi, s\u00fcresinde yapmayan taraf\u0131n, o i\u015flemi yapma hakk\u0131 ortadan kalkar.”<\/p>\n

      G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere s\u00f6z konusu h\u00fck\u00fcmler son derece a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r olup bu h\u00fck\u00fcmler Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihatlar\u0131nda da farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanmamaktad\u0131r. Baz\u0131 Yarg\u0131tay Daireleri kararlar\u0131nda kanun yoluna, s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi ve hatal\u0131 g\u00f6sterilen s\u00fcreye uygun olarak kanun yolu ba\u015fvurusunun yap\u0131lmas\u0131 halinde kanun yolu s\u00fcresinde ba\u015fvurmayan tarat\u0131n ba\u015fvurusunun reddedilmesinin mahkemeye eri\u015fim ve adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n ihlali niteli\u011finde oldu\u011fu bu nedenle ba\u015fvurunun s\u00fcresinde oldu\u011funun kabul\u00fc gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedirler. Bu kararlarda AYM 36 ve 40 maddeleri ile HMK 297\/\u00e7 bendi ile bu konuda verilen Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131na yer verildi\u011fi, mahkemenin kanun yolu ve s\u00fcresini do\u011fru g\u00f6sterme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011fu gerek\u00e7e olarak belirtilmi\u015ftir. Bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 \u0130le HMK’n\u0131n 90 ve 94, maddeleri ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hakim hatal\u0131 olarak kanun yolu s\u00fcresini, kanunda yaz\u0131l\u0131 olandan olarak g\u00f6sterir ise kanun, yolu istemini s\u00fcresinde saymak kesin olan yaz\u0131l\u0131 s\u00fcrelerin uzat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Yukar\u0131da belirtilen Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere i\u00e7tihatlar\u0131 birle\u015ftirme yolu ile yeni bir yasa maddesi konulamaz. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin yasama yetkisinin gasb\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu nedenle \u00f6n sorunun kabul edilerek, bu konuda i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesine yerolmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verilmesi gerekirken i\u015fin esas\u0131na girilerek i\u00e7tihatlar\u0131n belirtilmesi isabetli olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesi kanun yolu talebinin s\u00fcreden reddedilmesi nedeniyle yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurularda adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n AYM 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine, karam\u0131 bir \u00f6rne\u011finin ihlalin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmak \u00fczere karar\u0131 veren Yarg\u0131tay Dairesi veya Yarg\u0131tay Genel Kuruluna g\u00f6nderilmesi \u015feklinde karar vermeye ba\u015flamas\u0131ndan sonra Yargtay\u2019m baz\u0131 dairelerinin Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuruyla ilgili kararlar\u0131na uygun olarak kanun yoluna ba\u015fvurulan s\u00fcresinde saymaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesine bireysel ba\u015fvuru 6216 say\u0131l\u0131 KanunYm 46. maddesine g\u00f6re ancak ihlale yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen eylem ya da i\u015flem nedeniyle g\u00fcncel ve ki\u015fisel bir hakk\u0131 do\u011frudan etkilenenler taraf\u0131ndan yap\u0131labilir, Bireysel ba\u015fvuru sonucu verilen kararlar ba\u015fvurunun taraflar\u0131m ve ilgili mahkemeyi ba\u011flar.<\/p>\n

      Bireysel ba\u015fvuru objektif ve genel nitelikte sonu\u00e7lar do\u011furmaya y\u00f6nelmi\u015f Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k itiraz\u0131ndan da farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      6216 say\u0131l\u0131 Kanunun 45\/3 maddesi \u201cYasama i\u015flemleri ile d\u00fczenleyici i\u015flemler aleyhinde do\u011frudan bireysel ba\u015fvuru yap\u0131lamaz.” b\u00fck\u00fcm\u00fc i\u00e7ermektedir.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesi hukuka uygunluk ba\u011flam\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapmay\u0131p sadece dava konusu yap\u0131lan eylem ya da i\u015flemle bireysel ba\u015fvuru yolu ile tazminat alt\u0131na al\u0131nan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ihlal edilip edilmedi\u011fi noktas\u0131nda bir inceleme yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

      Medeni Kanun’un 1. maddesine g\u00f6re Kanun s\u00f6z\u00fcyle ve \u00f6z\u00fcyle de\u011findi\u011fi b\u00fct\u00fcn konularda uygulan\u0131r.<\/p>\n

      Kanun h\u00fck\u00fcmleri yeterince a\u00e7\u0131k de\u011fil ve yoruma muhta\u00e7 ise elbette Anayasa h\u00fck\u00fcmleri hukukun genel ilkeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yorumlanmak suretiyle somut olaya uygulanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

      Ancak somut olayda oldu\u011fu gibi kan\u0131m yolu s\u00fcreleri konusunda \u00e7ok a\u00e7\u0131k ve kesin h\u00fck\u00fcmler bulundu\u011fu halde hak ihlalinin s\u00f6z konusu olaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile kanun h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmamas\u0131 ve bu konuda b\u00fct\u00fcn yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan verilmesi Anayasaya ve yasalara ayk\u0131r\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu karar ile Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuru bakkmdaki kararlar\u0131na kanun kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nm\u0131\u015f olunmaktad\u0131r. Bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan hak \u0130hlali nedenine dayal\u0131 i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme isteklerine de zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

      Anayasa \u0131nd. 148\/3. son maddesine g\u00f6re bireysel ba\u015fvuruda bulunabilmek i\u00e7in ola\u011fan kanun yolunu t\u00fcketilmi\u015f obuas\u0131 \u015fartt\u0131r. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lacak bir inceleme somut olay\u0131n ko\u015fullar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde olacakt\u0131r. Anayasa Mahkemes\u0130’nin hak \u0130hlalini tespit edip ihlal ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yapmak \u00fczere dosyay\u0131 ilgili mahkemeye g\u00f6nderme karan vermesi asl\u0131nda HMK’nm 374 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen yarg\u0131laman\u0131n iadesinin \u00f6zel bir ko\u015fulunu olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan organlar\u0131 bireysel ba\u015fvuru konusunu olu\u015fturacak bir konuda, hukuk davalar\u0131nda h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi haline m\u00fcnhas\u0131r olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131 ba\u011flayan bir kural konulmu\u015f bulunmaktad\u0131r. Bu konu bu \u015fekilde bir kural koymaya uygun bir konu da de\u011fildir. \u015e\u00f6yle ki; hangi haller de hakimin tayin etti\u011fi s\u00fcre hatal\u0131 kabul edilecektir? Sadece farkl\u0131 kanunlarda belirtilen s\u00fcrelerin hatal\u0131 olarak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 halinde mi yoksa, hatal\u0131 olarak g\u00f6sterilen (bu s\u00fcre iki ay veya 3 ay dahi olabilir) her t\u00fcrl\u00fc s\u00fcrede bu s\u00fcre i\u00e7indeki kanun yolu ba\u015fvurulan s\u00fcrede mi say\u0131lacakt\u0131r? Ger\u00e7ekte kanun yolu s\u00fcresini bilen ancak s\u00fcreyi ka\u00e7\u0131ran taraf\u0131n hatal\u0131 olarak fazla g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresinden k\u00f6t\u00fc niyetle yararlanmas\u0131 halinde nas\u0131l bir karar verilecektir’? \u00d6te yandan i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusu sadece kanun yolu s\u00fcrelerinin hatal\u0131 olarak g\u00f6sterilmesi haline m\u00fcnhas\u0131r oldu\u011fundan tefhimle ba\u015flayan kanun yolu s\u00fcresinin h\u00fck\u00fcmde hatal\u0131 olarak tebli\u011f alarak g\u00f6sterilmesi halini de kapsayacak m\u0131d\u0131r? Hakim kanun yolu kapal\u0131 olan bir karar i\u00e7in h\u00fck\u00fcmde kanun yolu a\u00e7\u0131k \u015feklinde bir a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131 halinde kesin olan bu karan kanun yolu incelemesi yap\u0131labilecekmidir? Bu ve bunun benzeri sorularda Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131nda \u0130\u00e7tihat farkl\u0131l\u0131ktan \u00e7\u0131kmas\u0131 da olas\u0131l\u0131k i\u00e7indedir<\/p>\n

      Sonu\u00e7 olarak bu konuda bir i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 verilmesi isabetli olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kanundaki kesin s\u00fcreler i\u00e7inde kanun yoluna gidilmemesi kar\u015f\u0131 taraf\u0131n lehine \u0131\u0131suii kazan\u0131lm\u0131\u015f hak do\u011furmaktad\u0131r. Bu karar \u0131\u0131suii kazan\u0131lm\u0131\u015f hak ilkesine, e\u015fitlik ilkesine de ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u015eartlan olu\u015fur ise hakimin hatal\u0131 s\u00fbre tayin etmesinde HMK. ve ilgili yasalar kapsam\u0131nda zarar\u0131n tazmini de s\u00f6z konusu olabilir. Kanun yolu s\u00fcreleri konusunda kanun koyucu ve t\u00fcm davalar i\u00e7in yasa yolu s\u00fcrelerini tek tip olarak belirlemesi hakim hatalar\u0131n\u0131 en aza \u0130ndirece\u011fi kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Kesin s\u00fcreler davalar\u0131n makul s\u00fcre de sonu\u00e7land\u0131r\u0131larak adaletin sa\u011flanmas\u0131, keyfili\u011fin \u00f6nlenmesi, yarg\u0131laman\u0131n kestirilebilir bir zaman i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, adil yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131, ama\u00e7lar\u0131na hizmet etmektedir.<\/p>\n

      Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m nedenlerle bu konu da i\u00e7tihatlar\u0131n birle\u015ftirilmesinin, Anayasa ve yasalara uygun olmamas\u0131, hak ihlallerini \u00f6nleme amac\u0131 g\u00fcden bir karar\u0131n hak ihlallerini \u00f6nlemede yetersiz olup, farkl\u0131 uygulamalara yol a\u00e7aca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nda oldu\u011fum i\u00e7in, \u00e7o\u011funlu\u011fun hukuk davalar\u0131nda h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lam\u0131yorum.KAR\u015eI OY<\/span><\/p>\n

      S\u00fcrelerin belirlenmesi ba\u015fl\u0131kl\u0131 HMK 90\/1. maddeye g\u00f6re s\u00fcreler ya kanunla ya hakim taraf\u0131ndan belirlenir. \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusu kanunla belirlenen kanun yolu s\u00fcreleri ile ilgilidir. Bu maddeye g\u00f6re hakim, kanundaki s\u00fcreleri art\u0131ramaz veya eksiltemez.<\/p>\n

      ikinci f\u0131kraya g\u00f6re, hakim kendisinin tespit etti\u011fi s\u00fcreleri hakl\u0131 sebeplerle art\u0131rabilir veya eksiltebilir. Yani bu art\u0131rma eksiltme yetkisi ancak hakimin tespit etti\u011fi s\u00fcrelerle ilgili olup kan\u0131mda belirlenen s\u00fcrelerle ilgili de\u011fildir. Kanunda belirlenen s\u00fcreler \u00fczerinde hakimin tasarruf yetkisi yoktur.<\/p>\n

      Yine HMK 94. maddesine g\u00f6re kanunun belirledi\u011fi s\u00fcreler kesindir. Kesin s\u00fcrede yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015flemi s\u00fcresinde yapmayan taraf\u0131n o i\u015flemi yapmak hakk\u0131 ortadan kalkar. Kanunen ortadan kalkan \u0130\u015flem yapma hakk\u0131n\u0131n hakimin hatas\u0131 veya takdiri ile ortadan kalkmamas\u0131, hakim karar\u0131yla canlanmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz.<\/p>\n

      Kanun yolu s\u00fcreleri HMK da d\u00fczenlenmi\u015f olup kanunen belirlenen kesin s\u00fcrelerdir.<\/p>\n

      Hakimin kanundaki kesin s\u00fcre yerine daha uzun bir s\u00fcreyi kan\u0131m yolu s\u00fcresi olarak kararda g\u00f6stermesi halinde kesin yasal s\u00fcreden sonra hakimin g\u00f6sterdi\u011fi s\u00fcrede ba\u015fvurulan kanun yolu incelemesi yap\u0131labilecek midir? Hukuk Usul\u00fcnde, usuli m\u00fcktesep hak kavram\u0131 vard\u0131r. Bir usul i i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 veya yap\u0131lmama\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131 taraf lehine usuli m\u00fcktesep hak do\u011fduktan sonra, buna ayk\u0131r\u0131 bir i\u015flem yap\u0131l\u0131rsa ge\u00e7erli sonu\u00e7 do\u011furmaz. Kararda temyiz s\u00fcresi daha uzun g\u00f6sterilmi\u015f olmas\u0131 halinde, kanundaki kesin temyiz s\u00fcresi ge\u00e7ti\u011finde, art\u0131k o karar kesin s\u00fcrede temyiz etmeyen aleyhine, di\u011fer taraf lehine sonu\u00e7 do\u011furacakt\u0131r, di\u011fer taraf lehine usuli m\u00fcktesep hak do\u011facakt\u0131r. \u0130\u015fte, bu usuli m\u00fcktesep hakka ra\u011fmen, di\u011fer taraf\u0131n temyizinin incelenmesi kar\u015f\u0131 taraf\u0131n usuli m\u00fcktesep hakk\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Hakimin kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak fazla kanun yolu s\u00fcresi veren karan, lehine olan taraf i\u00e7in s\u00fcre y\u00f6n\u00fcnden usuli m\u00fcktesep hak do\u011furmaz.<\/p>\n

      Aynca, hakimin hataen tayin etti\u011fi uzun s\u00fcrenin b\u00eer davada nazara al\u0131nmas\u0131, ba\u015fka b\u00eer dava dosyas\u0131nda hatta ayn\u0131 taraflarla ilgili bir dosyada kanuni temyiz s\u00fcresinin nazara al\u0131nmas\u0131 as\u0131l Anayasan\u0131n 10. maddesinde d\u00fczenlenen e\u015fitlik ve kanunun herkese uygulan\u0131rl\u0131\u011f\u0131, genelli\u011fi ilkelerine de ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturur. Hataen verilse bile verilen s\u00fcre kanuna ayk\u0131r\u0131d\u0131r ve sonu\u00e7 do\u011furmayacakt\u0131r.<\/p>\n

      Burada tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir husus da, hakimin kanundaki s\u00fcreyi kendili\u011finden art\u0131rmas\u0131 veya eksiltmesi de\u011fil, hatal\u0131 karar vermesidir. Hakimin hatas\u0131ndan yararlanma s\u00f6z konusuolamayaca\u011f\u0131 gibi, buna itibar edilmesi de davan\u0131n taraflar\u0131nda hakimin hukuki sorumlulu\u011funu do\u011furabilecek \u015fekilde \u015f\u00fcphe uyanmas\u0131na yol a\u00e7abilecektir. Hakimin hukuki sorumlulu\u011funa gidilmesi, zarar olu\u015fmu\u015f ve \u015fartlar\u0131 varsa HMK ve ilgili yasalar kapsam\u0131nda zarar\u0131n talep edilmesi ayn bir konudur.<\/p>\n

      Bir di\u011fer sorun hakimin hataen tayin etti\u011fi fazla s\u00fcrenin ne miktara kadar kabul edilebilece\u011fidir, \u0130Z g\u00fcn yerine 15 ay denmi\u015fse kanun yoluna ba\u015fvurmada 15 ay m\u0131 nazara al\u0131nacakt\u0131r? Veya 15 ay olarak belirtti\u011fi s\u00fcre makul bir s\u00fcreye indirilerek mi belirlenecektir? Makul s\u00fcrenin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ne olacakt\u0131r? Bu halde makul s\u00fcrenin ne kadar olaca\u011f\u0131 konusunda da ayk\u0131r\u0131 kararlar verilecek ve bu; sonu\u00e7ta e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k yaratacakt\u0131r. Kald\u0131 ki i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusunda makul s\u00fcre belirlenmesi konusu olmay\u0131p, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusu tamamen h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fbresinin hataen g\u00f6sterilmesi ve hatal\u0131 g\u00f6sterilen kan\u0131m yolu s\u00fcresi i\u00e7inde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenip incdenmeyece\u011fidir. Yani i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirmenin konusuna g\u00f6re hakim hataen kanundakinden fazla s\u00fcre tayin etmi\u015f ise bu s\u00fcre aynen nazara al\u0131n\u0131p al\u0131nmayaca\u011f\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

      Hukuk Genel Kurulunun 20\/2\/963 g\u00fcn 4-71\/21 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, \u201c bir konunun \u0130\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131yla ayd\u0131nlanmas\u0131, amel\u00ee sonu\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan, o konuda yeni bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir,\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc belirtilerek i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131n\u0131n uygulamada yeni bir hukuk kural\u0131 getirme \u00f6zelli\u011fine sahip oldu\u011fu esas\u0131 benimsenmi\u015ftir. Yarg\u0131tay kanunu 45. maddesine g\u00f6re, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlan benzer hukuki konularda Yarg\u0131tay Genel Kurullar\u0131n\u0131, Dairelerini, Adl\u00eeye Mahkemelerini ba\u011flar ve tersine karar verilemez. Yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlan verilmi\u015fse yarg\u0131lamadaki usuli m\u00fcktesep hakk\u0131n istisnas\u0131d\u0131r. Bu nedenlerle kanun yolu s\u00fcresini g\u00f6steren kan\u0131m maddesinden sonra \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karar\u0131 ile hakimin hataen kararda g\u00f6sterdi\u011fi daha uzun kanun yolu s\u00fcresinin nazara al\u0131naca\u011f\u0131na dair sonuca var\u0131lmas\u0131 kanun yolu s\u00fcresine ili\u015fkin kanun maddesiyle \u00e7eli\u015fkili bir durum ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r.<\/p>\n

      Anayasan\u0131n 40. maddesinde hangi kanun yollan ve mercilere ba\u015fvurulaca\u011f\u0131n\u0131n ve s\u00fcrelerinin belirtilmesi zorunlulu\u011fu yer almaktad\u0131r. Ancak hakimin hatal\u0131 belirledi\u011fi s\u00fcrenin kanun yolu ba\u015fvurusunda nazara al\u0131naca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7ermemektedir. Bu maddeye uygun olarak kanun yolunu ve s\u00fcresini belirten hakimin hataen belirledi\u011fi fazla s\u00fcrenin nazara al\u0131nmas\u0131 anayasan\u0131n 40. maddesinin sonucu da de\u011fildir.<\/p>\n

      Aksi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, hakimin kesin olan ve kanun yolu kapal\u0131 olan bir kararda, temyiz yolu a\u00e7\u0131k diye h\u00fck\u00fcmde belirtmesi halinde kesin olan karar\u0131n temyiz incelemesi mi yap\u0131lacakt\u0131r ?<\/p>\n

      T\u00fcm bu nedenlerle \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirmenin \u201chukuk davalar\u0131nda, h\u00fck\u00fcmde kanun yolu s\u00fcresinin hatal\u0131 g\u00f6sterilmesi halinde, hatal\u0131 g\u00f6sterilen kanun yolu s\u00fcresi i\u00e7erisinde yap\u0131lan kanun yolu ba\u015fvurusunun incelenemeyeceg\u0130\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc do\u011frultusunda karara ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden Say\u0131n \u00c7o\u011funlu\u011fun aksi y\u00f6ndeki kararma i\u015ftirak edemiyorum.2021\/5 MUHALEFET \u015eERH\u0130<\/span><\/p>\n

      \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme ba\u015fvurusunun konusu hakimin kanun yolu s\u00fcrelerini hatal\u0131 olarak belirlemesi halinde kararlar\u0131n kanunda belirlenen kanun yolu s\u00fcresine g\u00f6re mi, hakimin verdi\u011fi s\u00fcreye g\u00f6re mi kesinle\u015fece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7eli\u015fik kararlar\u0131n birle\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcndedir. Hakimin verdi\u011fi hatal\u0131 s\u00fcreye g\u00f6re kanun yoluna ba\u015fvurulana incelenebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn dayana\u011f\u0131 ise Anayasa Mahkemesinin hak ihlali kararlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

      Anayasa. Adli yarg\u0131n\u0131n ve Anayasa yarg\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlemi\u015ftir. Davan\u0131n Anayasan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Yarg\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda 138. maddesinde “Hakimler, g\u00f6revlerinde ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131rlar, Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun karar verirler.” 154. madde de ise “Yarg\u0131tay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun ba\u015fka adli bir yarg\u0131 mercine b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 karar ve h\u00fck\u00fcmlerin son inceleme merciidir. ” denilmi\u015ftir. 148. madde de \u0130se Anayasa mahkemesinin g\u00f6rev ve yetkileri say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u0131\u0131 g\u00f6revler aras\u0131nda 7.5.2010 tarih, ve 5982 say\u0131l\u0131 kanunun 18. maddesi ile “Herkes, Anayasada g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinden, Avrupa \u0130nsan Haklan S\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131ndaki herhangi birinin kamu g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan, ihlal edildi\u011fi iddias\u0131yla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilir” \u015feklinde bireysel ba\u015fvurulan karara ba\u011flama g\u00f6revi de Anayasa Mahkemesine verilmi\u015ftir. Bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda mahkemeler Anayasa, kanuna uygun karar vermeli, Yarg\u0131tay bunlar\u0131n kanuna hukuka uygunlu\u011funu denetlemeli, mahkemelerin ve Yarg\u0131lay\u0131n verdi\u011fi kararlar nedeniyle hak ihlali do\u011farsa ilgilisi hak ihlali iddias\u0131 ile bireysel ba\u015fvuru m\u00fcessesini i\u015fleterek Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece her m\u00fcessese kendi mecras\u0131nda ve ko\u015fullar\u0131nda i\u015flemelidir. Hakim kanun yolu s\u00fcrelerini yanl\u0131\u015f vermi\u015f olabilir. Yarg\u0131 tay\u0131n bu yanl\u0131\u015fa ra\u011fmen kanun yolu s\u00fcresinin ge\u00e7irildi\u011fi iddias\u0131 ile hak ihlali de do\u011fmu\u015f olabilir. Bu durumda i\u015fletilecek m\u00fcessese ” bireysel ba\u015fvuru” m\u00fcessesi olup, bununla g\u00f6revli yarg\u0131 kolu da Anayasa Mahkemesidir.<\/p>\n

      Anayasa Mahkemesi bireysel ba\u015fvuru \u0130ncelemesini yaparken sadece bireysel ba\u015fvurucunun Anayasa 148\/ek f\u0131kra kapsam\u0131nda hak Hilali ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirmesini yapar. Anayasa Mahkemesi y\u00f6n\u00fcnden replik ve d\u00fcplik gibi bir usul bulunmamaktad\u0131r. (Anayasa Mahkemesince Bireysel Ba\u015fvuru Sisteminin Desteklenmesi Ortak Projesi-El Kitaplar\u0131 Serisi 7 Sayfa 242) Bu durum ba\u015fvurucunun, kar\u015f\u0131s\u0131ndaki y\u00f6n\u00fcnden davaya verece\u011fi cevab\u0131n veya bu dava nedeniyle ya\u015fayaca\u011f\u0131 hak kayb\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmedi\u011finin g\u00f6stergesidir. Oysa kanun yolu s\u00fcresini inceleyen adli yarg\u0131, \u0130ncelemesini taraflar y\u00f6n\u00fcnden yapar, karar\u0131n hangi tarihte kesinle\u015fti\u011fi \u0130ki tarafi\u00e7inde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan iki taraf\u0131n haklar\u0131n\u0131n dengelenmesi i\u00e7in kanuna uygun karar vermek zorundad\u0131r. Kanunda kanun yolu s\u00fcrelerinin a\u00e7\u0131k ve net olarak belirlenmi\u015f olmas\u0131 ve s\u00fcrelerin hakim taraf\u0131ndan uzat\u0131l\u0131p k\u0131salt\u0131 lam ayaca\u011f\u0131 amir h\u00fckm\u00fc de bu nedenledir Bu s\u00fcrelerde hakime takdir hakk\u0131 verilmemi\u015ftir. Bu s\u00fcrelerin kesin olmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan neden \u0130se kamu d\u00fczenidir. HMK 367, maddesinde \u015fal\u0131s\u0131n hukuku, aile hukuku, ta\u015f\u0131nmaz\u0131n ayn\u0131na ili\u015fkin kararlar\u0131n infaz\u0131 i\u00e7in kesinle\u015fme ko\u015fulu getirilmi\u015ftir. Bu t\u00fcr kararlar devletin olu\u015fturdu\u011fu kay\u0131t ve sicillerde de\u011fi\u015fiklik yarat\u0131r. Bu kay\u0131t ve sicillere g\u00fcven esast\u0131r. Bu sicillere g\u00f6re yap\u0131lan i\u015flemler korunaca\u011f\u0131ndan devletin bu sicilleri do\u011fru olu\u015fturma denetleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r. \u0130\u015fte kanun yolu s\u00fcrelerinin belirli olmas\u0131 ve kararlar\u0131n kesinle\u015fece\u011fi tarihin net olmas\u0131 devletin bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirme \u00e7abas\u0131n\u0131nda bir ad\u0131md\u0131r. O halde kamu d\u00fczeni i\u00e7in a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmi\u015f bu s\u00fcrelerden farkl\u0131 s\u00fcreler belirlenerek bir tarafa hak kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 di\u011fer taraf\u0131n kanuni s\u00fcreye g\u00f6re kesinle\u015fen hakk\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay \u0130\u00e7h. Bir.Karan ile ma\u011fdur edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

      Kald\u0131 ki bireysel ba\u015fvuru sonucunda hak ihlali karan verilmi\u015f ise verildi\u011fi, dosya i\u00e7in sonu\u00e7 do\u011furucu niteliktedir. \u0130nsan Haklan S\u00f6zle\u015fmesi madde 6 da d\u00fczenlenen “Mahkeme Hakk\u0131” (mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131) kapsam\u0131nda kanun yolu s\u00fcreleri ile ilgili kararlarda!Ana.Mah. Bireysel Ba\u015fvuru El Kitaptan Serisi- 4<\/i> Sayfa 30 daki)konu a\u00e7\u0131klan\u0131rken “Her davan\u0131n somut ko\u015fullan i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilece\u011fi” vurgulanm\u0131\u015f iken, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan \u00eele hakimin hata yapmas\u0131 halinde her hal\u00fckarda hakimin verdi\u011fi s\u00fcrenin uygulanaca\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi, bireysel ba\u015fvurunun hak ihlali de\u011ferlendirilmesinin somut olay baz\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 imkan\u0131m ortadan kald\u0131racakt\u0131r. Bu t\u00fcr kararlarla bireysel ba\u015fvuru m\u00fcessesi i\u015flevsiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f Anayasa Mahkemesinin yarg\u0131lama yetkisi de gasbedilmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan kanuni s\u00fcrelerden farkl\u0131 s\u00fcre uygulanmas\u0131na y\u00f6nelik i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan verilemez.<\/p>\n

      \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Kararlan konulan ile s\u0131n\u0131rl\u0131, gerek\u00e7eleri ile yol g\u00f6sterici, sonu\u00e7lan ile ba\u011flay\u0131c\u0131 kararlard\u0131r. Buna g\u00f6re hakimin hatal\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc s\u00fcre i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kapsam\u0131na girecek kas\u0131tl\u0131 da olsa 10 y\u0131l 20 y\u0131lda olsa s\u00fcre hatal\u0131 s\u00fcre olup bu s\u00fcreler ge\u00e7medik\u00e7e h\u00fck\u00fcmler kesinle\u015fmeyecek kar\u015f\u0131 taraf\u0131n haklar\u0131 s\u00fcr\u00fcncemede kalacakt\u0131r. Kanuna g\u00f6re kazan\u0131lm\u0131\u015f bu hakk\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcncemede kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden \u015fah\u0131slar\u0131nda Anayasa Mahkemesine hak ihlali ba\u015fvurusu yapmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olup Anayasa Mahkemesi Yarg\u0131tay’\u0131n \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Karan ile ba\u011fl\u0131 olmayaca\u011f\u0131ndan o ki\u015filer i\u00e7inde “hak \u0130hlal” kararlan verebilecektir, O halde ise \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme karan ile ba\u011fl\u0131 olan Adli yarg\u0131da ihlalli dosyan\u0131n incelemesi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck olu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n

      Sonu\u00e7 olarak “Hak ihlali \u0130ddias\u0131” Anayasa Mahkemesinde, bireysel ba\u015fvuru m\u00fcessese\u00bb i\u00e7erisinde, kendi ko\u015fullar\u0131nda ve ba\u015fvurulan somut dosyaya \u00f6zg\u00fc incelenebilecekken, hak ihlali gerek\u00e7e yap\u0131larak adli yarg\u0131 kolunun \u00fcst mercii Yarg\u0131tay da, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme m\u00fcessesi i\u00e7erisinde, toplana yakla\u015f\u0131mla hakimin verdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc s\u00fcrede ve t\u00fcm dosyalar i\u00e7in ge\u00e7erli olacak \u015fekilde hatal\u0131 s\u00fcreye g\u00f6re kanun yoluna gelinebilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karan verilemeyece\u011fi, kanundaki s\u00fcrelere g\u00f6re kararlar\u0131n kesinle\u015ftirilmesi gerekti\u011fi, bu s\u00fcrelere g\u00f6re hak kazanan taraf\u0131n haklar\u0131n\u0131n i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme karar\u0131 ile yok say\u0131lamayaca\u011f\u0131 kanaatinde oldu\u011fumuzdan say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lam\u0131yoruz.<\/p>\n

      [\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Yarg\u0131 \u0130\u00e7tihatlar\u0131 Nedir? Yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131, mahkemelerin daha \u00f6nce verdi\u011fi kararlar\u0131 ve bu kararlar\u0131n i\u00e7eri\u011fini kapsayan hukuki \u00f6rnekleri ifade eder. Bu i\u00e7tihatlar, benzer hukuki durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fan di\u011fer mahkemeler i\u00e7in bir k\u0131lavuz ve referans kayna\u011f\u0131 olu\u015fturur. Avukatlar, m\u00fcvekkillerine en iyi hukuki hizmeti sunmak ve mahkemelerde etkili savunma yapmak i\u00e7in bu i\u00e7tihatlar\u0131 yak\u0131ndan takip etmelidirler. Neden \u00d6nemlidir? Hukuki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"class_list":["post-823","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/823","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=823"}],"version-history":[{"count":42,"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/823\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2123,"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/823\/revisions\/2123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ilgaz.av.tr\/2017\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=823"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}